دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پس از پایان نشست دو روزه ناتو، برخلاف انتظار با ایر فورس وان قدیمی ترکیه را به مقصد بریتانیا ترک کرد. این تصمیم در حالی اعلام شد که پس از کشته شدن علی خامنهای، تهدیدها به قتل او از سوی مقامها و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی افزایش یافته است.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ تیر در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت برای تقدیر از نظامیان آمریکایی، هواپیمای جدید ایر فورس وان به پایگاه هوایی میلدنهال در بریتانیا فرستاده میشود تا آنان نخستین کسانی باشند که از آن بازدید میکنند.
او افزود «برای تجدید خاطرات»، مسیر کوتاه ترکیه تا میلدنهال را با ایر فورس وان پیشین طی خواهد کرد.
ترامپ در این پیام مستقیما از تهدیدهای جمهوری اسلامی نام نبرد، اما این تصمیم در حالی اعلام شد که پس از کشته شدن خامنهای، تهدیدها علیه او از سوی شماری از مقامها و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی افزایش یافته است.
همین امر موجب شد که خبرنگاران در نشست خبری چهارشنبه ترامپ در آنکارا علت استفاده از هواپیمای پیشین به جای هواپیمای اهدایی قطر به تهدیدهای جمهوری اسلامی نسبت داده و از رییسجمهوری آمریکا درباره آن سوال شود.
ترامپ در پاسخ، بهدلیل پرواز نکردن با هواپیمای اهدایی قطر اشاره نکرد اما گفت: «من هدف شماره یک ایران برای کشتن هستم. این موضوع منتشر شده و دیروز هم فهرست دیگری منتشر شد که نام من در صدر آن بود.»
در همین رویترز گزارش داد این تصمیم تنها چند هفته پس از رونمایی از بوئینگ ۷۴۷ اهدایی قطر بهعنوان جایگزین موقت ایر فورس وان اتخاذ شد.
این هواپیما که پس از تجهیز به سامانههای امنیتی و ارتباطی در اختیار کاخ سفید قرار گرفته، نخستین سفر خارجی خود را نیز در جریان سفر اخیر ترامپ به ترکیه انجام داده بود.
تغییر هواپیمای حامل رییسجمهوری آمریکا در فضایی انجام شد که پس از کشته شدن خامنهای، تهدیدهای مقامها، نمایندگان مجلس، چهرههای رسانهای و حامیان جمهوری اسلامی علیه ترامپ افزایش یافته است؛ تهدیدهایی که شماری از آنها آشکارا با ادبیات انتقام و دعوت به اقدام علیه جان رییسجمهوری آمریکا همراه بودهاند.
در تازهترین نمونه، محمدجواد لاریجانی، فعال سیاسی اصولگرا و کارشناس صداوسیما، چهارشنبه ۱۷ تیر در یک برنامه تلویزیونی گفت باید فهرست همه افرادی که در کشته شدن خامنهای نقش داشتهاند منتشر شود.
او افزود این افراد از نظر جمهوری اسلامی «مهدورالدم» هستند و باید «برای سر آنها جایزه تعیین شود».
روزنامه کیهان که زیر نظر نماینده رهبر جمهوری اسلامی اداره میشود، چهارشنبه در صفحه یک خود نوشت: «ترامپ نباید زنده بماند.»
این روزنامه تشییع جنازه خامنهای را «آزمایش اقتدار اسلام» خواند و نوشت امنیت ترامپ و بنیامین نتانیاهو «برای همیشه از بین رفت».
حسین شریعتمداری، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در کیهان، نیز در یادداشتی با عنوان «سر ترامپ را میخواهیم» نوشت جمهوری اسلامی باید رسما اعلام کند ترامپ و حتی خلبانانی را که در کشته شدن خامنهای نقش داشتهاند، «واجبالقتل» میداند و هرجا آنان را بیابد، «به قتل» میرساند.
حمید رسایی، نماینده مجلس نیز ۱۶ تیر در شبکه اجتماعی «ویراستی» خواستار هدف قرار دادن محل استقرار ترامپ در ترکیه با موشک شد و نوشت: «حالا که ترامپ در تیررس ماست... محل استقرار او در ترکیه را با موشک هدف بگیریم.»
