کاخ سفید خود را برای رویارویی نظامی آماده میکند که ممکن است به چند روز یا حتی چند هفته تبادل آتش با جمهوری اسلامی بر سر تنگه هرمز بینجامد. اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد ادامه و شدت این درگیری، به تصمیمهای بعدی تهران بستگی خواهد داشت.
به نوشته اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی، جنگی که در ابتدا با هدف تضعیف توان موشکی جمهوری اسلامی و نابودی آنچه از برنامه هستهای ایران باقی مانده بود آغاز شد، اکنون به نبردی بدون چشمانداز مشخص بر سر تنگه هرمز تبدیل شده است.
یکی از مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفت مدت و شدت مرحله جدید درگیری کاملا به اقدامات بعدی جمهوری اسلامی بستگی دارد. او گفت اگر تهران به حملات خود علیه کشتیهای تجاری در تنگه هرمز ادامه دهد، این رویارویی ممکن است یک یا دو روز، یک هفته یا حتی یک ماه ادامه پیدا کند.
این مقام افزود: «قرار است ضربهای به آنها بزنیم تا بفهمند شوخی نداریم.»
به گزارش اکسیوس، همزمان با متوقف شدن روند دیپلماسی، فشار نظامی بار دیگر به محور اصلی راهبرد دونالد ترامپ تبدیل شده است.
ترامپ روز چهارشنبه ۱۷ تیر ماه اعلام کرد آتشبس ۶۰ روزهای که در یادداشت تفاهم میان دو طرف پیشبینی شده بود، پس از تبادل حملات ناشی از حمله جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری، «پایان یافته است.»
پس از آن، آمریکا دومین دور حملات خود را در نزدیکی تنگه هرمز آغاز کرد؛ حملاتی که برای نخستین بار طی چند ماه گذشته، زیرساختهایی در داخل ایران را نیز هدف قرار داد.
جمهوری اسلامی نیز در پاسخ، پایگاههای نظامی آمریکا در کویت و بحرین را هدف حملات موشکی قرار داد و همزمان تاکید کرد از مطالبه خود درباره کنترل تنگه هرمز عقبنشینی نخواهد کرد.
با این حال، ترامپ ساعاتی بعد نشانههایی از تمایل به کاهش تنش نشان داد و در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری گفت مقامهای ایرانی «مدتی پیش تماس گرفتهاند» و «میخواهند توافق کنند.»
او در عین حال افزود مشخص نیست تهران به هیچ توافقی پایبند بماند. ترامپ گفت: «نمیدانم ارزش توافق کردن را دارند یا نه. راستش را بخواهید، تا حدی غیرقابل پیشبینی هستند.»
مقامهای ایرانی تاکنون وجود چنین تماس مستقیمی را تایید نکردهاند.
در مقابل، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، آمریکا را به «زورگویی و بدعهدی» متهم کرد و هشدار داد تنگه هرمز تنها با «ترتیبات ایرانی» باز خواهد شد.
او در شبکه ایکس نوشت: «اگر حمله کنید، پاسخ خواهید گرفت. تنگه هرمز فقط با ترتیبات ایرانی باز میشود، نه با تهدیدهای آمریکا.»
به نوشته اکسیوس، بازگشایی تنگه هرمز و تضمین آزادی عبور کشتیهای تجاری اکنون به یکی از اهداف اصلی دولت ترامپ تبدیل شده است، زیرا واشینگتن آن را برای ثبات بازارهای جهانی انرژی ضروری میداند.
در مقابل، جمهوری اسلامی حفظ نقش خود در کنترل تنگه هرمز را به یکی از مهمترین اهدافش در هر توافق احتمالی برای پایان جنگ تبدیل کرده است.
این گزارش میافزاید اختلاف دو طرف بر سر نحوه اجرای بندهای مربوط به تنگه هرمز در یادداشت تفاهم، اکنون به یکی از عوامل اصلی فروپاشی توافق تبدیل شده است.
بر اساس این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی باید عبور امن کشتیها از تنگه هرمز را تضمین میکرد، اما مقامهای ایرانی پس از امضای نفاهمنامه، آمریکا را متهم کردند بدون هماهنگی با تهران، کشتیها را از مسیر جنوبی نزدیک سواحل عمان عبور داده و توافق را نقض کرده است.
اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت کاخ سفید اکنون معتقد است فضای بیشتری برای تشدید فشار نظامی در اختیار دارد، زیرا طی هفتههای گذشته صدها نفتکش توانستهاند از مسیر جنوبی تنگه هرمز عبور کنند. به گفته این مقامها، همین مساله نگرانی دولت آمریکا درباره جهش فوری قیمت جهانی نفت را کاهش داده است.
