همزمان با تشدید درگیری میان آمریکا و ایران، فرمانده پیشین سنتکام پیشنهاد کرده واشینگتن برای افزایش اهرم فشار در مذاکرات آینده، تصرف جزیره خارک، مهمترین پایانه صادرات نفت ایران، را بررسی کند؛ پیشنهادی که بار دیگر بحث درباره گزینههای سختگیرانهتر علیه تهران را زنده کرده است.
ژنرال بازنشسته فرانک مککنزی، فرمانده پیشین سنتکام، روز یکشنبه در گفتوگو با برنامه «Face the Nation» شبکه سیبیاس گفت ایالات متحده نهتنها توانایی حفظ آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز را دارد، بلکه در صورت صدور دستور، قادر است کنترل جزیره خارک را نیز در دست بگیرد.
او گفت: «این کاری است که باید به آن فکر کنیم، زیرا در اختیار داشتن بخشی از خاک ایران میتواند عامل مهمی در مذاکرات آینده با [حکومت] ایران باشد.»
نشریه نیوزویک ضمن بازتاب این اظهارات نوشته، این موضع در شرایطی مطرح شد که آمریکا بامداد یکشنبه در واکنش به حمله جمهوری اسلامی به یک کشتی تجاری با پرچم قبرس در تنگه هرمز، حدود ۱۴۰ هدف نظامی در ایران را هدف حملات هوایی قرار داد. بر اساس اعلام سنتکام، این حملات مواضع پرتاب موشک و پهپاد، انبارهای مهمات و دیگر زیرساختهای نظامی ایران را هدف گرفته است.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، پس از این عملیات گفت: «ایران انتخاب بدی کرد و حالا بهای آن را میپردازد.»
در مقابل، جمهوری اسلامی اعلام کرد اهداف مرتبط با آمریکا را در اردن، قطر، کویت، بحرین و عمان هدف حملات تلافیجویانه قرار داده است. همزمان، کشورهای حوزه خلیج فارس از فعال شدن سامانههای پدافند هوایی و رهگیری پرتابههای ورودی خبر دادند.
این تحولات بار دیگر اهمیت تنگه هرمز را در کانون توجه قرار داده است. پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی از این آبراه عبور میکرد. حکومت ایران اعلام کرده است که تنگه هرمز «تا اطلاع ثانوی» بسته خواهد ماند، اما سنتکام تاکید کرده این تنگه یک آبراه بینالمللی است و نیروهای آمریکایی آماده حفظ جریان کشتیرانی در آن هستند.
مککنزی در ادامه گفت ارتش آمریکا از نظر نظامی توانایی تصرف خارک را دارد، هرچند این عملیات مستلزم ورود ناوهای جنگی به آبراههای باریک خلیج فارس است.
او افزود: «نیروی دریایی آمریکا معمولاً علاقهای به چنین عملیاتی ندارد، اما در انجام آن بسیار توانمند است و اگر لازم باشد، میتواند آن را با موفقیت انجام دهد.»
فرمانده پیشین سنتکام همچنین استدلال کرد که اصل بنیادین راهبرد جمهوری اسلامی «حفظ نظام» است و اگر آمریکا بخواهد از تهران امتیاز بگیرد، باید مستقیماً حکومت را تحت فشاری قرار دهد که حتی موجودیت آن را تهدید کند. به گفته او، ایالات متحده چنین تواناییهایی را در اختیار دارد، اگر رییسجمهوری تصمیم به استفاده از آنها بگیرد.
جزیره خارک که در سواحل جنوبی ایران قرار دارد، مهمترین پایانه صادرات نفت کشور محسوب میشود. تاسیسات آبعمیق این جزیره امکان بارگیری نفتکشهای بسیار بزرگ را فراهم میکند و به همین دلیل یکی از ارزشمندترین داراییهای راهبردی اقتصاد ایران به شمار میرود.
نیوزویک مینویسد همین اهمیت اقتصادی باعث شده است خارک به یکی از محورهای اصلی بحث درباره نحوه افزایش فشار بر تهران تبدیل شود. حامیان رویکرد سختگیرانه معتقدند کنترل یا از کار انداختن این جزیره میتواند مستقیماً شریان درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی را هدف قرار دهد و همزمان اهرم مهمی برای واشینگتن در مذاکرات آینده ایجاد کند.
