نشریه آتلانتیک، در تحلیلی به توافق احتمالی آمریکا با جمهوری اسلامی پرداخته و با نقد این توافق نوشته است که به نظر میرسد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، امیدوار است بدون آنکه آمریکاییها متوجه ابعاد این شکست شوند، بیسروصدا از این وضعیت خارج شود.
رابرت کیگان، پژوهشگر ارشد موسسه بروکینز و نویسنده این تحلیل، در آغاز یادداشت خود نوشته است اکنون خطوط کلی هدف نهایی دونالد ترامپ در جنگ با جمهوری اسلامی در حال روشن شدن است.
براساس گزارشها، ترامپ در تماس تلفنی جمعه اول خرداد با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، توضیح داده که ایالات متحده در حال مذاکره بر سر یک تفاهمنامه با حکومت ایران است که بهطور رسمی به جنگ پایان میدهد و یک دوره ۳۰ روزه مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران و بازگشایی تنگه هرمز را آغاز خواهد کرد.
بهگفته نویسنده، هدف و پیامد چنین توافقی باید روشن باشد: ایالات متحده در حال عقبنشینی از این بحران است. ممکن است ترامپ برای نمایش قدرت و راضی کردن حامیان جنگ، یک حمله محدود دیگر انجام دهد، اما این اقدام صرفا حرکتی نمایشی خواهد بود. «بازی و هدف نهایی» در اینجا در واقع تعبیر دیگری برای «تسلیم» است.
بهنوشته رابرت کیگان، ترامپ بارها در رویارویی با جمهوری اسلامی عقب نشسته است؛ از همان ۱۸ مارس، زمانی که اسرائیل به میدان گازی پارس حمله کرد و تهران در پاسخ، تاسیسات اصلی تولید گاز قطر را هدف قرار داد و پس از آن، وقتی ترامپ خواستار توقف حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای انرژی در ایران شد و عملا جنگ پایان یافت.
بهنوشته آتلانتیک تهدیدهای مکرر ترامپ برای ازسرگیری حملات نیز تاکنون بلوف از آب درآمده است. رهبران جمهوری اسلامی طی دو ماه گذشته بر این اساس محاسبه کردهاند که او حمله دیگری انجام نخواهد داد، و به همین دلیل با وجود خسارات ناشی از ۳۷ روز حملات مداوم، هیچ امتیازی ندادهاند. برعکس، شروط آنها برای توافق، شروط یک طرف پیروز است: دریافت غرامت جنگی، عدم محدودیت در غنیسازی اورانیوم، به رسمیت شناخته شدن کنترل بر تنگه و پایان تحریمها.
اینکه ترامپ در برابر چنین موضعی اکنون خواستار ۳۰ روز دیگر آتشبس و مذاکره شده، در واقع پذیرش ضمنی شکست است. حتی اگر او در روزهای آینده حملهای نمایشی انجام دهد، جمهوری اسلامی آن را همانطور که هست درک خواهد کرد. هیچکس باور ندارد که او یک ماه دیگر جنگی تمامعیار را از سر بگیرد. از جمله به این دلیل که جمهوری اسلامی در این ۳۰ روز فرصت خواهد داشت تا خود را ترمیم کند، دوباره مسلح شود و با دریافت عوارض عبور از تنگه، منابع مالی خود را افزایش دهد و در نتیجه به رقیبی قدرتمندتر تبدیل شود.
بهنوشته آتلانتیک در همین مدت، نظام جدید حکومت ایران برای کنترل تنگه هرمز نیز ممکن است کاملا تثبیت شود. بنا به گزارش موسسه مطالعه جنگ، جمهوری اسلامی در دوره آتشبس تلاش کرده کنترل خود بر تنگه را «عادیسازی» کند؛ از جمله با وادار کردن کشورهای واردکننده نفت به امضای توافقهای عبور با تهران و دریافت هزینه از کشورهایی که چنین توافقی ندارند.
به گفته مقامهای جمهوری اسلامی، این نظام جدید به شرکای راهبردی تهران مانند روسیه و چین اولویت میدهد و به کشورهای دوست مانند هند و پاکستان اجازه میدهد توافقهای جداگانهای داشته باشند. در مقابل، کشتیهای متعلق به کشورهای دشمن جمهوری اسلامی ممکن است بهطور کامل از عبور محروم شوند.
گزارش شده که کشورهایی مانند کرهجنوبی، ترکیه و عراق نیز هماکنون در حال مذاکره برای چنین توافقهایی هستند.