یک مقام آمریکایی همچنین گفت تشدید دوباره تنشها ناشی از نارضایتی جناحهای تندرو در ساختار قدرت جمهوری اسلامی است که معتقدند یادداشت تفاهم دستاورد ملموسی برای تهران نداشته است.
به گفته او، جمهوری اسلامی با وجود معافیتهای تحریمی، همچنان در فروش نفت با مشکلات جدی روبهرو بوده، زیرا بانکها تراکنشهای مالی را تایید نمیکردند و بسیاری از کشورها نیز حاضر نبودند بر معافیتهای موقت آمریکا تکیه کنند.
این مقام افزود هیچیک از داراییهای مسدودشده ایران نیز آزاد نشده است، زیرا تهران هنوز اقدامات هستهای پیشبینیشده در توافق را انجام نداده است. او همچنین گفت توافقی که آمریکا میان اسرائیل و لبنان میانجیگری کرد، بخش مربوط به لبنان در یادداشت تفاهم را در عمل بیاثر کرده است.
به گفته این مقام، بخشی از رهبران جمهوری اسلامی از این روند ناراضی بودند و به همین دلیل حملات جدید را آغاز کردند. او افزود: «ما هم تصمیم گرفتیم پاسخ سختی بدهیم. این یک روند است؛ صبر داریم، اما اگر به توافقی که میخواهیم نرسیم، آن را اجرا نخواهیم کرد.»
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز تاکید کرد موضع واشینگتن تغییری نکرده است. او گفت تنگه هرمز باید باز بماند و اگر جمهوری اسلامی تلاش کند آن را ببندد، ارتش آمریکا پاسخ خواهد داد.
ونس افزود: «یا این موضوع را میپذیرند، یا همان اتفاقی که دیشب برایشان افتاد، دوباره تکرار خواهد شد. این روند تا زمانی ادامه مییابد که مسیر کشتیرانی را باز کنند و دست از حمله به کشتیها بردارند.»
بر اساس این اطلاعات، نیروهای ویژهای که سپاه در امتداد سواحل خلیج فارس مستقر کرده، به سامانههای گوناگون جمعآوری اطلاعات، شامل پستهای دیدهبانی زمینی، تجهیزات دریایی و سامانههای هوایی مجهزند و بهتازگی ماموریت یافتهاند هر شناوری را که قصد عبور از مسیر جنوبی تنگه هرمز دارد، از قبل شناسایی کرده و درباره آن هشدار دهند.
این اطلاعات محرمانه همچنین نشان میدهد عوامل سپاه بهشکل گسترده در حال جمعآوری اطلاعات از منابع و عوامل عمانی هستند تا از هماهنگیها و زمانبندی عبور کشتیها از مسیر جنوبی تنگه هرمز از پیش آگاه شوند و هشدارهای لازم را دریافت کنند.
سپاه اعلام کرده که تنها مسیرهای مجاز برای عبور و مرور از تنگه هرمز مسیرهایی هستند که جمهوریاسلامی اعلام کرده و به شناورهای بینالمللی هشدار داده که از کریدور جنوبی تنگه هرمز که از آبهای نزدیک سواحل عمان میگذرد و عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی استفاده از ان را توصیه کردهاند، استفاده نکنند.
استقرار شبکه شناسایی و رصد سپاه و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی در حالی صورت میگیرد که واشینگتن و تهران پس از چند دور تبادل آتش، یکشنبه ۷ تیر بر سر آرامسازی یکهفتهای اوضاع در تنگه هرمز به توافقی موقت رسیدند و مذاکرات دو طرف در دوحه بر اساس طرح تازهای که عمان پیشنهاد کرده در جریان است.
اطلاعات تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی همزمان با نشستن پشت میز مذاکره، در حال تقویت زنجیره شناسایی و هشدار درباره شناورهایی است که از مسیر مورد تایید تهران عبور نمیکنند؛ مسیری که در کانون اختلاف کنونی تهران و واشینگتن است.
حمله به شناور سنگاپوری؛ ردپای پایش اطلاعات
الگوی حمله هفته گذشته سپاه به یک کشتی تجاری در مسیر جنوبی، با ماموریت تازه این نیروها همخوانی دارد.
نیروهای سپاه پنجشنبه ۴ تیر یک کشتی باری با پرچم سنگاپور را در تنگه هرمز و در نزدیکی سواحل عمان هدف قرار دادند؛ حملهای که به گفته سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا به پل فرماندهی کشتی آسیب زد اما تلفاتی نداشت و تنها چند ساعت پس از هشدار نیروی دریایی سپاه درباره استفاده از مسیرهای تاییدنشده رخ داد.