این ایده پیشینهای طولانی در مواضع دونالد ترامپ دارد. او در سال ۱۹۸۸، هنگام معرفی کتاب «هنر معامله»، به روزنامه گاردین گفته بود اگر [حکومت] ایران به نیروها یا منافع آمریکا حمله کند، «خارک را تصرف خواهد کرد.»
ترامپ در جریان درگیریهای اخیر نیز بارها از جزیره خارک بهعنوان «جواهر تاج ایران» نام برده و تهدید کرده است در صورت ادامه حملات [حکومت] ایران به کشتیرانی در تنگه هرمز، زیرساختهای نفتی این کشور را هدف قرار خواهد داد. او همچنین اوایل امسال بخشهایی از یک مصاحبه تلویزیونی قدیمی خود را دوباره منتشر کرد و آن را نشانه ثبات دیدگاهش درباره ایران طی چند دهه گذشته دانست.
با این حال، پیشنهاد تصرف خارک با مخالفت شماری از مقامها و کارشناسان آمریکایی نیز روبهرو است. به نوشته نیوزویک، حامیان این طرح، از جمله لیندسی گراهام، سناتور فقید آمریکا، معتقد بودند کنترل این جزیره میتواند با تهدید یکی از اصلیترین منابع درآمد نفتی ایران، توان مالی تهران را تضعیف و قدرت چانهزنی آمریکا را افزایش دهد.
در مقابل، منتقدان هشدار دادهاند که اشغال خارک نیروهای آمریکایی را در معرض حملات مداوم موشکی و پهپادی [حکومت] ایران از خاک اصلی این کشور قرار خواهد داد.
جو کنت، رییس پیشین مرکز ملی مبارزه با تروریسم آمریکا، پیشتر هشدار داده بود استقرار نیروهای آمریکایی در خارک ممکن است آنها را عملاً به گروگان تبدیل کند، زیرا [حکومت] ایران قادر خواهد بود بهطور مستمر مواضع آمریکا در این جزیره را هدف قرار دهد.
مقامهای جمهوری اسلامی نیز هشدار دادهاند هرگونه تلاش برای تصرف یا اشغال جزیره خارک با پاسخ شدید تهران روبهرو خواهد شد و خطر گسترش بیشتر جنگ را افزایش خواهد داد.
نیوزویک در پایان مینویسد با ادامه تبادل حملات میان جمهوری اسلامی و آمریکا، تهدید علیه کشتیرانی تجاری و اختلاف دو طرف بر سر کنترل تنگه هرمز، این پرسش که آیا واشینگتن باید مهمترین مرکز صادرات نفت ایران را هدف قرار دهد، اکنون بیش از هر زمان دیگری به یکی از محورهای اصلی بحثهای سیاستگذاری در آمریکا تبدیل شده است.
روزنامه ایتالیایی رپوبلیکا یکشنبه ۲۱ اردیبهشت گزارش داد دستگاههای اطلاعاتی و امنیتی این کشور در حال بررسی این موضوعاند که چه اشخاص یا نهادهایی پشت انتشار این تصویر قرار داشتهاند و آیا موضع روزنامه با نظر رهبران جمهوری اسلامی هماهنگ بوده است.
این روزنامه نوشت احضار سفیر جمهوری اسلامی در رم نیز یکی از گزینههای مورد بررسی عنوان شده، اما تصمیم نهایی به نتیجه تحقیقات بستگی دارد.
روزنامه همشهری، از ارگانهای رسانهای شهرداری تهران، که زیر نظر علیرضا زاکانی، سیاستمدار محافظهکار و نزدیک به جبهه پایداری فعالیت میکند، شنبه تصویری حاوی عکس ۱۳ نفر از رهبران جهانی از جمله جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا منتشر و ادعا کرد این افراد در فهرست انتقام جمهوری اسلامی قرار دارند.
در صدر این فهرست، عبارت «جنایتکاران آرزوی مرگی آرام را به گور خواهند برد» دیده میشود. این جمله بخشی از تازهترین بیانیه رهبر کنونی جمهوری اسلامی پس از دفن علی خامنهای، رهبر پیشین است. زیرِ این عنوان، تصاویر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با لباس نارنجی زندانیان در آمریکا و نشانه هدفگیری روی پیشانیشان منتشر شده است.
