چگونه یک صرافی رمزارز به یکی از مهم‌ترین کانال‌های انتقال پول‌های غیرقانونی ایران تبدیل شد

کوینکس این اتهام‌ها را رد کرده و می‌گوید هیچ‌گاه آگاهانه به نهادهای وابسته به جمهوری اسلامی یا افراد تحریم‌شده، خدمات ارائه نکرده است.

وال‌استریت ژورنال در گزارش خود با استناد به تحلیل داده‌های بلاک‌چین شرکت «تی‌.آر‌.ام لبز» (TRM Labs) نوشت نهادهای مرتبط با جمهوری اسلامی از سال ۲۰۱۹ تاکنون بیش از ۳.۸۴ میلیارد دلار تراکنش رمزارزی را از طریق صرافی کوینکس انجام داده‌اند. صرافی‌ای که به گفته این روزنامه، به یکی از مهم‌ترین کانال‌های حکومت ایران برای اتصال به بازار جهانی رمزارز و دور زدن تحریم‌های اقتصادی آمریکا تبدیل شده است.

بر اساس این گزارش، بررسی‌های کارشناسان بلاک‌چین از دو کیف پول منتسب به بانک مرکزی جمهوری اسلامی آغاز شد. این تحلیل نشان داد منشا بخشی از دارایی‌های موجود در این کیف پول‌ها، رمزارزهای سرقت‌شده از صرافی «بای‌بیت» (Bybit) بوده است. حمله‌ای که به هکرهای وابسته به کره شمالی نسبت داده می‌شود و در جریان آن، حدود ۱.۵ میلیارد دلار دارایی دیجیتال به سرقت رفت.

انتقال و تبدیل مکرر ارزهای دیجیتال

به نوشته وال‌استریت ژورنال، این وجوه پس از ورود به کیف پول‌های منتسب به بانک مرکزی جهموری اسلامی، از طریق زنجیره‌ای پیچیده از انتقال میان شبکه‌های مختلف بلاک‌چین، تبدیل مکرر ارزهای دیجیتال و استفاده از پروتکل‌های مالی غیرمتمرکز (DeFi)، سرانجام به حساب‌هایی در صرافی کوینکس منتقل شدند.

تحلیل تی‌.آر‌.ام لبز نشان می‌دهد در نهایت حدود ۶۷ میلیون دلار از این دارایی‌ها به حساب‌های سپرده کوینکس و سپس به کیف پول خزانه این صرافی منتقل شده و پس از ترکیب با سایر سپرده‌ها و برداشت‌ها، امکان ردیابی آنها از بین رفته است.

این روزنامه نوشت کوینکس که در سال ۲۰۱۷ به‌وسیله هایپو یانگ، مهندس سابق شرکت «تنسنت» (Tencent)، تاسیس شد و اکنون در جزایر سیشل مستقر است، طی سال‌های اخیر جایگاه «بایننس» (Binance) را به‌عنوان مهم‌ترین شریک خارجی «نوبیتکس» (Nobitex)، بزرگ‌ترین صرافی رمزارزی ایران، گرفته است.

بر اساس تحلیل تی‌.آر‌.ام لبز، تنها در سال گذشته بیش از ۷۶۳ میلیون دلار رمزارز میان نوبیتکس و کوینکس جابه‌جا شده است.

وال‌استریت ژورنال گزارش داد که حجم انتقال دارایی از نوبیتکس به کوینکس بیش از مسیر معکوس بوده و این موضوع نشان می‌دهد کاربران ایرانی از کوینکس به‌عنوان دروازه‌ای برای دسترسی به بازار جهانی رمزارز و صرافی‌هایی مانند بایننس استفاده می‌کنند.

این گزارش افزود آمریکا در سال ۲۰۲۳ بایننس را به‌دلیل ارائه خدمات به کاربران ایرانی جریمه کرد و پس از تشدید کنترل‌های این صرافی، کوینکس به مهم‌ترین مسیر خارجی تبادل رمزارز برای ایران تبدیل شد.

دولت آمریکا اوایل ماه جاری میلادی نوبیتکس را نیز به اتهام حمایت از دولت جمهوری اسلامی تحریم کرد.

وال‌استریت ژورنال همچنین نوشت برخی از کیف‌های پولی که با کوینکس تراکنش داشته‌اند، از سوی مقام‌های آمریکایی به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نسبت داده شده‌اند. از جمله، این گزارش به تراکنش‌های انجام‌شده میان سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ برای علیرضا درخشان اشاره می‌کند؛ فردی که آمریکا او را عضو شبکه فروش نفت جمهوری اسلامی می‌داند و سال گذشته تحریم شد.

این روزنامه همچنین از تبادل مالی میان کیف پول‌های کوینکس و صرافی «زدسکس» (Zedcex) خبر داد. صرافی‌ای که به بابک زنجانی، مجرم اقتصادی، نسبت داده شده است.

