روزنامه فایننشالتایمز گزارش داد جمهوری اسلامی و روسیه از مدتها پیش برای اقدامات خصمانه خود در کشورهای اروپایی از عوامل نیابتی استفاده میکنند، اما بهکارگیری نوجوانان در این فعالیتها، رویکردی تازه و نگرانکننده در شبکههای خرابکارانه وابسته به تهران و مسکو است.
فایننشالتایمز جمعه ۱۵ خرداد نوشت این شیوه نخستین بار در اوکراین ظهور کرد. جایی که نوجوانان از طریق اینترنت برای انجام عملیات خرابکارانه، جاسوسی و انتشار تبلیغات، جذب میشدند.
بر اساس این گزارش، روسیه سپس کوشید دامنه استفاده از نیروهای کمسنوسال را به سایر کشورهای غربی از جمله لهستان، هلند و بریتانیا گسترش دهد.
فایننشالتایمز افزود جمهوری اسلامی نیز این الگو را برای تسریع عملیات علیه مخالفان خود در اروپا و نیز ایجاد بیثباتی در اسرائیل به کار گرفت.
دومینیک مورفی، رییس پیشین مبارزه با تروریسم پلیس متروپولیتن لندن، در همین رابطه گفت دولتهای متخاصم بهطور قطع میکوشند نوجوانان را جذب کنند.
او ادامه داد: «از گستردگی این چالش شگفتزده شدم، زیرا به نظر میرسید این مساله واقعا بهطور ناگهانی، حدود ۱۸ ماه پیش، پدیدار شده است. همچنین از شمار زیاد جوانانی که آمادگی و تمایل داشتند بهصورت آنلاین در این موضوع مشارکت کنند، به همان اندازه متعجب شدم.»
مقامهای اطلاعاتی اوکراین در مصاحبه با فایننشالتایمز اعلام کردند ۲۱ درصد از افرادی که در سال ۲۰۲۵ به اتهام همکاری با روسیه بازداشت شدهاند، نوجوان بودهاند.
همچنین بخش قابل توجهی از بازداشتشدگان در ارتباط با حملات یهودستیزانه در نقاط مختلف اروپا که گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی موسوم به «حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه» مسئولیت آنها را بر عهده گرفته است، از میان نوجوانان زیر ۱۸ سال در کشورهایی از جمله بریتانیا، فرانسه و هلند بودهاند.
مقامهای بریتانیایی بارها هشدار دادهاند جمهوری اسلامی میکوشد از باندهای تبهکار برای پیشبرد اقدامات خصمانه در خاک بریتانیا استفاده کند.
نقش شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای بازی ویدیویی
فایننشالتایمز در ادامه گزارش داد جذب نیرو برای انجام فعالیتهای خرابکارانه معمولا از الگوی مشابهی پیروی میکند: نوجوانان و جوانان از طریق شبکههای اجتماعی و بسترهای آنلاین از جمله تلگرام، تیکتاک، اسنپچت، فیسبوک و دیسکورد، شناسایی و جذب میشوند.
به نوشته این روزنامه، این کانالها بهدلیل ماهیت پنهان و دشواری ردیابی کاربران، به ابزاری موثر برای جذب نیرو برای کشورهای متخاصم تبدیل شدهاند.
بر اساس این گزارش، در قبال انجام ماموریتهای مشخص، مبالغی به این افراد پرداخت میشود که بخش عمده این پرداختها در قالب ارزهای دیجیتال صورت میگیرد.
فایننشالتایمز افزود وبسایتها و پلتفرمهای بازیهای ویدیویی، بهعنوان پرمخاطبترین رسانه سرگرمی در میان افراد ۱۳ تا ۲۴ ساله، به یکی از بسترهای اصلی برای شناسایی و جذب نیروهای بالقوه بهمنظور انجام اقدامات خرابکارانه تبدیل شدهاند.
عوامل جذب معمولا با هویت ناشناس فعالیت میکنند و بسیاری از آنها به گروههای تبهکار وابستهاند. گروههایی که اگرچه لزوما تحت کنترل مستقیم دولتها نیستند، اما از سوی نهادهای اطلاعاتی برای اجرای عملیات مخفیانه، به کار گرفته میشوند.
