در ششمین هفته از آغاز درگیریهای نظامی اسرائیل و ایالاتمتحده با جمهوری اسلامی، منابع آگاه در خاورمیانه از تغییر ساختار حکمرانی در تهران خبر میدهند. این منابع نسبت به عواقب تداوم این حکومت در درازمدت، هم به مردم ایران و هم به بسیاری از کارگزاران داخلی نظام، هشدار میدهند.
یک منبع آگاه منطقهای در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت مدل ولایت فقیه که از ۴۶ سال پیش بر ایران حاکم بوده، اکنون در حال تجربه یک تحول بنیادین و حتی «فروپاشی ایدئولوژیک» است.
به گفته او، انتصاب مجتبی خامنهای به مقام رهبری که فاقد وجاهت و پیشنیازهای سنتی این جایگاه است، در جریانی با فرایند مبهم صورت گرفته که در عمل به معنای خلع ید از روحانیت سنتی و تسلط کامل «عناصر نظامی-اطلاعاتی سپاه» بر کشور و تقویت «دولت پنهان» است.
پیش از این، ایراناینترنشنال، گزارش داده بود پیوند بیت و سپاه تقویت شده و مرکز تصمیمگیری در ایران جابهجا شده است.
ایراناینترنشنال از جمله ۱۲ اسفند گزارش داد مجلس خبرگان زیر فشار سپاه، مجتبی خامنهای را بهعنوان رهبر بعدی جمهوری اسلامی انتخاب کرده است که چهرهای با پیوند نزدیک، عمیق و بلندمدت با سپاه و شاخههای امنیتی است.
۱۱ فروردین هم ایراناینترنشنال گزارش داد که مسعود پزشکیان در «بنبست کامل سیاسی» قرار گرفته و سپاه پاسداران، با مقاومت در برابر انتصابات و تصمیمهای او، در عمل مدیریت اجرایی کشور را از کنترل دولت خارج کرده است.
بر اساس این گزارش، تشدید تنش میان دولت و فرماندهان نظامی، موجب دست بالا گرفتن سپاه در ساختار تصمیمگیری شده است. وضعیتی که با روایت منابع آگاه درباره تغییر ماهیت قدرت در تهران همخوانی دارد.
به گفته منبعی که با ایراناینترنشنال گفتوگو می کرد، جمهوری اسلامی یک ماه پس از کشته شدن علی خامنهای، دیگر هویت پیشین خود را ندارد. در عوض، رژیمی در حال تثبیت است که بازیگر و تصمیمگیرنده اصلی آن، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. روندی که موجب افراطیتر شدن نظام و اعمال خشونتی بهمراتب شدیدتر علیه منتقدان و حتی شهروندان عادی خواهد شد. خشونتی که در «روز پس از جنگ»، گریبان مقامات کنونی و پیشین متمایل به میانهروی، از محمدجواد ظریف تا مسعود پزشکیان، را نیز خواهد گرفت.
این هشدارها در حالی مطرح میشود که در هفتههای اخیر، حملات لفظی تند جناحهای وابسته به سپاه علیه پزشکیان و ظریف شدت گرفته است. این تنشها از زمانی آغاز شد که پزشکیان بابت حملات سپاه به کشورهای همسایه از آنها «عذرخواهی» کرد.
در روزهای اخیر، این تقابل به تهدیدهای عریان فیزیکی رسیده است؛ چنانکه سعید حدادیان، مداح نزدیک به هسته سخت قدرت، با تعیین ضربالاجلی سهروزه برای ظریف، تهدید کرد که در صورت عدم توبه و عذرخواهی، به خانه او «لشکرکشی» خواهد کرد.
با حذف علی خامنهای از صحنه قدرت، دیگر وزنه تعادلی برای جلوگیری از تبدیل اختلافات داخلی به تسویهحسابهای خونین وجود ندارد.
منبع آگاه دیگری که به شرط ناشناسماندن با ایراناینترنشنال گفتوگو کرد معتقد است خشونت کلامی در جریان و چهرههای وابسته به سپاه بهزودی به برخورد فیزیکی تمامعیار بدل خواهد شد.
به گفته او، نهتنها مخالفان جدی، بلکه جناحهای اصلاحطلب و حتی بخشهایی از ارتش که مخالف بلعیده شدن قدرت از سوی سپاه هستند، باید نگران امنیت خود در پایان جنگ باشند.
این منبع تاکید کرد: «ایستهای بازرسی در خیابانهای ایران با توقف غرش جنگندهها جمع نخواهند شد؛ بلکه در آن لحظه، نیروهای بسیج و سپاه برای تسویهحسابهای سیاسی و شخصی وارد میدان میشوند.»
او در ادامه خطاب به چهرههای موسوم به میانهرو، هشدار داد که آنها هدف اصلی پاکسازیهای پس از جنگ خواهند بود و باید «علاج واقعه را قبل از وقوع» کنند: «زمان برای واکنشی سریع فرا رسیده است؛ پیش از آنکه ساختار فعلی جمهوری اسلامی کاملا فرو بپاشد و جای خود را رسما به حکومت نظامی سپاه پاسداران بدهد، باید دست به اقدام بزنید.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
