دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حاشیه نشست سران ناتو در آنکارا، با اعلام پایان تفاهم اولیه آتشبس با جمهوری اسلامی، مقامهای تهران را به نقض توافقهای انجامشده متهم کرد و گفت آمریکا احتمالا شامگاه چهارشنبه بار دیگر به اهدافی در ایران حمله خواهد کرد.
ترامپ عصر چهارشنبه ۱۷ تیر، پیش از دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، مقامهای جمهوری اسلامی را به پایبند نبودن به توافقهای انجامشده متهم کرد و هشدار داد: «یک هشدار کوچک میدهم؛ امشب بهشدت به آنها حمله خواهیم کرد.»
ترامپ همچنین گفت نیروهای آمریکایی ۲۸ شناور کوچک نیروی دریایی جمهوری اسلامی را منهدم کردهاند و افزود اکنون تنها همین شناورها در اختیار تهران مانده است.
رییسجمهوری آمریکا گفت کشورش در بالاترین سطح به جمهوری اسلامی حمله نکرده و در صورت لزوم میتواند پلها، نیروگاههای برق و تاسیسات آبشیرینکن را هدف قرار دهد.
ترامپ همچنین با اشاره به حمله به جزیره خارک گفت به نیروهای آمریکایی دستور داده بود به تاسیسات نفتی و خطوط لوله آسیب نزنند و سایر اهداف را مورد حمله قرار دهند.
او افزود آمریکا ممکن است کنترل جزیره خارک را در دست بگیرد و حملات به این جزیره نیز شامگاه چهارشنبه بار دیگر تکرار شود.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا نیز چهارشنبه در نشست مشترک با ترامپ و زلنسکی در حاشیه اجلاس ناتو، درباره حملات شامگاه سهشنبه به جمهوری اسلامی گفت: «تاسیسات زیرزمینی محل نگهداری پهپادها و موشکها، مواضع دفاع ساحلی، سایتهای راداری، مراکز نظارتی و هر قابلیتی که برای ایجاد اخلال در کشتیرانی در تنگه هرمز استفاده میشد، هدف قرار گرفت.»
هگست افزود: «هر آنچه جمهوری اسلامی بازسازی کرده بود یا از آن برای این حملات استفاده میکرد، شامگاه سهشنبه هدف قرار گرفت و اگر لازم باشد، شامگاه چهارشنبه نیز به دستور رییسجمهوری، اهداف بیشتری را هدف قرار خواهیم داد، زیرا این پیامد اقدامات آنهاست.»
مارک روته، دبیرکل ناتو، نیز در نشست خبری مشترک با ترامپ در آنکارا از حملات شبانه آمریکا به جمهوری اسلامی حمایت کرد و آن را «کاملا ضروری» خواند.
او گفت ناتو در صورتی که بتواند به حل بحران جمهوری اسلامی کمک کند، آماده ایفای نقش است، اما درباره هرگونه اقدام احتمالی باید دید در روزها و هفتههای آینده چه رخ خواهد داد.
روته در پاسخ به پرسشی درباره احتمال نقشآفرینی ناتو در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی گفت ایران خارج از قلمرو ناتو قرار دارد، اما این موضوع به معنای آن نیست که ناتو هرگز نمیتواند درگیر شود.
او همزمان تاکید کرد ناتو یک ائتلاف دفاعی است و تمرکز آن بر حفاظت از منطقه فراآتلانتیک است.
رهبران کشورهای عضو ناتو نیز در بیانیه پایانی نشست آنکارا تاکید کردند جمهوری اسلامی هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد و از حکومت ایران خواستند بهطور کامل به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز احترام بگذارد.
ترامپ همچنین گفت مقامهای جمهوری اسلامی برای برگزاری مراسم تشییع جنازه علی خامنهای از واشینگتن درخواست وقفه در حملات کرده و خواسته بودند در جریان مراسم هدف قرار نگیرند.
او افزود آمریکا با این درخواست موافقت کرد، اما بهگفته او، جمهوری اسلامی پس از برگزاری مراسم حملات موشکی را از سر گرفت.
