واکنش تند تهران به بیانیه مشترک شورای همکاری خلیج فارس و آمریکا: کنترل تنگه هرمز با ماست

کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه پنجم تیرماه درباره عبور شناورها از تنگه هرمز گفت: «عبور ایمن در تنگه هرمز با ترتیبات مبهم، مسیرهای موازی یا تصمیم‌سازی خارج از ملاحظات ایران، به عنوان دولت‌ ساحلی، تضمین نمی‌شود.»

او در پستی در شبکه اجتماعی ایکس افزود: «هر چارچوب معتبر باید بر هماهنگی با ایران و مفاد بند پنج یادداشت تفاهم اسلام‌آباد استوار باشد و در غیر این‌صورت، نتیجه، تعلیق مسیر تعیین شده موازی می‌شود.»

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز جمعه پنجم تیر در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:« ‏بدون تردید ایران بیشتر از هر طرف دیگری، دغدغه امنیت جمعی منطقه را دارد. اینکه شورای همکاری خلیج فارس، تصور کند راه حل رفع این دغدغه، پناه بردن به بزرگ‌ترین ناقض امنیت است، خود نقض غرض است و طنزی تلخ و نشانه‌ای مایوس‌کننده از عدم درس‌آموزی از تجربه‌های تلخ اخیر.»

او افزود: «‏ باید از همسایگان جنوبی پرسید چرا خود، با نقض اصل حسن هم‌جواری و قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل، در حمله تجاوزکارانه علیه همسایه مسلمان همراهی کردند و اجازه دادند که از قلمرو آنها علیه ایران استفاده یا از آنجا موشک شلیک شود؟»

بقایی نوشت: «‏چرا آنها درباره مسابقه تسلیحاتی مخرب و خرید و ذخیره‌سازی صدها میلیارد دلار انواع تسلیحات پیشرفته که هیچ توجیه دفاعی ندارند، تغافل می‌کنند؟»

پیش از او، علی‌اکبر ولایتی، مشاور امور بین‌الملل رهبر جمهوری اسلامی، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس با لحنی تند نوشته بود: « ثبات امروز اعراب حاشیه خلیج‌فارس، مدیون مدیریت قرن‌واره‌ ایران بر شاهرگ تنگه هرمز است؛ غرب جز وحشی‌گری و غارت، دستاوردی برای منطقه نداشته است.»

او افزود: «حاشیه نشینان و اطفال سیاسی منطقه به بیانیه‌های سفارشی دل خوش ندارند و بدانند حیات شما ریزه‌خواری از این سفره است. در بازآرایی معادلات بزرگ، کوچک‌های حاشیه‌نشین جایی پای میز ندارند؛ حذف می‌شوند و حیات استراتژیکشان وامدار سقف تحمل تهران است.»

وزیران امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، پنجشنبه جهارم تیر در بیانیه‌ای مشترک تاکید کردند دستیابی به صلح و امنیت پایدار در منطقه مستلزم مقابله با «تمامی شکل‌های تهدیدهای ایران»، از جمله موشک‌های بالستیک، پهپادها و حمایت تهران از نیروهای نیابتی است.

این بیانیه، در پایان سفر روبیو به منطقه و پس از نشست وزارتی مشترک میان آمریکا و شورای همکاری خلیج فارس در منامه، پایتخت بحرین صادر شد. در این بیانیه بر اهمیت بازگشایی تنگه هرمز تاکید شده و آزادیِ «بدون قید و شرط و بدون محدودیت» ناوبری، از جمله حق عبور ترانزیتی تضمین‌شده در حقوق بین‌الملل، برای امنیت منطقه‌ای و جهانی ضروری دانسته شده است.

این بیانیه در حالی بر برنامه موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و حمایت تهران از نیروهای نیابتی در منطقه تاکید می‌کند، که هیچ‌یک از این موارد در یادداشت تفاهمی که ۲۷ خرداد به‌طور رسمی میان حکومت ایران و آمریکا امضا شد، ذکر نشده‌اند.

در بخش دیگری از این بیانیه به موضوع دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری تنگه هرمز می‌پردازد. امضاکنندگان، هرگونه اعمال عوارض، مالیات یا تلاش برای تحمیل کنترل بر تنگه هرمز را رد کردند و از اعلام عمان و سازمان بین‌المللی دریانوردی درباره آغاز اجرای طرح تخلیه بیش از ۱۱ هزار دریانورد گرفتار در منطقه استقبال کردند.