عباس گودرزی، عضو هیات رییسه مجلس، ۱۵ تیر در گفتوگو با وبسایت دیدهبان ایران گفت رییسجمهوری آمریکا باید تاوان کشتن خامنهای را بدهد و افزود: «انتقام خون رهبری از قاتلان، راهبرد و استراتژی نظام است.»
کانال ۱۴ اسرائیل نیز ۱۵ تیر نوشت نیروی قدس سپاه پاسداران واحدی تازه با نام «مختار» تشکیل داده تا با همکاری کارتلهای مواد مخدر مکزیک و برخی اعضای جامعه ایرانیان خارج از کشور، برای ترور ترامپ و دیگر مقامهای آمریکایی برنامهریزی کند.
سعید جلیلی، عضو شورای عالی امنیت ملی نیز ۱۴ تیر در حاشیه مراسم دفن خامنهای گفت «خونخواهی» او وظیفه مسئولان است.
حمیدرضا مقدمفر، مشاور فرمانده کل سپاه پاسداران، نیز همان روز با تاکید بر «خونخواهی» خامنهای گفت: «قصاص دشمن یک تکلیف تاریخی برای همه مردم و مسئولان است و حتی در صورت ادامه مذاکرات، مطالبه انتقام پابرجا خواهد ماند.»
همزمان با مراسم تشییع و دفن خامنهای، شرکتکنندگان در قم بنری با مضمون «۱۰۰ میلیون دلار جایزه» برای کشتن ترامپ حمل کردند. روی این بنر عبارت «۱۰۰ میلیون دلار برای پایان کلاس اپستین» دیده میشد.
در مراسم دفن در مصلی تهران نیز تصاویری از پرچمی با عبارت انگلیسی «ترامپ را بکشید» منتشر شد و حاضران شعارهایی درباره «خونخواهی» و «انتقام» از آمریکا و اسرائیل سر دادند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، در جریان مراسم تشییع جنازه خامنهای تصاویری منتشر کرد که در آن عبارت «ما ترامپ را میکشیم» دیده میشود. این خبرگزاری همچنین ویدیویی منتشر کرد که نشان میدهد حاضران با پرتاب سنگریزه به تصویر ترامپ، خواستار انتقام از او میشوند.
ششم تیر نیز ۶۶ عضو مجلس خبرگان رهبری در بیانیهای، ترامپ و نتانیاهو را «مهدورالدم» خواندند و قتل آنان را بر «هر مکلفی که به آنان دسترسی یابد» واجب دانستند.
حسن رحیمپور ازغدی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، پنجم تیر در تجمع حامیان حکومت گفت: «وقتی ترامپ با افتخار میگوید من رهبر جمهوری اسلامی را ترور کردم، ما هم باید بگوییم تو را ترور میکنیم.» او همچنین خواستار تعیین «جایزه چند میلیون دلاری» برای کشتن ترامپ و فعال شدن «هستههای عملیاتی» علیه مقامهای آمریکایی شد.
۲۷ خرداد نیز محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، گفته بود ترامپ «طراح کشتن قاسم سلیمانی» بوده و با وجود «کراهت» از مذاکره با او، به درخواست مقامهای جمهوری اسلامی وارد مذاکرات شده است.
پیش از این موج تازه، ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، ۲۵ اردیبهشت از تدوین طرحی با عنوان «اقدام متقابل نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی» خبر داده بود؛ طرحی که به گفته او، در آن پرداخت پاداش ۵۰ میلیون یورویی برای کشتن ترامپ پیشبینی شده است.
این موارد تنها بخشی از تهدیدها، فراخوانها و طرحهایی است که مقامها، روحانیون و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی در سالهای اخیر علیه ترامپ مطرح کردهاند.
گزارش ایراناینترنشنال در ۲۵ اردیبهشت نیز نشان میدهد تهدیدهای اخیر، ادامه روندی است که طی ماههای گذشته با اظهارات مقامها، فتواها، کارزارهای رسانهای و حتی طرحهای پارلمانی برای هدف قرار دادن ترامپ دنبال شده است.