ترامپ گفت: «آنها درخواست یک وقفه کردند. میخواستند برای مراسم تشییع جنازه خامنهای بروند. من گفتم این فرصت را به آنها بدهید. و آنها دو موشک شلیک کردند. منظورم این است که این دیوانهوارترین کار بود.»
رییسجمهوری آمریکا افزود: «ما میتوانستیم آنها را بکشیم؛ بنابراین فکر میکنم باید از این زاویه هم به موضوع نگاه کرد.»
او همچنین گفت جمهوری اسلامی درخواست کرده بود که آمریکا آنها را نکشد و افزود: «ما گفتیم قرار نیست شما را بکشیم. هیچ کاری نکردیم. در واقع، ما امنیت آنها را هم تامین کردیم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در حاشیه نشست ناتو در آنکارا گفت ممکن است آمریکا محاصره دریایی جمهوری اسلامی را دوباره برقرار کند.
او افزود اگر جمهوری اسلامی تلاش کند در دریا مینگذاری کند، آمریکا با آن مقابله خواهد کرد.
ترامپ همچنین گفت آمریکا شامگاه سهشنبه جزیره خارک را هدف قرار داد و بخشی از آن را از کار انداخت.
او افزود به نیروهای آمریکایی دستور داده بود به خطوط لوله نفت آسیب نزنند، اما «بقیه اهداف» را هدف قرار دهند.
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت مقامهای جمهوری اسلامی برای برگزاری مراسم تشییع علی خامنهای درخواست وقفه کرده بودند و آمریکا با این درخواست موافقت کرده است.
او گفت پس از آن جمهوری اسلامی دو موشک شلیک کرد و افزود آمریکا در آن مدت «هیچ اقدامی» علیه مقامهای جمهوری اسلامی انجام نداد.
دونالد ترامپ در دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در حاشیه نشست ناتو در آنکارا گفت آمریکا بهزودی با مقامهای جمهوری اسلامی دیدار خواهد کرد و این گفتوگوها تنها بر موضوع خلع سلاح هستهای ایران متمرکز خواهد بود.
ترامپ گفت هدف اصلی او «تغییر حکومت» در ایران نیست، بلکه جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است. او در عین حال افزود: «وقتی گروه اول را از بین میبرید، گروه دوم را هم از بین میبرید... شاید این خودش نوعی تغییر حکومت نهایی باشد.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت مقامهای جمهوری اسلامی در گفتوگوها با موضوعهای مطرحشده موافقت میکنند، اما پس از پایان مذاکرات، در نشستهای خبری میگویند چنین موضوعاتی مطرح نشده است.
ترامپ همچنین گفت مقامهای جمهوری اسلامی «هر روز دروغ میگویند، فریب میدهند و مردم را میکشند»
او افزود تنها خواسته او این است که جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا نکند.
ترامپ پیشتر در اظهاراتی جداگانه در حاشیه دیدار با دبیرکل ناتو، گفته بود: «از نظر من، آتشبس پایان یافته است. دیگر نمیخواهم با آنها سروکار داشته باشم.»
او مقامهای جمهوری اسلامی را «بسیار خطرناک»، «شرور» و «بیمار» توصیف کرده و گفته بود باید «سرطان» را از میان برداشت.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز ۱۶ تیر جمهوری اسلامی را به «سرطان» تشبیه کرده بود.
همزمان با دور تازه درگیریها که به افزایش چشمگیر بهای نفت انجامید، جمهوری اسلامی اعلام کرد پس از حملات آمریکا به اهدافی در ایران، پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داده است.
آمریکا گفته بود حملاتش در پاسخ به حمله به نفتکشها در تنگه هرمز انجام شده است.
ازسرگیری درگیریها همچنین نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز را افزایش داده است.
دادههای کشتیرانی نشان میدهد دستکم چهار نفتکش و کشتی حامل گاز طبیعی مایع از عبور از این آبراه منصرف شده و مسیر خود را تغییر دادهاند؛ تنگهای که یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان بهشمار میرود.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه نیز چهارشنبه در حاشیه نشست ناتو گفت حملات جمهوری اسلامی به پایگاههای آمریکا در خلیج فارس، توافق موقت را نقض کرده و تهران در انجام این حملات اشتباه کرده است.