این در حالی است که مقام‌های جمهوری اسلامی در روزهای گذشته بارها تاکید کرده‌اند که تنگه هرمز تنها به مدت ۶۰ روز به وضعیت پیش از جنگ بازگشته است و پس از آن سازوکار تازه‌ای برای عبور و مرور از این تنگه در نظر خواهند گرفت.

توقف عملیات سازمان بین‌المللی دریانوردی

در پی این تحولات پرس تی‌وی، شبکه انگلیسی‌زبان جمهوری اسلامی، به‌نقل از یک منبع آگاه گزارش داد خط ارتباطی میان حکومت ایران و ایالات متحده در تنگه هرمز بر اساس بیانیه نهایی مذاکرات سوئیس برقرار شده است تا از وقوع حوادثی که می تواند موجب تشدید نظامی شود، جلوگیری شود.

در همین حال، وزیر امور خارجه امارات متحده عربی جمعه پنجم در تماسی تلفنی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، بر لزوم پایبندی کامل به مفاد توافق آمریکا و جمهوری اسلامی،‌ لزوم حفاظت از گذرگاه‌های دریایی و آزادی کشتی‌رانی از جمله در تنگه هرمز تاکید کرد.

جاسم محمد البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، نیز تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه آزادی کشتی‌رانی در تنگه هرمز را محکوم کرد و گفت این ابتکار عمان به کاهش تنش‌ها، تقویت امنیت دریایی و حفظ جریان تجارت منطقه‌ای و بین‌المللی کمک می‌کند.

او با استقبال از تصمیم عمان برای ایجاد یک مسیر موقت دریایی در تنگه هرمز، با هماهنگی سازمان بین‌المللی دریانوردی، گفت این ابتکار امکان استفاده بیش از ۱۱ هزار دریانورد گرفتار از یک مسیر موقت را فراهم می‌کند و به تقویت آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، بر اساس قوانین بین‌المللی و حقوق دریاها، کمک خواهد کرد.

این در حالی است که در پی حمله جمهوری اسلامی به یک کشتی باری در نزدیکی عمان، سازمان بین‌المللی دریانوردی اعلام کرد که عملیات خود را به‌طور موقت متوقف کرده است.

حمله به کشتی باری سنگاپوری که با اعتراض این کشور همراه شد، بار دیگر شکنندگی توافق اولیه برای پایان دادن به جنگ ایران را برجسته کرد.

صدا و سیمای جمهوری اسلامی نیز گزارش داد که سه نفت‌کش خارجی که تلاش کرده بودند از آنچه «مسیرهای غیرمجاز» در تنگه هرمز خوانده شد عبور کنند، پس از دریافت هشدار از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مجبور به بازگشت شدند.

با وجود تفسیرهای متناقض درباره توافق موقت هفته گذشته میان تهران و واشینگتن و همچنین کاهش تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، مسیری که به طور معمول یک‌پنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کند، قیمت نفت روز جمعه بیش از سه درصد کاهش یافت و در مسیر ثبت یکی از شدیدترین افت‌های هفتگی خود قرار گرفت.

بر اساس داده‌های کشتی‌رانی، شرکت آرامکو عربستان جمعه بارگیری نفت خام را در پایانه رأس تنوره در خلیج فارس، بزرگ‌ترین بندر صادرات نفت جهان، پس از وقفه‌ای نزدیک به چهار ماه از سر گرفت.

شرکت کشتیرانی تایوانی اورگرین مارین (Evergreen Marine) بامداد جمعه اعلام کرده بود که کشتی اور لاولی (Ever Lovely) این شرکت با پرچم سنگاپور، پنجشنبه در نزدیکی عمان با «یک شیء ناشناس» مورد اصابت قرار گرفته است. این کشتی در حال حرکت در مسیری بود که از سوی مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) توصیه شده بود.

در این حادثه هیچ‌کس آسیب ندید و کشتی بعدا به مسیر خود برای خروج از تنگه ادامه داد.

دو مقام آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفتند که جمهوری اسلامی به سوی این کشتی آتش گشوده است.

سازمان مدیریت تنگه خلیج فارس ایران، نهادی که تهران برای مدیریت درخواست‌های عبور کشتی‌ها از تنگه ایجاد کرده است، اعلام کرد عبور از مسیرهای غیرمجاز «بر عهده مالک، بهره‌بردار و فرمانده کشتی خواهد بود.»

دولت آمریکا بلافاصله واکنشی به این موضوع نشان نداده است اما دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، اوایل این ماه هشدار داده بود که اگر جمهوری اسلامی به توافق موقت از جمله بازگشایی تنگه هرمز پایبند نماند، آمریکا احتمالا بار دیگر بمباران این کشور را از سر خواهد گرفت.