نشریه اکونومیست در گزارشی تحلیلی به بررسی توافق احتمالی آمریکا با جمهوری اسلامی پرداخته و با اشاره به انتقادهایی که در داخل آمریکا از این توافق شده، نوشته است حتی در صورت امضای توافق، ابهام، تعلیق و عدم قطعیت کنونی دستکم تا ماهها ادامه خواهد یافت.
اکونومیست در آغاز گزارش خود نوشته است: «اگر درباره وضعیت مذاکرات میان آمریکا و ایران سردرگم هستید، تنها نیستید.»
دیپلماتها در واشینگتن پیش از تعطیلات طولانی آخرهفته «روز یادبود» امیدوار بودند که توافقی قریبالوقوع باشد. مقامات پاکستان و قطر که در نقش میانجی عمل میکنند، جمعه اول خرداد به تهران سفر کردند. پس از تماس تلفنی با رهبران منطقه در روز شنبه، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکای، گفت که درباره توافق تا حد زیادی مذاکره شده و بهزودی اعلام خواهد شد.
با این حال، رییسجمهوری آمریکا یکشنبه گفت نمایندگانش نباید برای نهایی کردن توافق «عجله کنند». اکنون مشاوران او میگویند ممکن است این روند یک هفته دیگر طول بکشد. برای تاکید بیشتر، ترامپ تصویری از یک هواپیمای جنگی آمریکایی منتشر کرد که بمبی با عبارت «از توجه شما به این موضوع متشکریم» حمل میکرد.
بهنوشته اکونومیست، آمریکا و جمهوری اسلامی اکنون نزدیک به دو ماه است که در آتشبسی هستند که در ابتدا قرار بود تنها دو هفته طول بکشد. آنها واقعا به توافق نزدیکتر شدهاند، اما نه از آن نوع توافقی که به جنگ پایان دهد؛ آنگونه که ترامپ القا میکند. در بهترین حالت، این توافق احتمالا فقط زمانی برای مذاکرات پیچیدهتر بعدی میخرد؛ توافقی برای ادامه گفتوگو درباره یک توافق نهایی. حتی برای دستیابی به همین توافق محدود نیز موانعی در تهران و واشینگتن باقی مانده است.
توافق در حال شکلگیری احتمالا آتشبس فعلی را دستکم برای ۶۰ روز دیگر تمدید میکند و مجموعهای از اصول کلی را مشخص میسازد: بازگشایی تنگه هرمز، اعمال محدودیت بر برنامه هستهای ایران و اعطای برخی معافیتهای تحریمی به تهران. دو طرف تابستان را صرف مذاکره درباره نحوه اجرای این اصول خواهند کرد. برای مثال، در یک توافق اولیه، حکومت ایران احتمالا با تعلیق چندساله غنیسازی اورانیوم موافقت خواهد کرد. اما آمریکا و جمهوری اسلامی همچنان باید درباره جزییات به توافق برسند: چه کسی پایبندی تهران را راستیآزمایی میکند؟ و جمهوری اسلامی باید به چه نقاط عطفی برسد تا آمریکا تحریمها را لغو کند؟
اکونومیست در ادامه افزوده است: «اختلافات جدی حتی بر سر همین اصول نیز باقی است. یکی از آنها درخواست ایران برای دریافت منافع اقتصادی قابل توجه بلافاصله پس از امضای توافق است. مقامات آمریکایی میگویند حاضرند معافیتی برای صادرات محدود نفت ایران صادر کنند، اما اقداماتی بیشتر، مانند آزادسازی میلیاردها دلار دارایی بلوکهشده ایران در بانکهای خارجی، را به پیشرفت در مذاکرات هستهای موکول میکنند.»
اختلاف دیگر بر سر ذخیره بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی است. رییسجمهوری آمریکا و متحدانش میگویند که حکومت ایران پذیرفته این مواد را از کشور خارج کند. تهران چنین چیزی را رد میکند، هرچند حاضر است سطح غنای آن را در داخل کشور کاهش دهد. مذاکرهکنندگان در جستوجوی راهحلی میانه هستند: شاید آژانس بینالمللی انرژی اتمی بتواند این مواد را در اختیار بگیرد و بر رقیقسازی آن نظارت کند.
بهنوشته اکونومیست ایران برای لغو محاصره بنادرش که تولید نفت آن را مختل کرده و ممکن است بهزودی به تعطیلی چاهها منجر شود، به توافق نیاز دارد. ظرفیت ذخیرهسازی نفت این کشور در خشکی اکنون بیش از ۸۰ درصد پر شده است. اما رهبران جمهوری اسلامی معتقدند ترامپ بیش از آنها به توافق نیاز دارد و بنابراین تمایلی به دادن امتیازات بیشتر ندارند.