مقامهای آمریکایی در سالهای اخیر بارها جمهوری اسلامی را به تلاش برای طراحی عملیات ترور علیه ترامپ و شماری از مقامهای پیشین دولت آمریکا متهم کردهاند؛ موضوعی که تهران همواره آن را رد کرده است.
وزارت دادگستری آمریکا نیز در چند پرونده از خنثی شدن طرحهای منتسب به جمهوری اسلامی برای ترور مقامهای آمریکایی خبر داده است.
بر اساس این اطلاعات، نیروهای ویژهای که سپاه در امتداد سواحل خلیج فارس مستقر کرده، به سامانههای گوناگون جمعآوری اطلاعات، شامل پستهای دیدهبانی زمینی، تجهیزات دریایی و سامانههای هوایی مجهزند و بهتازگی ماموریت یافتهاند هر شناوری را که قصد عبور از مسیر جنوبی تنگه هرمز دارد، از قبل شناسایی کرده و درباره آن هشدار دهند.
این اطلاعات محرمانه همچنین نشان میدهد عوامل سپاه بهشکل گسترده در حال جمعآوری اطلاعات از منابع و عوامل عمانی هستند تا از هماهنگیها و زمانبندی عبور کشتیها از مسیر جنوبی تنگه هرمز از پیش آگاه شوند و هشدارهای لازم را دریافت کنند.
سپاه اعلام کرده که تنها مسیرهای مجاز برای عبور و مرور از تنگه هرمز مسیرهایی هستند که جمهوریاسلامی اعلام کرده و به شناورهای بینالمللی هشدار داده که از کریدور جنوبی تنگه هرمز که از آبهای نزدیک سواحل عمان میگذرد و عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی استفاده از ان را توصیه کردهاند، استفاده نکنند.
استقرار شبکه شناسایی و رصد سپاه و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی در حالی صورت میگیرد که واشینگتن و تهران پس از چند دور تبادل آتش، یکشنبه ۷ تیر بر سر آرامسازی یکهفتهای اوضاع در تنگه هرمز به توافقی موقت رسیدند و مذاکرات دو طرف در دوحه بر اساس طرح تازهای که عمان پیشنهاد کرده در جریان است.
اطلاعات تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی همزمان با نشستن پشت میز مذاکره، در حال تقویت زنجیره شناسایی و هشدار درباره شناورهایی است که از مسیر مورد تایید تهران عبور نمیکنند؛ مسیری که در کانون اختلاف کنونی تهران و واشینگتن است.
حمله به شناور سنگاپوری؛ ردپای پایش اطلاعات
الگوی حمله هفته گذشته سپاه به یک کشتی تجاری در مسیر جنوبی، با ماموریت تازه این نیروها همخوانی دارد.
نیروهای سپاه پنجشنبه ۴ تیر یک کشتی باری با پرچم سنگاپور را در تنگه هرمز و در نزدیکی سواحل عمان هدف قرار دادند؛ حملهای که به گفته سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا به پل فرماندهی کشتی آسیب زد اما تلفاتی نداشت و تنها چند ساعت پس از هشدار نیروی دریایی سپاه درباره استفاده از مسیرهای تاییدنشده رخ داد.
در ادامه، جنگندههای آمریکایی جمعه ۵ تیر انبارهای موشک و پهپاد و سایتهای راداری ساحلی ایران را هدف گرفتند و نیروی دریایی سپاه نیز با حمله به نقاط استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه پاسخ داد و با استناد به بند ۵ تفاهمنامه اسلامآباد اعلام کرد ترتیبات کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز با جمهوری اسلامی است.
سه مسیر رقیب در یک آبراه
بر اساس گزارشها، اکنون سه مسیر متفاوت برای عبور از تنگه هرمز شکل گرفته است: مسیر جنوبی از آبهای نزدیک عمان، مسیر میانی که پیش از جنگ استفاده میشد و مسیر شمالی تحت کنترل ایران. کشتیهایی که مسیرهای غیرایرانی را انتخاب کنند خطر هدف قرار گرفتن را میپذیرند و آنها که از مسیر ایرانی عبور کنند، نگران تحریمهای غربی در صورت فروپاشی توافقاند.
