ژنرال بازنشسته ارتش آمریکا هشدار داد که ادامه تلاش جمهوری اسلامی برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز میتواند آمریکا را بار دیگر به درگیری نظامی با ایران بکشاند. او گفت اگر تهران به حمله به کشتیهای عبوری ادامه دهد، واشینگتن ممکن است به حملات محدود یا حتی عملیات نظامی گسترده متوسل شود.
ژنرال بازنشسته، جک کین، یکشنبه ۱۴ تیر در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت ایالات متحده باید مانع از آن شود که جمهوری اسلامی کنترل تنگه هرمز را در اختیار داشته باشد. او اظهار داشت که [حکومت] ایران همچنان تلاش میکند درباره زمان حرکت کشتیها، مقصد آنها و حتی پرداخت نوعی هزینه یا بیمه برای عبور از این آبراه تصمیمگیری کند و افزود: «ما باید جلوی این وضعیت را بگیریم.»
کین هشدار داد اگر [حکومت] ایران دست به «یک حمله بزرگ» بزند، آمریکا بار دیگر وارد عملیات گسترده نظامی خواهد شد. به گفته او، در صورت حمله دوباره نیروهای ایرانی به کشتیهایی که مقررات تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی را رعایت نکنند، واکنش آمریکا میتواند از حملات محدود فراتر رفته و به عملیات نظامی گسترده منجر شود؛ بهویژه اگر واشینگتن به این نتیجه برسد که [حکومت] ایران هرگز حاضر به توافقی نخواهد شد که اهداف دولت دونالد ترامپ را تامین کند.
اظهارات این فرمانده پیشین ارتش آمریکا در حالی مطرح میشود که تهران و واشینگتن پس از امضای یک تفاهمنامه، مذاکراتی را برای دستیابی به «توافق نهایی صلح» دنبال میکنند. یکی از محورهای اصلی این تفاهمنامه، ازسرگیری عبور آزادانه کشتیها از تنگه هرمز بود. با این حال، به نوشته وبسایت هیل، [حکومت] ایران در هفتههای اخیر به برخی شناورها در این آبراه حمله کرده و آمریکا نیز در پاسخ، حملات تلافیجویانهای علیه اهدافی در ایران انجام داده است. آخرین دور تنشها با اعلام هر دو طرف مبنی بر توقف درگیریها برای ازسرگیری مذاکرات پایان یافت.
همزمان، فرماندهی مشترک نیروهای مسلح جمهوری اسلامی هشدار داده است که نفتکشهایی که از مسیرهای مورد تایید ایران در تنگه هرمز تبعیت نکنند، با «پاسخی قاطع» روبهرو خواهند شد. این هشدار پس از آن صادر شد که فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد در نشست با فرماندهان نظامی کشورهای منطقه، بر تعهد مشترک طرفها به حفظ جریان آزاد تجارت از طریق تنگه هرمز تاکید شده است.
پس از این هشدار، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز به آمریکا و اسرائیل درباره نقض تفاهمنامه هشدار داد.
کین در ادامه گفت ترامپ «برای استفاده از نیروی نظامی بهمنظور بازگرداندن ایران به میز مذاکره تردیدی ندارد»، اما پیشبینی کرد جمهوری اسلامی به نقض مفاد توافق ادامه خواهد داد و همین مساله میتواند دو طرف را بار دیگر به سوی رویارویی نظامی سوق دهد.
این ژنرال بازنشسته همچنین به تحولات داخلی ایران اشاره کرد و گفت مراسم تشییع جسد علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، از روز جمعه آغاز شده است. او افزود که مجتبی خامنهای، فرزند و جانشین رهبر پیشین، از زمان آغاز جنگ تاکنون در انظار عمومی دیده نشده و گزارشها حاکی از آن است که او در حملات اولیه ماه اسفند زخمی شده است.