اکونومیست در ادامه تحلیل خود نوشته است این اختلافات یکی از دلایل تغییر موضع ظاهری ترامپ است. مشکل دیگر او سیاسی است. او در دوره اول ریاستجمهوری خود از توافق هستهای ۲۰۱۵ (برجام) که در دولت باراک اوباما حاصل شده بود، خارج شد و سالها آن را «یکی از بدترین توافقهای تاریخ» خواند.
اما توافقی که اکنون در حال مذاکره است، شباهتهایی با همان توافق دارد. مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا در دولت اول ترامپ، این توافق جدید را حتی بدتر از برجام توصیف کرد. او در شبکههای اجتماعی نوشت: «اصلا در راستای آمریکا اول نیست.» در مقابل، استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، پاسخ داد که پمپئو «هیچ تصوری ندارد درباره چه حرف میزند.»
شاید ترامپ بتواند منتقدانی مانند پمپئو را نادیده بگیرد، اما مخالفت در کنگره چالش بزرگتری است. بسته به ساختار توافق، ممکن است طبق قانون سال ۲۰۱۵ نیاز به بررسی در کنگره داشته باشد. جمهوریخواهان که معمولا با ترامپ همراهی میکنند، اکنون نشانههایی از نارضایتی نشان دادهاند. آنها نگراناند که قیمت بالای بنزین (که بهطور متوسط از ۴.۵۰ دلار در هر گالن فراتر رفته) به ضررشان در انتخابات میاندورهای نوامبر تمام شود.
برخی سناتورهای جمهوریخواه نیز توافق را بهشدت نقد کردهاند. راجر ویکر آن را «فاجعه» خوانده و گفته «ارزش کاغذی که روی آن نوشته شده را ندارد». لیندسی گراهام هشدار داده که این توافق ممکن است «تغییر بزرگی در توازن قدرت منطقه» ایجاد کند.
در عین حال، فشارها از جهت مخالف هم وجود دارد. در ۱۹ مه، سنا طرحی را برای محدود کردن اختیارات جنگی پیش برد، آن هم با حمایت چند جمهوریخواه. مجلس نمایندگان نیز قرار بود طرح مشابهی را بررسی کند، اما وقتی احتمال تصویب آن بالا رفت، رییس مجلس رأیگیری را متوقف کرد.
بهنوشته اکونومیست، ترامپ در تنگنا قرار دارد: هم توافق و هم ادامه جنگ میتواند حزب او را دچار شکاف کند.
در این میان، متحدان عرب آمریکا نیز بهشدت خواهان توافق هستند. حتی امارات متحده عربی، که معمولا موضعی تندتر دارد، در روزهای اخیر بهطور غیرعلنی ترامپ را به پایان دادن به جنگ ترغیب کرده است. کشورهای خلیج فارس بهشدت خواهان بازگشایی تنگه و پایان بحران اقتصادی هستند.
بازارهای نفت نیز به این اخبار واکنش نشان دادهاند. با انتشار خبر احتمال توافق، قیمت نفت برنت در آغاز معاملات آسیایی دوشنبه ۶ درصد کاهش یافت و به ۹۴ دلار در هر بشکه رسید.
با این حال، اکونومیست تاکید کرده است که یک توافق اولیه لزوما به معنای کاهش فوری فشارها نیست.
حتی اگر حکومت ایران با بازگشایی تنگه موافقت کند، بازگشت کامل جریان نفت و گاز زمانبر خواهد بود. نفتکشهایی که اکنون در مسیرهای دیگر هستند، ممکن است ماهها طول بکشد تا به خلیج فارس بازگردند. همچنین راهاندازی مجدد چاههای نفت و تاسیسات گاز زمان میبرد.
این وضعیت تولیدکنندگان، شرکتهای حملونقل و بیمهگران را با یک پرسش اساسی روبهرو میکند: آیا میتوان روی بازگشت ثبات حساب کرد، در حالی که هیچ تضمینی برای دستیابی به توافق نهایی یا تمدید آتشبس وجود ندارد؟
اکونومیست افزوده برخی تحلیلگران در واشینگتن معتقدند ترامپ نزدیک به انتخابات میاندورهای تمایلی به ازسرگیری جنگ ندارد. برخی دیگر فکر میکنند او عملا انتخابات را کنار گذاشته و نگراناند که مذاکرات تابستانی به درگیریهای پاییزی ختم شود. در هر صورت، حتی اگر آمریکا و جمهوری اسلامی در روزهای آینده به توافق برسند، عدم قطعیت احتمالا برای ماهها ادامه خواهد داشت.