یک تحلیلگر شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر در گفتوگو با سیانان هشدار داده در صورت حلنشدن اختلافها تا اواسط اوت، استفاده از هر سه مسیر آشفتهتر و ناامنتر خواهد شد.
به دلیل وجود مینهای دریایی در گذرگاه سنتی تفکیک تردد که سازمان بینالمللی دریانوردی در سال ۱۹۶۸ تعیین کرده بود، مسیر میانی همچنان عملا بسته است، هرچند تهران بر اساس تفاهمنامه پایان جنگ متعهد شده است ظرف ۳۰ روز مینهای دریایی را پاکسازی کند.
عبور کشتیها اکنون از دو مسیر نزدیک سواحل عمان و نزدیک سواحل ایران انجام میشود و نیروی دریایی ایران نیز به شناورها هشدار داده که تنها از جنوب جزیره لارک عبور کنند.
جدال بر سر مدیریت تنگه؛ عمان در دو نقش
تلاش سپاه برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی از آن رو اهمیتی دوچندان دارد که مسقط همزمان هم دولت ساحلی مسیر جنوبی است و هم میانجی و طراح چارچوب مذاکرات جاری.
محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، دوم تیر در عمان گفت مدیریت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت و تهران در گفتوگو با چین و مصر پیشنهاد دریافت «هزینه خدمات» از کشتیها را با الگوگیری از آبراه داردانل مطرح کرده است.
در مقابل، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، چهارم تیر در دیدار با مارکو روبیو تاکید کرد هرگونه سازوکار احتمالی مدیریت تنگه شامل دریافت عوارض نخواهد بود.
مقامهای جمهوریاسلامی میگویند ایران و عمان حاکمیت مشترکی بر تنگه دارند و پس از پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه، مدیریت مشترک و اخذ عوارض را آغاز خواهند کرد؛ اما آمریکا تنگه هرمز را آبراهی بینالمللی میداند که هر سازوکار تازه در آن نیازمند تایید کشورهای حوزه خلیج فارس است.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، نیز پیشتر گفته بود عبور ایمن کشتیها از تنگه هرمز بدون هماهنگی با ایران «قابل تضمین نیست» و در صورت انجامنشدن این هماهنگی، ممکن است مسیرهای تعیینشده تعلیق شوند.
آبراهی که به حال عادی بازنگشته است
با گذشت دو هفته از امضای تفاهمنامه ۱۴ بندی اسلامآباد که پایان جنگ در همه جبههها، بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا را مقرر کرده، تردد در تنگه همچنان کسری از حجم پیش از جنگ است.
شمار تردد شناورها در سوم تیر به حدود ۷۰ مورد رسید که بالاترین رقم از آغاز جنگ است؛ در حالی که پیش از جنگ روزانه بهطور متوسط حدود ۱۳۰ شناور از این مسیر عبور میکرد.
مدیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی نیز اعلام کرده از آغاز بحران تنگه هرمز ۱۴ دریانورد کشته شدهاند و این سازمان پس از حمله به کشتی سنگاپوری، عملیات تخلیه حدود ۶۰۰ کشتی و ۱۱ هزار ملوان گرفتار در منطقه را موقتا به حالت تعلیق درآورد.
با این حال دادههای ردیابی نشان میدهد شناورها بهرغم هشدارهای تهران همچنان به مسیر جنوبی روی میآورند. مرکز مشترک اطلاعات دریایی، نهاد تحت نظارت نیروی دریایی آمریکا، نیز اعلام کرده مسیر نزدیک سواحل عمان در حال گسترش است تا امکان تردد دوطرفه فراهم شود.
در چنین شرایطی، استقرار نیروهای ویژه سپاه برای شناسایی پیشاپیش شناورهای مسیر جنوبی و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی، نشان میدهد تهران خود را برای اعمال کنترل بر همان کریدوری آماده میکند که واشینگتن و مسقط در حال گسترش آن هستند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