بهنوشته رابرت کیگان، اکنون که ترامپ نشان داده قصدی برای بازگشایی تنگه هرمز از طریق جنگ ندارد، رقابت برای رسیدن به توافق با تهران آغاز خواهد شد. کشورهایی که به انرژی خلیج فارس وابستهاند، برای نجات اقتصاد آسیبدیده خود ناچار خواهند بود سریعتر با حکومت ایران کنار بیایند. حتی متحدان آمریکا و کشورهای نزدیک به اسرائیل نیز تحت فشار قرار خواهند گرفت تا فاصله بگیرند و با تهران مصالحه کنند.
از نظر کیگان در نتیجه، تحریمهای بینالمللی علیه جمهوری اسلامی فرو خواهد پاشید و پول بیشتری به اقتصاد حکومت در ایران سرازیر خواهد شد. در پایان این ۳۰ روز، بخش بزرگی از جهان در این نظم جدید ذینفع خواهد بود و با هرگونه بازگشت به درگیری مخالفت خواهد کرد؛ حتی اگر ترامپ بخواهد جنگ را از سر بگیرد.
نویسنده سپس افزوده است به نظر میرسد ترامپ امیدوار است بدون آنکه افکار عمومی آمریکا متوجه عمق این شکست شود، از صحنه خارج شود. بازارهای مالی ممکن است در صورت ازسرگیری جریان نفت، حتی تحت نظام جدید تحت کنترل تهران، آرام بگیرند. یک شکست راهبردی بزرگ لزوما بر والاستریت اثر فوری نمیگذارد. همچنین ممکن است ترامپ تلاش کند با آغاز یک بحران دیگر، مثلا علیه کوبا، توجهها را منحرف کند؛ همانطور که رسانهها نیز کمکم بیشتر به کوبا پرداختهاند تا بحران جمهوری اسلامی.
در ادامه این تحلیل گفته شده است به گفته یکی از مقامهای آمریکایی، نتانیاهو پس از تماس با ترامپ «بهشدت نگران» شده و دلیلش هم روشن است. این جنگ ممکن است به بزرگترین ضربه امنیتی در تاریخ اسرائیل تبدیل شود. در مسیر فعلی، جمهوری اسلامی از این جنگ قویتر و بانفوذتر از قبل بیرون خواهد آمد و اهرم فشار بر دهها کشور ثروتمند جهان خواهد داشت؛ کشورهایی که برای حفظ جریان انرژی، علاقهمند به رضایت تهران خواهند بود. در چنین شرایطی، بعید است آنها در هر درگیری احتمالی میان اسرائیل و جمهوری اسلامی یا نیروهای نیابتی آن در لبنان و غزه، از اسرائیل حمایت کنند.
نویسنده مقاله افزوده است اسرائیل ممکن است بیش از هر زمان دیگری در تاریخ خود منزوی شود؛ حتی از سوی مهمترین حامیاش، یعنی ایالات متحده و اگر ترامپ از اسرائیل فاصله بگیرد، جریان «ماگا» (MAGA) نیز از او پیروی خواهد کرد. در نتیجه، اجماع دوحزبی ضداسرائیلی در آمریکا تقویت خواهد شد.
رابرت کیگان این پرسش را مطرح کرده است که آیا اسرائیل در برابر این روند تسلیم خواهد شد؟ او خود در جواب نوشته است این همان عامل غیرقابل پیشبینی است که میتواند رویای ثبات جدید در خلیج فارس را بر هم بزند. جمهوری اسلامی قویتر و ثروتمندتر به معنای جان تازه گرفتن حماس و حزبالله خواهد بود. همچنین به معنای پایان توافقهای ابراهیم، چرا که کشورهای عربی خلیج فارس برای بقا ناچار به سازش با تهران خواهند شد.
بهگفته نویسنده اگرچه ترامپ گفته است نتانیاهو «هر کاری که من بخواهم انجام خواهد داد.» اما آیا اسرائیل میتواند نظارهگر باشد که جمهوری اسلامی جای آمریکا را بهعنوان قدرت تعیینکننده در منطقه بگیرد؟ به احتمال زیاد، وضعیت جدید در خلیج فارس با بیثباتی مزمن و اختلالهای مکرر در کشتیرانی همراه خواهد بود. این همان اتفاقی است که زمانی رخ میدهد که یک قدرت مسلط، از موقعیت خود عقبنشینی کند.