وزرای خارجه و جنگ آمریکا، فرمانده سنتکام، وزرای دفاع و خارجه اسرائیل، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل و سفیر آمریکا در اسرائیل، همراه با کییر استارمر، نخستوزیر مستعفی بریتانیا، فردریش مرتس، صدراعظم آلمان و امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، دیگر شخصیتهایی هستند در فهرست روزنامه همشهری به «انتقام حتمی» تهدید شدهاند.
به نوشته رپوبلیکا در کاخ نخستوزیری ایتالیا سطح هوشیاری بالا رفته است. ملونی علنا واکنش مستقیمی نشان نداده، اما آنتونیو تاجانی، وزیر خارجه، گفته است او مرعوب چنین تهدیدهایی نخواهد شد و احتمال احضار سفیر ایران را نیز رد نکرده است.
روزنامه رپوبلیکا با اشاره به اینکه خط مشی روزنامه همشهری بازتابدهنده دیدگاههای مدیریت شهری تهران به رهبری زاکانی است، تاکید کرده که هنوز مشخصی نیست آیا میان این روزنامه و ساختار حاکمیتی در ایران ارتباط مستقیمی وجود دارد و آیا مقامهای عالیرتبه جمهوری اسلامی مواضع منتشرشده در این روزنامه را تایید میکنند یا نه.
رپوبلیکا میگوید دولت ایتالیا پس از انتشار این تصویر رویکردی محتاطانه در پیش گرفته است. یکی از دلایل این احتیاط آن است که سرویسهای اطلاعاتی ایتالیا از مدتها پیش کانال ارتباطی مستقیمی با تهران دارند که آن را باثبات و قابل اعتماد میدانند و مایل نیستند این کانال، بهویژه در شرایط جنگ و تنش منطقهای، از بین برود.
روزنامه بیلد آلمان: فراخوان مُلاها برای قتل مرتس
روزنامه آلمانی و محافظهکار بیلد، در گزارش خود، بر خلاف رپوبلیکا، فاصله چندانی میان جمهوری اسلامی و روزنامه همشهری بهعنوان ارگان رسانهای یکی از جناحهای تندروی حاکمیت قائل نشده و انتشار این تصویر را تهدیدی مستقیم از سوی «حکومت ملاها» صورتبندی کرده است.
بیلد این روزنامه را رسانهای «نزدیک به حکومت» و «تریبون تندروها» معرفی میکند. سپس به سابقه محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی در مذاکرات هفتههای گذشته با آمریکا، در مدیریت همشهری اشاره میکند و او را از قدرتمندترین چهرههای حکومت و فردی مؤثر در تماسهای جمهوری اسلامی با آمریکا میخواند.
این روزنامه آلمانی نوشته است که وجود تصویر مرتس در این فهرست ترور «تصادفی» نیست، زیرا صدراعظم این کشور در ماههای گذشته بهتندی از جمهوری اسلامی انتقاد کرده است.
در این گزارش به انتقاد کمسابقه صدراعظم آلمان از عملکرد داخلی جمهوری اسلامی در زمستان سال گذشته اشاره شده است. مرتس پس از کشتار گسترده معترضان در ۱۸ و ۱۹ دی گفت حکومت ایران «عملا به پایان رسیده» است و احتمالا بهزودی سقوط خواهد کرد. بیلد نتیجه گرفته است که این مواضع احتمالا مرتس را از انگاه تندروهای جمهوری اسلامی به یک «دشمن سیاسی» تبدیل کرده است.
تلگراف: فهرستی از اهداف انتقام
روزنامه بریتانیایی تلگراف نیز در گزارشی، انتشار این تصویر را به پیام مجتبی خامنهای، رهبر کنونی جمهوری اسلامی، پیوند میدهد. خامنهای شنبه ۲۰ تیر در پیامی به مناسبت دفن پدرش، علی خامنهای، نوشت انتقام او خواست ملت است و «بهطور حتمی باید صورت بگیرد».
مجتبی خامنهای همچنین به وجود «فهرست جنایتکاران» اشاره کرد: «این جنایتکاران که فهرستی از صدر تا ذیلشان موجود است، آرزوی مرگی آرام و در بستر را با خود به گور خواهند برد. آنها باید بدانند که این امر، متوقف بر وجود شخص من یا سایر مسئولان نیست.»