زنجانی پیش‌تر خود را «استراتژیست عملیات دور زدن تحریم‌های سپاه پاسداران» معرفی کرده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا در ماه ژانویه، زنجانی و زدسکس را نیز تحریم کرد؛ هرچند وال‌استریت ژورنال تاکید کرد تمام تراکنش‌های مورد اشاره پیش از اعمال این تحریم‌ها انجام شده‌اند.

بانکداری سایه جمهوری اسلامی

بر اساس این گزارش، کوینکس طی سال‌های گذشته به یکی از کانال‌های اصلی «بانکداری سایه» جمهوری اسلامی تبدیل شده است.

وال‌استریت ژورنال نوشت اگرچه بسیاری از کاربران ایرانی برای حفظ ارزش دارایی‌های خود در برابر کاهش ارزش ریال یا سرمایه‌گذاری از رمزارز استفاده می‌کنند، اما همین زیرساخت به نهادهای حکومتی نیز امکان داده است به بازار جهانی رمزارز دسترسی پیدا کنند.

پژوهشگران برآورد کرده‌اند حدود ۱۳ درصد جمعیت ایران مالک دارایی‌های رمزارزی هستند و ارزش بازار رمزارز ایران در سال ۲۰۲۵ بین هشت تا ۱۰ میلیارد دلار بوده است.

این گزارش همچنین به جنگ اخیر و قطع گسترده اینترنت در ایران اشاره کرد.

به نوشته وال‌استریت ژورنال، هرچند بسیاری از کاربران ایرانی در دوره قطع اینترنت امکان دسترسی به کوینکس را از دست دادند، اما تحلیل تی‌.آر‌.ام لبز نشان می‌دهد میانگین ارزش تراکنش‌های میان کوینکس و نوبیتکس در همان دوره افزایش یافته است. موضوعی که به گفته این شرکت می‌تواند نشان‌دهنده افزایش استفاده از این مسیر به‌وسیله بازیگران بزرگ‌تر باشد؛ هرچند این برداشت قطعی نیست.

کوینکس در واکنش به این گزارش، تمامی اتهام‌ها مبنی بر همکاری با جمهوری اسلامی یا تسهیل دور زدن تحریم‌ها را رد کرد.

این شرکت اعلام کرد هیچ‌گاه با دولت ایران، نهادهای وابسته به آن، سپاه پاسداران یا صرافی‌های داخلی ایران رابطه تجاری نداشته و هیچ مسیر مالی یا کمک مستقیمی در اختیار آنها قرار نداده است.

کوینکس همچنین اعلام کرد از سال ۲۰۲۱ دامنه رسمی این صرافی از سوی دولت ایران مسدود شده و این موضوع نشان می‌دهد کوینکس نه شریک رسمی جمهوری اسلامی است و نه مورد حمایت آن.

این شرکت همچنین تاکید کرد هیچ‌گاه در ایران دفتر تاسیس نکرده و برنامه معرفی کاربران آن برای همه کاربران جهان آزاد بوده است.

در پاسخ به گزارش وال‌استریت ژورنال، کوینکس اعلام کرد تراکنش‌های مربوط به درخشان، زنجانی و زدسکس، همگی پیش از اعمال تحریم‌های آمریکا انجام شده‌اند و این صرافی هرگز آگاهانه به اشخاص یا نهادهای تحریم‌شده، خدمات ارائه نکرده است.

کوینکس همچنین اعلام کرد پس از اطلاع از سرقت بزرگ صرافی بای‌بیت، با این صرافی برای مسدود کردن حساب‌ها و توقیف دارایی‌های مرتبط همکاری کرده و درباره تراکنش‌های مطرح‌شده در گزارش نیز تحقیق داخلی انجام خواهد داد.

این شرکت یادآور شد که خود نیز در سال ۲۰۲۳ قربانی حمله سایبری منتسب به گروهی وابسته به کره شمالی شده و حدود ۸۰ میلیون دلار خسارت دیده است.

این صرافی همچنین روش تحلیل شرکت تی‌.آر‌.ام لبز را مورد انتقاد قرار داد و گفت عبور دارایی از یک پلتفرم لزوما به معنای اطلاع یا مشارکت آن پلتفرم در فعالیت‌های غیرقانونی نیست.

کوینکس افزود داده‌های شرکت‌های مختلف تحلیل بلاک‌چین با یکدیگر تفاوت دارند و نباید یافته‌های یک شرکت به‌عنوان نتیجه قطعی تلقی شود.

کوینکس در پایان اعلام کرد پس از تحریم نوبیتکس، فرایند خروج از بازار ایران را آغاز کرده است.

به گفته این شرکت، ثبت‌نام کاربران جدید از ایران متوقف شده، محدودیت‌های جغرافیایی (Geo-fencing) تشدید شده، حساب‌های مرتبط با کاربران ایرانی در حال بازبینی هستند و سامانه‌های مبارزه با پول‌شویی، شناسایی تراکنش‌ها و کنترل ریسک برای شناسایی فعالیت‌های مشکوک تقویت شده‌اند.

این شرکت همچنین اعلام کرد حساب‌های فارسی خود در شبکه‌های اجتماعی را نیز تعطیل خواهد کرد.