کین در پایان با اشاره به آغاز مراسم تشییع در چهارم ژوئیه، همزمان با دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا، گفت این همزمانی را تصادفی نمیداند و معتقد است جمهوری اسلامی آگاهانه این تاریخ را انتخاب کرده است.
بر اساس این اطلاعات، نیروهای ویژهای که سپاه در امتداد سواحل خلیج فارس مستقر کرده، به سامانههای گوناگون جمعآوری اطلاعات، شامل پستهای دیدهبانی زمینی، تجهیزات دریایی و سامانههای هوایی مجهزند و بهتازگی ماموریت یافتهاند هر شناوری را که قصد عبور از مسیر جنوبی تنگه هرمز دارد، از قبل شناسایی کرده و درباره آن هشدار دهند.
این اطلاعات محرمانه همچنین نشان میدهد عوامل سپاه بهشکل گسترده در حال جمعآوری اطلاعات از منابع و عوامل عمانی هستند تا از هماهنگیها و زمانبندی عبور کشتیها از مسیر جنوبی تنگه هرمز از پیش آگاه شوند و هشدارهای لازم را دریافت کنند.
سپاه اعلام کرده که تنها مسیرهای مجاز برای عبور و مرور از تنگه هرمز مسیرهایی هستند که جمهوریاسلامی اعلام کرده و به شناورهای بینالمللی هشدار داده که از کریدور جنوبی تنگه هرمز که از آبهای نزدیک سواحل عمان میگذرد و عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی استفاده از ان را توصیه کردهاند، استفاده نکنند.
استقرار شبکه شناسایی و رصد سپاه و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی در حالی صورت میگیرد که واشینگتن و تهران پس از چند دور تبادل آتش، یکشنبه ۷ تیر بر سر آرامسازی یکهفتهای اوضاع در تنگه هرمز به توافقی موقت رسیدند و مذاکرات دو طرف در دوحه بر اساس طرح تازهای که عمان پیشنهاد کرده در جریان است.
اطلاعات تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی همزمان با نشستن پشت میز مذاکره، در حال تقویت زنجیره شناسایی و هشدار درباره شناورهایی است که از مسیر مورد تایید تهران عبور نمیکنند؛ مسیری که در کانون اختلاف کنونی تهران و واشینگتن است.
حمله به شناور سنگاپوری؛ ردپای پایش اطلاعات
الگوی حمله هفته گذشته سپاه به یک کشتی تجاری در مسیر جنوبی، با ماموریت تازه این نیروها همخوانی دارد.
نیروهای سپاه پنجشنبه ۴ تیر یک کشتی باری با پرچم سنگاپور را در تنگه هرمز و در نزدیکی سواحل عمان هدف قرار دادند؛ حملهای که به گفته سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا به پل فرماندهی کشتی آسیب زد اما تلفاتی نداشت و تنها چند ساعت پس از هشدار نیروی دریایی سپاه درباره استفاده از مسیرهای تاییدنشده رخ داد.
در ادامه، جنگندههای آمریکایی جمعه ۵ تیر انبارهای موشک و پهپاد و سایتهای راداری ساحلی ایران را هدف گرفتند و نیروی دریایی سپاه نیز با حمله به نقاط استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه پاسخ داد و با استناد به بند ۵ تفاهمنامه اسلامآباد اعلام کرد ترتیبات کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز با جمهوری اسلامی است.
سه مسیر رقیب در یک آبراه
بر اساس گزارشها، اکنون سه مسیر متفاوت برای عبور از تنگه هرمز شکل گرفته است: مسیر جنوبی از آبهای نزدیک عمان، مسیر میانی که پیش از جنگ استفاده میشد و مسیر شمالی تحت کنترل ایران. کشتیهایی که مسیرهای غیرایرانی را انتخاب کنند خطر هدف قرار گرفتن را میپذیرند و آنها که از مسیر ایرانی عبور کنند، نگران تحریمهای غربی در صورت فروپاشی توافقاند.