هرچند در مطلب روزنامه تلگراف به حضور کییر استارمر در میان دیگر شخصیتها تاکید دارد، اما صحبتی از واکنش رسمی دفتر نخستوزیری یا وزارت خارجه بریتانیا منتشر نشده است.
در اسرائیل، رسانههای تایمز آو اسرائیل و شبکه خبری آی۲۴ که به دیدگاههای دولت نتانیاهو نزدیک است، تصویر روزنامه همشهری را با عنوان «فهرست انتقام» بازتاب دادند و حضور نتانیاهو، مقامهای نظامی و دیپلماتیک اسرائیل و علامت هدفگیری روی تصویر نتانیاهو را برجسته کردند، اما تا زمان انتشار این گزارش واکنش رسمی جداگانهای از سوی دولت اسرائیل ارائه نشده است.
تهدید رهبران آمریکا، اسرائیل و اروپا به انتقام و مرگ بابت کشته شدن علی خامنهای در مراسم هفتروزه تشییع جنازه او شدت گرفت. در این مراسم دستنوشتهها و بیلبوردهای بسیاری حاوی درخواست کشتن ترامپ در دست شرکتکنندگان دیده شد و شخصیتهای سیاسی نزدیک به تندروهای جمهوری اسلامی در سخنرانیها و اظهار نظرهای خود طی یک هفته گذشته بر این موضوع تاکید کردند.
این تهدیدهای فزاینده ترامپ را به واکنش واداشت. او شامگاه جمعه ۱۹ تیر با انتشار پستی در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشال، نوشت اگر حکومت ایران برای ترور من اقدام کند، هزاران موشک دیگر به سوی ایران شلیک خواهد شد.
قالیباف یکشنبه ۲۱ تیر در شبکه اجتماعی ایکس خطاب به مقامهای آمریکایی نوشت: «دوران توافقهای یکطرفه به پایان رسیده است. به شما هشدار داده بودیم: یا به تعهداتتان پایبند بمانید یا هزینهاش را بپردازید. اکنون با واقعیت روبهرو میشوید.»
او در ادامه، تصویری از بند پنجم تفاهمنامه تهران و واشینگتن را به اشتراک گذاشت.
در این بند آمده است جمهوری اسلامی با بهکارگیری تمام تلاش خود، ترتیباتی را برای عبور ایمن کشتیهای تجاری بدون دریافت هیچ هزینهای و تنها برای مدت ۶۰ روز از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس فراهم خواهد کرد.
در هفتههای اخیر، اقدام عمان در اعلام مسیر جایگزین برای تردد کشتیها در تنگه هرمز واکنش مقامهای حکومت ایران را در پی داشته است.
جمهوری اسلامی این اقدام را مغایر با یادداشت تفاهم میداند و در روزهای گذشته، برخی شناورها را در این گذرگاه راهبردی هدف قرار داده است.
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
۱۷ تیر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و با اشاره به حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
حملات متقابل آمریکا و جمهوری اسلامی
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) صبح ۲۱ تیر اعلام کرد در سومین دور از حملات علیه مواضع جمهوری اسلامی در هفته جاری، حدود ۱۴۰ موضع نظامی را هدف قرار داده است.
سنتکام افزود این عملیات در پاسخ به حمله حکومت ایران به یک کشتی تجاری دیگر و با هدف کاهش توانمندیهای جمهوری اسلامی برای ادامه این حملات انجام گرفت.
رسانهها و مقامهای حکومت ایران تاکنون هدف قرار گرفتن شهرهای عسلویه، دیر، بوشهر، دشتی و تنگستان در استان بوشهر، شهر ویسیان در استان لرستان، «یک موقعیت نظامی» در اطراف یاسوج در استان کهگیلویه و بویراحمد، یک دکل ارتباطی در جنوب استان کرمان و «یک منطقه نظامی» در خنداب در استان مرکزی را تایید کردهاند.
در سوی دیگر، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی از حمله به پایگاههای آمریکا در کشورهای قطر، کویت، بحرین، عمان و اردن خبر دادند.
سپاه پاسداران نیز اعلام کرد یک شناور «متخلف» دیگر در تنگه هرمز هدف قرار گرفته است. بدینترتیب، شمار کشتیهایی که در ۲۴ ساعت گذشته هدف حمله جمهوری اسلامی قرار گرفتند، به دو فروند رسید.
محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، ۲۱ تیر در مصاحبه با شبکه خبر صداوسیما گفت: «آمریکاییها باید از مفاد تفاهمنامه اسلامآباد تمکین کنند و مداخلات آمریکا برای ایجاد مسیر غیرقانونی در تنگه هرمز باعث ناامنی شده است.»
او با تکرار تهدیدات مقامهای حکومت ایران افزود: «به مداخلات دشمن پاسخ کوبنده دادیم... بانک اهداف نیروهای مسلح دائما در حال بهروزرسانی است.»
روزنامه نیویورکتایمز ۱۹ تیر گزارش داد تنگه هرمز همچنان کانون اصلی بحران به شمار میرود و جمهوری اسلامی اصرار دارد شناورهای تجاری باید از مسیر تعیینشده در آبهای سرزمینی ایران عبور کنند.
بر پایه این گزارش، بخشی از اختلاف دو طرف به ابهام در متن تفاهمنامه بازمیگردد و نحوه اجرای تعهدات تهران برای تامین امنیت شناورها در تنگه هرمز بهطور دقیق مشخص نشده است.
نیویورکتایمز افزود حملات اخیر عملا تفاهم آتشبس را درهم شکست و بار دیگر الگوی آشنای تنشهای منطقهای را تکرار کرد؛ حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، حملات تلافیجویانه آمریکا، پاسخ جمهوری اسلامی و در نهایت، «بازگشت به بنبستی شکننده».
به گزارش خبرگزاری فرانسه، همزمان با تبادل حملات این هفته که «تفاهم» برای پایان جنگ را متزلزل کرده است، مقامهای آمریکا و جمهوری اسلامی بار دیگر تهدیدهای لفظی خود را افزایش دادهاند؛ موضوعی که در کنار تلاش میانجیهای منطقهای برای احیای مذاکرات، چشمانداز دستیابی به توافق نهایی را با ابهام بیشتری روبهرو کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد شنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال هشدار داد که اگر جمهوری اسلامی تهدید خود برای ترور یا تلاش برای ترور رییسجمهوری مستقر آمریکا را عملی کند، ایالات متحده ایران را «به طور کامل نابود خواهد کرد.»
او نوشت: «هزار موشک آماده شلیک و به سوی جمهوری اسلامی ایران نشانه رفتهاند و در صورت عملی شدن این تهدید، هزاران موشک دیگر نیز بلافاصله شلیک خواهند شد.»
ساعاتی پس از این پیام، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در نخستین پیام مکتوب خود پس از مراسم خاکسپاری پدرش، علی خامنهای، اعلام کرد که «انتقام، خواست ملت ماست و بیتردید باید اجرا شود.»
او تاکید کرد: «این موضوع نه به حضور شخص من وابسته است و نه به حضور دیگر مسئولان. چه ما باشیم و چه نباشیم، این امر تحقق خواهد یافت.»
مجتبی خامنهای همچنین تاکید کرد ایران فهرستی از افرادی را که باید هدف قرار گیرند، تهیه کرده است.
مجتبی خامنهای از پیش از آغاز جنگ در انظار عمومی دیده نشده و گزارشها حاکی از آن است که او در حملاتی که به کشته شدن پدرش انجامید، زخمی شده است.
جنگ کنونی از اسفند سال گذشته و با حملات گسترده آمریکا و اسرائیل آغاز شد؛ حملاتی که به کشته شدن علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، انجامید. اگرچه ترامپ پایان آتشبس را اعلام کرده، اما همچنان از باز بودن مسیر گفتوگو سخن گفته است.
در همین حال، تلاشهای میانجیگران برای جلوگیری از شکست کامل روند دیپلماتیک ادامه دارد. خبرگزاری تسنیم گزارش داده بود که هیاتی از قطر روز جمعه به ایران سفر کرده تا «نقش قطر بهعنوان میانجی» را تقویت کند.
ترامپ در عین حال مذاکرات با [حکومت] ایران را «اتلاف وقت» توصیف کرده، اما گفته است گفتوگوها ادامه خواهد یافت.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، تاکید کرده است که تهران به تعهدات خود در چارچوب یادداشت تفاهم میان طرفهای درگیر پایبند بوده، اما افزوده است: «پایبندی تنها زمانی ممکن است که متقابل باشد.»