در ادامه، جنگندههای آمریکایی جمعه ۵ تیر انبارهای موشک و پهپاد و سایتهای راداری ساحلی ایران را هدف گرفتند و نیروی دریایی سپاه نیز با حمله به نقاط استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه پاسخ داد و با استناد به بند ۵ تفاهمنامه اسلامآباد اعلام کرد ترتیبات کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز با جمهوری اسلامی است.
سه مسیر رقیب در یک آبراه
بر اساس گزارشها، اکنون سه مسیر متفاوت برای عبور از تنگه هرمز شکل گرفته است: مسیر جنوبی از آبهای نزدیک عمان، مسیر میانی که پیش از جنگ استفاده میشد و مسیر شمالی تحت کنترل ایران. کشتیهایی که مسیرهای غیرایرانی را انتخاب کنند خطر هدف قرار گرفتن را میپذیرند و آنها که از مسیر ایرانی عبور کنند، نگران تحریمهای غربی در صورت فروپاشی توافقاند.
یک تحلیلگر شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر در گفتوگو با سیانان هشدار داده در صورت حلنشدن اختلافها تا اواسط اوت، استفاده از هر سه مسیر آشفتهتر و ناامنتر خواهد شد.
به دلیل وجود مینهای دریایی در گذرگاه سنتی تفکیک تردد که سازمان بینالمللی دریانوردی در سال ۱۹۶۸ تعیین کرده بود، مسیر میانی همچنان عملا بسته است، هرچند تهران بر اساس تفاهمنامه پایان جنگ متعهد شده است ظرف ۳۰ روز مینهای دریایی را پاکسازی کند.
عبور کشتیها اکنون از دو مسیر نزدیک سواحل عمان و نزدیک سواحل ایران انجام میشود و نیروی دریایی ایران نیز به شناورها هشدار داده که تنها از جنوب جزیره لارک عبور کنند.
جدال بر سر مدیریت تنگه؛ عمان در دو نقش
تلاش سپاه برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی از آن رو اهمیتی دوچندان دارد که مسقط همزمان هم دولت ساحلی مسیر جنوبی است و هم میانجی و طراح چارچوب مذاکرات جاری.
محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، دوم تیر در عمان گفت مدیریت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت و تهران در گفتوگو با چین و مصر پیشنهاد دریافت «هزینه خدمات» از کشتیها را با الگوگیری از آبراه داردانل مطرح کرده است.
در مقابل، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، چهارم تیر در دیدار با مارکو روبیو تاکید کرد هرگونه سازوکار احتمالی مدیریت تنگه شامل دریافت عوارض نخواهد بود.
مقامهای جمهوریاسلامی میگویند ایران و عمان حاکمیت مشترکی بر تنگه دارند و پس از پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه، مدیریت مشترک و اخذ عوارض را آغاز خواهند کرد؛ اما آمریکا تنگه هرمز را آبراهی بینالمللی میداند که هر سازوکار تازه در آن نیازمند تایید کشورهای حوزه خلیج فارس است.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، نیز پیشتر گفته بود عبور ایمن کشتیها از تنگه هرمز بدون هماهنگی با ایران «قابل تضمین نیست» و در صورت انجامنشدن این هماهنگی، ممکن است مسیرهای تعیینشده تعلیق شوند.
آبراهی که به حال عادی بازنگشته است
با گذشت دو هفته از امضای تفاهمنامه ۱۴ بندی اسلامآباد که پایان جنگ در همه جبههها، بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا را مقرر کرده، تردد در تنگه همچنان کسری از حجم پیش از جنگ است.
شمار تردد شناورها در سوم تیر به حدود ۷۰ مورد رسید که بالاترین رقم از آغاز جنگ است؛ در حالی که پیش از جنگ روزانه بهطور متوسط حدود ۱۳۰ شناور از این مسیر عبور میکرد.
مدیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی نیز اعلام کرده از آغاز بحران تنگه هرمز ۱۴ دریانورد کشته شدهاند و این سازمان پس از حمله به کشتی سنگاپوری، عملیات تخلیه حدود ۶۰۰ کشتی و ۱۱ هزار ملوان گرفتار در منطقه را موقتا به حالت تعلیق درآورد.
با این حال دادههای ردیابی نشان میدهد شناورها بهرغم هشدارهای تهران همچنان به مسیر جنوبی روی میآورند. مرکز مشترک اطلاعات دریایی، نهاد تحت نظارت نیروی دریایی آمریکا، نیز اعلام کرده مسیر نزدیک سواحل عمان در حال گسترش است تا امکان تردد دوطرفه فراهم شود.
در چنین شرایطی، استقرار نیروهای ویژه سپاه برای شناسایی پیشاپیش شناورهای مسیر جنوبی و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی، نشان میدهد تهران خود را برای اعمال کنترل بر همان کریدوری آماده میکند که واشینگتن و مسقط در حال گسترش آن هستند.