یک تحلیلگر شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر در گفتوگو با سیانان هشدار داده در صورت حلنشدن اختلافها تا اواسط اوت، استفاده از هر سه مسیر آشفتهتر و ناامنتر خواهد شد.
به دلیل وجود مینهای دریایی در گذرگاه سنتی تفکیک تردد که سازمان بینالمللی دریانوردی در سال ۱۹۶۸ تعیین کرده بود، مسیر میانی همچنان عملا بسته است، هرچند تهران بر اساس تفاهمنامه پایان جنگ متعهد شده است ظرف ۳۰ روز مینهای دریایی را پاکسازی کند.
عبور کشتیها اکنون از دو مسیر نزدیک سواحل عمان و نزدیک سواحل ایران انجام میشود و نیروی دریایی ایران نیز به شناورها هشدار داده که تنها از جنوب جزیره لارک عبور کنند.
جدال بر سر مدیریت تنگه؛ عمان در دو نقش
تلاش سپاه برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی از آن رو اهمیتی دوچندان دارد که مسقط همزمان هم دولت ساحلی مسیر جنوبی است و هم میانجی و طراح چارچوب مذاکرات جاری.
محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، دوم تیر در عمان گفت مدیریت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت و تهران در گفتوگو با چین و مصر پیشنهاد دریافت «هزینه خدمات» از کشتیها را با الگوگیری از آبراه داردانل مطرح کرده است.
در مقابل، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، چهارم تیر در دیدار با مارکو روبیو تاکید کرد هرگونه سازوکار احتمالی مدیریت تنگه شامل دریافت عوارض نخواهد بود.
مقامهای جمهوریاسلامی میگویند ایران و عمان حاکمیت مشترکی بر تنگه دارند و پس از پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه، مدیریت مشترک و اخذ عوارض را آغاز خواهند کرد؛ اما آمریکا تنگه هرمز را آبراهی بینالمللی میداند که هر سازوکار تازه در آن نیازمند تایید کشورهای حوزه خلیج فارس است.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، نیز پیشتر گفته بود عبور ایمن کشتیها از تنگه هرمز بدون هماهنگی با ایران «قابل تضمین نیست» و در صورت انجامنشدن این هماهنگی، ممکن است مسیرهای تعیینشده تعلیق شوند.
آبراهی که به حال عادی بازنگشته است
با گذشت دو هفته از امضای تفاهمنامه ۱۴ بندی اسلامآباد که پایان جنگ در همه جبههها، بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا را مقرر کرده، تردد در تنگه همچنان کسری از حجم پیش از جنگ است.
شمار تردد شناورها در سوم تیر به حدود ۷۰ مورد رسید که بالاترین رقم از آغاز جنگ است؛ در حالی که پیش از جنگ روزانه بهطور متوسط حدود ۱۳۰ شناور از این مسیر عبور میکرد.
مدیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی نیز اعلام کرده از آغاز بحران تنگه هرمز ۱۴ دریانورد کشته شدهاند و این سازمان پس از حمله به کشتی سنگاپوری، عملیات تخلیه حدود ۶۰۰ کشتی و ۱۱ هزار ملوان گرفتار در منطقه را موقتا به حالت تعلیق درآورد.
با این حال دادههای ردیابی نشان میدهد شناورها بهرغم هشدارهای تهران همچنان به مسیر جنوبی روی میآورند. مرکز مشترک اطلاعات دریایی، نهاد تحت نظارت نیروی دریایی آمریکا، نیز اعلام کرده مسیر نزدیک سواحل عمان در حال گسترش است تا امکان تردد دوطرفه فراهم شود.
در چنین شرایطی، استقرار نیروهای ویژه سپاه برای شناسایی پیشاپیش شناورهای مسیر جنوبی و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی، نشان میدهد تهران خود را برای اعمال کنترل بر همان کریدوری آماده میکند که واشینگتن و مسقط در حال گسترش آن هستند.