رویارویی جمهوری اسلامی و اسرائیل
فایننشالتایمز در ادامه نوشت تاکتیکی که نخستین بار در جریان جنگ اوکراین مورد استفاده قرار گرفت، اکنون در خاورمیانه نیز به کار گرفته شده و جمهوری اسلامی در تقابل با اسرائیل از همان الگو بهره میبرد.
یک نوجوان ۱۴ ساله ساکن تلآویو در ماه مارس به اتهام ارتباط با یک عامل خارجی و انتقال اطلاعات به دشمن تحت پیگرد قرار گرفت.
دادستانهای اسرائیلی اعلام کردند ارتباط این نوجوان با یکی از عوامل حکومت ایران حدود ۱۱ ماه پیش و از طریق پیامرسان تلگرام آغاز شد.
مامور جمهوری اسلامی به این نوجوان پیشنهاد کرده بود در ازای انجام مجموعهای از فعالیتهای خرابکارانه، مبالغی را بهصورت ارز دیجیتال دریافت کند.
به گفته مقامهای قضایی اسرائیل، این نوجوان از پایگاه نظامی «کیریا» در تلآویو فیلمبرداری و تصاویر خسارتهای ناشی از حملات موشکی جمهوری اسلامی به دو نقطه را ثبت کرد و همچنین پیامهایی را به شکل گرافیتی در نقاطی از شهر نوشت.
او در مجموع بابت این فعالیتها بیش از ۱۱۷۰ دلار از طریق چهار کیف پول دیجیتال مجزا دریافت کرد.
آژانس امنیت اسرائیل (شینبت) پیشتر نسبت به این تهدید فزاینده هشدار داده بود.
این نهاد تابستان گذشته با انتشار اطلاعیهای خطاب به والدین اعلام کرد برخی کودکان و نوجوانان اسرائیلی در فضای مجازی پیامهایی «به ظاهر بیخطر» دریافت کردهاند.
بر اساس هشدار شینبت، در این پیامها از مخاطبان خواسته میشد از ساختمانها و تاسیسات مختلف عکسبرداری کنند، دست به جمعآوری اطلاعات بزنند، شعارهای نفرتپراکنانه روی دیوارها بنویسند و مکانهای حساس را شناسایی کنند.
شینبت افزود این درخواستها از سوی «عناصر متخاصم وابسته به ایران» در شبکههای اجتماعی از جمله فیسبوک، تلگرام، اینستاگرام و تیکتاک منتشر میشدند و هدف آنها جذب افراد زیر سن قانونی در اسرائیل برای فعالیتهای جاسوسی بوده است.
امکان انکار برای دولتهای متخاصم
فایننشالتایمز گزارش داد دولتهایی که از نوجوانان برای پیشبرد عملیاتهای مخفیانه و خرابکارانه استفاده میکنند، آنها را نیروهایی قابل جایگزینی میدانند.
به گزارش این روزنامه، در صورت شکست چنین عملیاتهایی، هزینه چندانی متوجه دولتهای پشتیبان نیست و در صورت موفقیت نیز از منافع آن بهرهمند میشوند.
اثبات ارتباط مستقیم چنین عملیاتهایی با روسیه یا جمهوری اسلامی برای نهادهای اطلاعاتی اروپا دشوار است و دولتهای متهم نیز بهراحتی میتوانند هرگونه دخالت را انکار کنند.
در مقابل، بیشترین خطر متوجه افرادی است که جذب این شبکهها میشوند. نوجوانانی که در صورت پذیرش پیشنهادات و انجام ماموریتها، ممکن است زندگیشان برای همیشه دستخوش تغییر شود.
فایننشالتایمز افزود تهران و مسکو با بهرهگیری از نسلی که در فضای دیجیتال رشد کردهاند، اهداف خود را در چارچوب «جنگ ترکیبی» پیش میبرند. نوعی رویارویی که در مرز میان صلح و درگیری نظامی قرار دارد.
۱۳ خرداد، دادستانهای بریتانیا از رسیدگی به پرونده یک نوجوان نروژی خبر دادند که از سوی گروه تبهکاری «فاکستروت»، وابسته به جمهوری اسلامی، برای قتل یک نفر در بریتانیا به کار گرفته شده بود.
او که اکنون ۱۹ سال دارد، اسفند سال ۱۴۰۳ در هادرسفیلد در شمال انگلستان بازداشت شد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