امیر سعید ایروانی، سفیر جمهوری اسلامی در سازمان ملل، نیز اعلام کرد که تهران همچنان به توافق متعهد است، اما هشدار داد اگر آمریکا به نقض تعهدات خود ادامه دهد، [حکومت] ایران نیز دیگر خود را ملزم به اجرای تعهداتش نخواهد دانست.
یکی از مهمترین اختلافهای باقیمانده میان دو طرف، آینده تنگه هرمز است؛ آبراه راهبردی که ایران در جریان جنگ آن را به روی کشتیهای تجاری بست.
تنگه هرمز مسیر اصلی صادرات نفت و گاز کشورهای حوزه خلیج فارس به شمار میرود و بسته شدن آن تاثیر قابل توجهی بر اقتصاد جهانی گذاشته است.
تهران بر کنترل عبور و مرور کشتیها اصرار دارد و اعلام کرده قصد دارد از کشتیهای عبوری عوارض دریافت کند. مقامهای ایرانی همچنین گفتهاند که دوران آزادی کشتیرانی پیش از جنگ پایان یافته است؛ موضعی که واشینگتن آن را رد کرده و با حقوق بینالملل عرفی نیز مغایر دانسته میشود.
در همین ارتباط، عباس عراقچی روز شنبه برای گفتوگو درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز به عمان سفر کرد. تلویزیون دولتی ایران اعلام کرد او و وزیر خارجه عمان درباره سازوکارهای تضمین عبور ایمن کشتیها گفتوگو کردند.
رسانههای رسمی عمان نیز گزارش دادند دو طرف درباره تضمین امنیت و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز تبادل نظر کرده و توافق کردند رایزنیها در سطوح فنی و سیاسی ادامه یابد.
در همین حال، رسانههای اکسیوس و پولیتیکو گزارش دادهاند که واشینگتن به تهران تا روز شنبه فرصت داده است حملات به کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز را متوقف کرده و بهطور رسمی باز بودن این آبراه را طی بیانیهای اعلام کند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، تبادل حملات این هفته پس از آن آغاز شد که جمهوری اسلامی متهم شد سه کشتی تجاری را که به گفته مقامهای ایرانی از مسیر مورد تایید تهران منحرف شده بودند، هدف قرار داده است.
قطر، با وجود آنکه خود در جریان جنگ هدف حملات قرار گرفت، همچنان نقش اصلی را در تلاشهای میانجیگرانه ایفا میکند. دفتر نخستوزیر پاکستان نیز اعلام کرده است که شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، روز جمعه با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، درباره تحولات منطقه گفتوگو کرده است.
شهباز شریف همچنین اعلام کرد که با مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، نیز گفتوگو کرده و از او خواسته است برای حفظ «صلحی که به سختی به دست آمده» در منطقه تلاش کند.
با وجود این تلاشها، محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده حکومت ایران در گفتوگو با آمریکا، موضعی صریح اتخاذ کرد.
خبرگزاری ایسنا به نقل از او اعلام کرد: «پایان جنگ اولویت کشورهای جهان است، اما همه باید بدانند که این رویارویی هرگز با تسلیم ایران پایان نخواهد یافت.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه ۲۰ تیر برای مذاکره با مقامهای عمانی درباره بازگشایی دستکم بخشی از تنگه هرمز راهی مسقط شد.
او پس از این مذاکرات بدون دادن توضیحی درباره جزییات گفت با وزیر امور خارجه عمان درباره «سازوکارهای مناسب» برای عبور امن کشتیها از تنگه هرمز، مطابق با ماده ۵ تفاهمنامه اسلامآباد، تبادل نظر کرده است.
در همین حال، خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران به نقل از یک منبع آگاه گزارش رسانههای خارجی درباره نقش قطر در تصمیمگیری درباره تنگه هرمز را رد کرد.
این خبرگزاری نوشت که تصمیمگیری درباره ترتیبات آینده این آبراه تنها از سوی جمهوری اسلامی و عمان انجام میشود.
به گفته این منبع، حضور قطر در گفتوگوها صرفا در چارچوب نقش میانجیگری و تبادلنظر با کشورهای منطقه انجام گرفته است.