او در عین حال گفت انتظار دارد نشستها در چارچوب آتشبس ۶۰ روزه میان آمریکا و جمهوری اسلامی ادامه یابد و افزود پیشنهاد مشترک فرانسه و بریتانیا برای ایجاد یک ماموریت دریایی در تنگه هرمز همچنان موضوعیت دارد.
با تشدید حملات متقابل، بحران میان آمریکا و جمهوری اسلامی به یکی از محورهای اصلی نشست ناتو در آنکارا نیز تبدیل شده است؛ بحرانی که هم آینده تفاهم موقت آتشبس را مبهم کرده و هم نگرانیها درباره امنیت تنگه هرمز را افزایش داده است.
بر اساس این اطلاعات، نیروهای ویژهای که سپاه در امتداد سواحل خلیج فارس مستقر کرده، به سامانههای گوناگون جمعآوری اطلاعات، شامل پستهای دیدهبانی زمینی، تجهیزات دریایی و سامانههای هوایی مجهزند و بهتازگی ماموریت یافتهاند هر شناوری را که قصد عبور از مسیر جنوبی تنگه هرمز دارد، از قبل شناسایی کرده و درباره آن هشدار دهند.
این اطلاعات محرمانه همچنین نشان میدهد عوامل سپاه بهشکل گسترده در حال جمعآوری اطلاعات از منابع و عوامل عمانی هستند تا از هماهنگیها و زمانبندی عبور کشتیها از مسیر جنوبی تنگه هرمز از پیش آگاه شوند و هشدارهای لازم را دریافت کنند.
سپاه اعلام کرده که تنها مسیرهای مجاز برای عبور و مرور از تنگه هرمز مسیرهایی هستند که جمهوریاسلامی اعلام کرده و به شناورهای بینالمللی هشدار داده که از کریدور جنوبی تنگه هرمز که از آبهای نزدیک سواحل عمان میگذرد و عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی استفاده از ان را توصیه کردهاند، استفاده نکنند.
استقرار شبکه شناسایی و رصد سپاه و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی در حالی صورت میگیرد که واشینگتن و تهران پس از چند دور تبادل آتش، یکشنبه ۷ تیر بر سر آرامسازی یکهفتهای اوضاع در تنگه هرمز به توافقی موقت رسیدند و مذاکرات دو طرف در دوحه بر اساس طرح تازهای که عمان پیشنهاد کرده در جریان است.
اطلاعات تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی همزمان با نشستن پشت میز مذاکره، در حال تقویت زنجیره شناسایی و هشدار درباره شناورهایی است که از مسیر مورد تایید تهران عبور نمیکنند؛ مسیری که در کانون اختلاف کنونی تهران و واشینگتن است.
حمله به شناور سنگاپوری؛ ردپای پایش اطلاعات
الگوی حمله هفته گذشته سپاه به یک کشتی تجاری در مسیر جنوبی، با ماموریت تازه این نیروها همخوانی دارد.
نیروهای سپاه پنجشنبه ۴ تیر یک کشتی باری با پرچم سنگاپور را در تنگه هرمز و در نزدیکی سواحل عمان هدف قرار دادند؛ حملهای که به گفته سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا به پل فرماندهی کشتی آسیب زد اما تلفاتی نداشت و تنها چند ساعت پس از هشدار نیروی دریایی سپاه درباره استفاده از مسیرهای تاییدنشده رخ داد.
در ادامه، جنگندههای آمریکایی جمعه ۵ تیر انبارهای موشک و پهپاد و سایتهای راداری ساحلی ایران را هدف گرفتند و نیروی دریایی سپاه نیز با حمله به نقاط استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه پاسخ داد و با استناد به بند ۵ تفاهمنامه اسلامآباد اعلام کرد ترتیبات کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز با جمهوری اسلامی است.
سه مسیر رقیب در یک آبراه
بر اساس گزارشها، اکنون سه مسیر متفاوت برای عبور از تنگه هرمز شکل گرفته است: مسیر جنوبی از آبهای نزدیک عمان، مسیر میانی که پیش از جنگ استفاده میشد و مسیر شمالی تحت کنترل ایران. کشتیهایی که مسیرهای غیرایرانی را انتخاب کنند خطر هدف قرار گرفتن را میپذیرند و آنها که از مسیر ایرانی عبور کنند، نگران تحریمهای غربی در صورت فروپاشی توافقاند.
