وضعیت نگران‌کننده کودکان بازداشتی؛ بی‌خبری خانواده‌ها و روایت‌هایی از شکنجه

با این حال، گزارش‌های دریافتی نشان می‌دهد بسیاری از همین کودکان و نوجوانان در زندان تهران بزرگ (فشافویه)، زندان آمل، وکیل‌آباد مشهد و همچنین در بازداشتگاه‌های مخفی در کرمان و مشهد نگهداری شده‌اند؛ مکان‌هایی که بنا بر روایت‌ها، آنان با انواع شکنجه و آزار جسمی و روانی مواجه بوده‌اند.

خانواده تعدادی از این نوجوانان هنوز موفق به گرفتن وکیل برای فرزندان خود نشده‌اند و به‌شدت نگران وضعیت آنان هستند.

نگهداری در بند جرایم عادی و خطر تعرض

برخی گزارش‌ها از داخل زندان فشافویه و زندان آمل حاکی است که کودکان بازداشتی در بند جرایم عادی نگهداری می‌شوند. به‌گفته منابع مطلع، در برخی سالن‌ها ازدحام جمعیت به اندازه‌ای است که امکان حفاظت از این کودکان وجود ندارد.

برخی زندانیان نیز از احتمال تعرض و آزار جنسی به این کودکان سخن گفته‌اند؛ موضوعی که با وجود اطلاع مسئولان زندان، اقدامی برای جلوگیری از آن صورت نگرفته است.

براساس روایت یک زندانی عادی از زندان فشافویه در فاصله زمانی ۲۰ دی تا ۱۵ بهمن حجم کودکان در بند آنقدر زیاد شده بود که متاسفانه برخی از زندانیان جرایم خشن اقدام به آزار جنسی این کودکان کرده، ولی مسئولان زندان عملا هیچ اقدامی در جهت حمایت از این کودکان انجام ندادند.

آزادی با وثیقه‌های سنگین و امضای برگه‌های نامعلوم

در زندان آمل، تعداد کودکان بازداشتی در دو هفته نخست به‌قدری بالا بوده که به گفته مراجعه‌کنندگان، در یکی از روزهای اواخر دی‌ماه و اوایل بهمن، پس از آنکه درِ زندان باز شده، نزدیک به ۲۰ تا ۲۵ کودک ۱۳ تا ۱۶ ساله با سر و وضعی نامناسب به خانواده‌هایشان تحویل داده شدند.

به گفته خانواده‌ها، تمامی این کودکان پیش از آزادی برگه‌هایی را امضا کرده‌اند که از محتوای آن اطلاعی نداشته‌اند و تنها پس از امضای آن، با وثیقه‌هایی چند صد میلیونی تا یک میلیارد تومانی آزاد شده‌اند.

بی‌اطلاعی از وضعیت بازداشت‌شدگان

یک وکیل دادگستری در استان کرمان با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت کودکان بازداشتی گفته است: «عملا اطلاع چندانی نداریم، مگر آنکه خانواده‌ای مراجعه کند.»

به گفته او، به برخی خانواده‌ها توصیه شده اعلام مفقودی کنند.

پدر یک نوجوان ۱۷ ساله که اخیرا آزاد شده، برای پیگیری وضعیت حقوقی فرزندش به این وکیل مراجعه کرده، گفته این نوجوان بارها مورد ضرب و شتم قرار گرفته، دو دنده‌اش شکسته و انگشتان دستش در رفته است.

به گفته او، فرزندش به‌شدت مضطرب است و چنین روایت کرده: «آقا اینا توی یه اتاقی که پنجره نداشت ما رو نشوندن و رومون ادرار کردن، هی مسخره می‌کردن و بلند می‌خندیدن به ما. فکر کنم چند روز همون شکلی ما رو همونجا نگه داشتن. بعد شلنگ آوردن و با آب یخ روی ما با فشار زیاد آب ریختند.»

این وکیل تاکید کرده است که خانواده‌ها تحت فشار قرار دارند و اطلاع‌رسانی در چنین شرایطی اهمیت زیادی دارد.

در موردی دیگر، به گفته پدر یکی از کودکان بازداشتی در آمل، به او گفته شده است: «بهتون فرصت داده شد بچه رو تربیت کنید، حالا ما خودمون آدمشون می‌کنیم.»

روایت بازداشتگاه‌های غیررسمی در مشهد

موضوع بازداشت و آزار کودکان پیش‌تر نیز مورد توجه نهادهای حقوق بشری قرار گرفته است. سازمان دیده‌بان حقوق بشر در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» اعلام کرد نیروهای امنیتی ایران در سرکوب اعتراضات، کودکان را کشته‌اند، شکنجه کرده‌اند و در مواردی آنان را مورد تعرض جنسی و ناپدیدسازی قرار داده‌اند.

یکی از نزدیکان خانواده یک نوجوان ۱۶ ساله در مشهد گفته است دو هفته هیچ اطلاعی از وضعیت این کودک در دست نبوده است. ابتدا به خانواده گفته شده که او در کانون اصلاح و تربیت است، اما پیگیری‌ها نتیجه‌ای نداشته است.

یک زندانی مالی که به‌تازگی از زندان وکیل‌آباد آزاد شده، با خانواده تماس گرفته و گفته این کودک مدتی در یک بازداشتگاه غیررسمی نگهداری می‌شده و پیش از آزادی او، به بند جرایم عادی منتقل شده است.

به گفته این منبع، روی مچ و بازوی نوجوان آثار سوختگی سیگار به وضوح دیده می‌شده و او در راه رفتن مشکل داشته است. این نوجوان توضیح زیادی درباره آنچه بر او گذشته نداده، اما خانواده‌اش احتمال داده‌اند که ممکن است مورد آزار جنسی نیز قرار گرفته باشد.

به گفته این زندانی مالی به خانواده، به این کودک گفته شده: «دیگر خانواده‌ات را نمی‌بینی و جنازه‌ات را می‌اندازیم دور.»

او همچنین مجبور شده برگه‌ای را امضا کند که به گفته خودش برای رهایی از شکنجه بوده است.

تاکید بر آزادی فوری کودکان و پیگیری حقوقی

یک فعال حقوق کودک با اشاره به وضعیت موجود تأکید کرده است که جمهوری اسلامی در حوزه کودکان بازداشتی از هر اهرمی برای شکستن آنان استفاده می‌کند.

او گفته است اگر کودکی جرمی مرتکب شده باشد، باید در چارچوب دادگاه ویژه اطفال و با حضور کادر متخصص رسیدگی شود؛ اما چنین سازوکار مؤثری وجود ندارد و نخستین حربه ماموران تهدید به آزار و تجاوز جنسی است و شکنجه جسمی و روانی نیز در قبال کودکان به کار گرفته می‌شود.

این فعال حقوق کودک در پایان بر آزادی فوری تمامی کودکان بازداشتی تأکید کرده و اعلام کرده است که موضوع «گروگان‌گرفتن کودکان بازداشتی» باید از طریق مراجع حقوقی داخلی و بین‌المللی پیگیری و علیه جمهوری اسلامی اعلام شکایت شود.

به گفته او، این کودکان بدون هیچ پشتوانه‌ای در اختیار مأمورانی قرار گرفته‌اند که رفتاری خشن و غیرانسانی با آنان داشته‌اند و ادامه این وضعیت نیازمند واکنش فوری و مستقل است.