بر اساس گزارش رسانهها جمهوری اسلامی و عمان در حال بررسی صدور بیانیهای احتمالی درباره بازگشایی کامل «مسیر میانی» در تنگه هرمز هستند؛ مسیری که در آبهای بینالمللی قرار دارد و قرار است برای رفتوآمد کامل و آزاد باز شود.
شبکه ایبیسی نیوز جمعه گزارش داد پس از آنکه مقامهای جمهوری اسلامی بهطور خصوصی به دولت آمریکا اطلاع دادند که شلیک به کشتیها در تنگه هرمز یک «اشتباه» بوده، قرار است مذاکرات میان واشینگتن و تهران از سر گرفته شود.
با این حال، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک منبع آگاه نزدیک به تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، گزارش داد تهران هیچ درخواستی برای مذاکره با آمریکا ارائه نکرده است.
این منبع به فارس گفت جمهوری اسلامی تا زمانی که واشینگتن از مواضع خود عقبنشینی نکند، وارد هیچ مذاکرهای نخواهد شد.
بهگفته این منبع، شاخص این عقبنشینی اجرای تفاهمهای مورد توافق است؛ از جمله تشکیل کارگروه ویژه لبنان با هدف پایان دادن به جنگ و عقبنشینی، حلوفصل موضوع عبور و مرور از تنگه هرمز بر اساس ترتیبات مورد نظر جمهوری اسلامی و بازگشت روند صادرات و جریان نفت به وضعیت عادی.
اوایل این هفته، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفت ایرانیها اعلام کردهاند که خواهان بازگشت به مذاکرات با ایالات متحده هستند، اما جمهوری اسلامی بعدا این موضوع را تکذیب کرد.
ترامپ همچنین گفت حتی اگر مذاکرات از سر گرفته شود، آتشبس «پایان یافته است».
پرستیوی، شبکه خبری انگلیسیزبان صداوسیمای جمهوری اسلامی، نیز به نقل از یک «یک منبع ارشد اطلاعاتی»، اعلام کرد جمهوری اسلامی قرار است طرح مدیریت تنگه هرمز را اجرا کند و در برابر «تهدیدهای آمریکا و جنگ روانی و رسانهای» عقبنشینی نخواهد کرد.
این منبع همچنین گزارشهای اکسیوس، درباره وجود اختلاف بین مذاکرهکنندگان و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی را تکذیب کرده است.
پرستیوی به نقل از این منبع نوشت: «مقامهای آمریکایی با استفاده از رسانههای وابسته به خود، در حالی که همزمان کارزار فشار و تهدید علیه تهران را تشدید کردهاند، دروغهای ناشیانه و تکراری درباره مواضع جمهوری اسلامی در مذاکرات منتشر میکنند.»
در همین حال، کشورهای منطقه بار دیگر از تهران و واشینگتن خواستند که مذاکرات خود را از سر بگیرند.
وزارت امور خارجه پاکستان در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه این کشور، و فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، در گفتوگویی تلفنی با ابراز نگرانی از تشدید تنشها در منطقه، بر ضرورت کاهش تنش، ادامه گفتوگوها و حمایت از تلاشهای دیپلماتیک تاکید کردند.
وزارت امور خارجه اردن نیز اعلام کرد ایمن الصفدی، وزیر امور خارجه این کشور، و محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، در گفتوگوی تلفنی خواستار بازگشت جمهوری اسلامی و آمریکا به میز مذاکره و حل بحران از طریق گفتوگو شدند.
بر اساس بیانیه وزارت امور خارجه اردن، این دو مقام همچنین درباره پایان دادن به تنشها و تضمین اجرای توافق آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی گفتوگو کردند.
وزارت امور خارجه اردن همچنین اعلام کرد که ایمن الصفدی در گفتوگویی تلفنی با هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، موضوع مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا را مورد بررسی قرار داد.
سالم الکتیبی، تحلیلگر سیاسی اماراتی، در یادداشتی که در اورشلیمپست منتشر شده، نوشت بحث درباره برنامه موشکی جمهوری اسلامی پس از مطرح شدن این استدلال که «در حالی که دیگر کشورهای منطقه نیز موشک دارند، نمیتوان از ایران خواست توان موشکی خود را کنار بگذارد»، بار دیگر شدت گرفته است. او این استدلال را گمراهکننده دانست و نوشت مساله اصلی، تفاوت میان زرادخانهای دفاعی و یک توان تهاجمی گسترده است که طی چند دهه به ابزاری برای اعمال نفوذ و تهدید در منطقه تبدیل شده است.