یک تحلیلگر شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر در گفتوگو با سیانان هشدار داده در صورت حلنشدن اختلافها تا اواسط اوت، استفاده از هر سه مسیر آشفتهتر و ناامنتر خواهد شد.
به دلیل وجود مینهای دریایی در گذرگاه سنتی تفکیک تردد که سازمان بینالمللی دریانوردی در سال ۱۹۶۸ تعیین کرده بود، مسیر میانی همچنان عملا بسته است، هرچند تهران بر اساس تفاهمنامه پایان جنگ متعهد شده است ظرف ۳۰ روز مینهای دریایی را پاکسازی کند.
عبور کشتیها اکنون از دو مسیر نزدیک سواحل عمان و نزدیک سواحل ایران انجام میشود و نیروی دریایی ایران نیز به شناورها هشدار داده که تنها از جنوب جزیره لارک عبور کنند.
جدال بر سر مدیریت تنگه؛ عمان در دو نقش
تلاش سپاه برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی از آن رو اهمیتی دوچندان دارد که مسقط همزمان هم دولت ساحلی مسیر جنوبی است و هم میانجی و طراح چارچوب مذاکرات جاری.
محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، دوم تیر در عمان گفت مدیریت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت و تهران در گفتوگو با چین و مصر پیشنهاد دریافت «هزینه خدمات» از کشتیها را با الگوگیری از آبراه داردانل مطرح کرده است.
در مقابل، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، چهارم تیر در دیدار با مارکو روبیو تاکید کرد هرگونه سازوکار احتمالی مدیریت تنگه شامل دریافت عوارض نخواهد بود.
مقامهای جمهوریاسلامی میگویند ایران و عمان حاکمیت مشترکی بر تنگه دارند و پس از پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه، مدیریت مشترک و اخذ عوارض را آغاز خواهند کرد؛ اما آمریکا تنگه هرمز را آبراهی بینالمللی میداند که هر سازوکار تازه در آن نیازمند تایید کشورهای حوزه خلیج فارس است.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، نیز پیشتر گفته بود عبور ایمن کشتیها از تنگه هرمز بدون هماهنگی با ایران «قابل تضمین نیست» و در صورت انجامنشدن این هماهنگی، ممکن است مسیرهای تعیینشده تعلیق شوند.
آبراهی که به حال عادی بازنگشته است
با گذشت دو هفته از امضای تفاهمنامه ۱۴ بندی اسلامآباد که پایان جنگ در همه جبههها، بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا را مقرر کرده، تردد در تنگه همچنان کسری از حجم پیش از جنگ است.
شمار تردد شناورها در سوم تیر به حدود ۷۰ مورد رسید که بالاترین رقم از آغاز جنگ است؛ در حالی که پیش از جنگ روزانه بهطور متوسط حدود ۱۳۰ شناور از این مسیر عبور میکرد.
مدیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی نیز اعلام کرده از آغاز بحران تنگه هرمز ۱۴ دریانورد کشته شدهاند و این سازمان پس از حمله به کشتی سنگاپوری، عملیات تخلیه حدود ۶۰۰ کشتی و ۱۱ هزار ملوان گرفتار در منطقه را موقتا به حالت تعلیق درآورد.
با این حال دادههای ردیابی نشان میدهد شناورها بهرغم هشدارهای تهران همچنان به مسیر جنوبی روی میآورند. مرکز مشترک اطلاعات دریایی، نهاد تحت نظارت نیروی دریایی آمریکا، نیز اعلام کرده مسیر نزدیک سواحل عمان در حال گسترش است تا امکان تردد دوطرفه فراهم شود.
در چنین شرایطی، استقرار نیروهای ویژه سپاه برای شناسایی پیشاپیش شناورهای مسیر جنوبی و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی، نشان میدهد تهران خود را برای اعمال کنترل بر همان کریدوری آماده میکند که واشینگتن و مسقط در حال گسترش آن هستند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