به اعتقاد کتیبی، جمهوری اسلامی موشک را تنها یک ابزار نظامی نمیداند، بلکه آن را به «زبان راهبردی» خود برای بازدارندگی، اعمال فشار و گسترش نفوذ منطقهای تبدیل کرده است. او در مقابل میگوید کشورهای خلیج فارس طی دهههای گذشته عمدتاً به خرید سامانههای دفاعی بسنده کردهاند و فاقد توان لازم برای ایجاد موازنه در برابر این تهدید بودهاند.
این تحلیلگر همچنین از رویکرد قدرتهای بزرگ انتقاد کرد و نوشت که آنها به جای جلوگیری از توسعه توان موشکی [حکومت] ایران، سیاست مهار، مذاکره و مدیریت ریسک را در پیش گرفتهاند، در حالی که همواره از کشورهای خلیج فارس خواسته میشود خویشتنداری کنند.
کتیبی با اشاره به جنگ سال ۲۰۲۶ میان جمهوری اسلامی و آمریکا، حملات موشکی و پهپادی [حکومت] ایران به کشورهای خلیج فارس را نقطه عطفی در معادلات امنیتی منطقه توصیف کرد. او تاکید کرد این حملات نشان داد حتی کشورهایی که آغازگر جنگ یا طرف اصلی آن نیستند نیز میتوانند مستقیماً هدف حملات [حکومت] ایران قرار گیرند.
به نوشته او، امارات متحده عربی نمونه بارز این وضعیت بود؛ کشوری که هدف موجی از موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادها قرار گرفت. به اعتقاد این تحلیلگر، این حملات نشان داد ثبات اقتصادی، توسعه و پیوند گسترده با اقتصاد جهانی، بهتنهایی امنیت کشورها را تضمین نمیکند و مانع هدف قرار گرفتن آنها در زمان بحران نمیشود.
او همچنین نوشت جنگ ۲۰۲۶ این تصور رایج را به چالش کشید که مشارکتهای بینالمللی و قدرت اقتصادی میتواند احتمال حمله مستقیم را کاهش دهد. به باور او، تجربه این جنگ نشان داد برخورداری یک بازیگر از توان تهاجمی گسترده همچنان مهمترین عامل تعیینکننده در معادلات امنیتی منطقه است.
در بخش دیگری از این یادداشت، کتیبی به هزینههای اقتصادی رویارویی موشکی پرداخت و استدلال کرد جمهوری اسلامی با استفاده از موشکها و پهپادهای نسبتاً ارزان، کشورهای خلیج فارس را وادار به صرف هزینههای بسیار سنگین برای دفاع از شهرها، زیرساختها، بنادر و تاسیسات انرژی خود کرده است؛ راهبردی که به گفته او نوعی «جنگ فرسایشی اقتصادی» را بر منطقه تحمیل میکند.
او در عین حال اذعان کرد کشورهای خلیج فارس نیز به دلیل اتکای طولانیمدت به تضمینکنندگان امنیتی خارجی و کندی در ایجاد یک دکترین بازدارندگی مستقل، بخشی از مسئولیت وضعیت کنونی را بر عهده دارند. با این حال تاکید کرد عدم توازن موشکی نتیجه سیاستهای این کشورها نیست، بلکه طی دههها از سوی جمهوری اسلامی ایجاد شده است.
کتیبی در پایان نتیجه گرفت هرگونه طرح جدی برای امنیت منطقه باید یا محدودیتهای واقعی و یکسانی بر توان موشکی تهاجمی در منطقه، بهویژه برنامه موشکی جمهوری اسلامی، اعمال کند یا حق کشورهای خلیج فارس برای ایجاد توان بازدارندگی متناسب را به رسمیت بشناسد. به اعتقاد او، در غیر این صورت، منطقه همچنان با عدم توازن راهبردی روبهرو خواهد بود که هزینههای امنیتی و اقتصادی آن عمدتاً بر دوش کشورهای خلیج فارس قرار میگیرد.
