دولت ایالات متحده، پس از قطع اینترنت در ایران در پی سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان، هزاران پایانه اینترنت ماهوارهای استارلینک را بهطور مخفیانه به ایران ارسال کرده است.
روزنامه والاستریت ژورنال پنجشنبه ۲۳ بهمن در گزارشی اختصاصی به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، پس از آنکه مقامهای جمهوری اسلامی در دیماه با کشتار هزاران معترض و قطع دسترسی به اینترنت، اعتراضات را سرکوب کردند، حدود شش هزار پایانه اینترنت ماهوارهای استارلینک را مخفیانه به ایران فرستاده است.
انتقال بودجه به خرید استارلینک
مقامهای آمریکایی گفتند وزارت امور خارجه این کشور در ماههای گذشته نزدیک به هفت هزار پایانه استارلینک خریداری کرد تا مخالفان جمهوری اسلامی بتوانند محدودیتهای اینترنتی را دور بزنند.
به گفته آنها، این اقدام پس از آن انجام شد که مقامهای ارشد دولت ترامپ تصمیم گرفتند بخشی از بودجه برنامه مرتبط با آزادی اینترنت در ایران را به خرید پایانههای استارلینک اختصاص دهند.
این مقامها افزودند ترامپ از انتقال این محمولهها به ایران اطلاع داشت، اما مشخص نیست شخص او به طور مستقیم این طرح را تایید کرده است یا خیر.
این در حالی است که همزمان با گسترش اعتراضات، ترامپ از معترضان خواست به تظاهرات ادامه دهند و گفت «کمک در راه است»، اما در عمل هنوز اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است.
در ادامه و پس از سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان، ایالات متحده مسیر گفتوگو با تهران درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی را در پیش گرفت. این در حالی است که تهران بارها تاکید کرده است که غنیسازی را برای اهداف غیرنظامی لازم میداند و آن را متوقف نخواهد کرد. در مقابل مقامهای آمریکایی هشدار میدهند شکست مذاکرات میتواند به صدور مجوز حمله نظامی از سوی ترامپ منتهی شود.
در همین چارچوب، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، چهارشنبه ۲۲ بهمن در واشینگتن با ترامپ دیدار کرد تا درباره نحوه مواجهه با جمهوری اسلامی گفتوگو کند.ترامپ پس از این دیدار در پیامی در تروث سوشال نوشت ترجیح میدهد موضوع هستهای از راه دیپلماتیک حل شود و افزود: «اگر نشود، باید دید نتیجه چه خواهد بود.»
خطر استفاده از استارلینک در ایران
والاستریت ژورنال یادآور شد نگهداری و استفاده از پایانههای استارلینک در ایران غیرقانونی است و میتواند چند سال زندان در پی داشته باشد.
با وجود این، به نوشته این روزنامه به نقل از تحلیلگران و فعالان، دهها هزار ایرانی از این تجهیزات برای ارتباطگیری و انتشار اطلاعات خارج از کنترل فیلترینگ حکومت استفاده میکنند و نیروهای حکومتی خانهها و پشتبام افراد مظنون را برای یافتن این پایانهها جستوجو میکنند.
کاخ سفید پیشتر تایید کرده بود ترامپ و ایلان ماسک، مدیر عامل شرکت استارلینک، در ژانویه درباره تضمین دسترسی ایرانیان به استارلینک در جریان اعتراضات گفتوگو کردهاند.
اختلاف نظر بر سر ویپیانها و استارلینک
تصمیم دولت ترامپ برای خرید این سامانهها در حالی اتخاذ شد که در داخل دولت درباره پیامدهای اختصاص بودجه برای خرید استارلینک و تاثیر آن بر دیگر برنامههای مرتبط با دسترسی به اینترنت اختلاف نظر وجود داشت.
با این حال، مقامهای ارشد استارلینک را موثرترین ابزار حمایت از مخالفان در ایران، در کنار یا حتی به جای ویپیانها، میدانستند.
مورا نامدار، که تا دسامبر ریاست دفتر خاورمیانه وزارت خارجه ایالات متحده را بر عهده داشت، در اوت در یادداشتی به مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، خواستار تهیه استارلینک برای ارسال به ایران شد. او نوشت هرچند از ویپیانها حمایت مالی شده است، اما «وقتی اینترنت قطع میشود، بیفایدهاند.»
برخی کارشناسان آزادی اینترنت و شماری از مقامها بر تامین کامل بودجه ویپیانها تاکید میکنند و میگویند این ابزارها امنیت بیشتری برای مخالفان فراهم میکند. آنها از حمایت همزمان استارلینک و ویپیان دفاع میکنند، اما هشدار میدهند کاهش منابع ویپیان میتواند کاربران را در معرض شناسایی قرار دهد و در عین حال این خدمات برای جمعیت گستردهتری در دسترس و ارزانتر است.
بر پایه دادههای داخلی وزارت امور خارجه آمریکا، در اعتراضات سراسری سال ۲۰۲۲ حدود ۳۰ میلیون ایرانی از ویپیانهای تامین مالیشده از سوی واشینگتن استفاده میکنند. مقامهای این وزارتخانه همچنین برآورد میکنند در جریان جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ و همزمان با قطع تقریبا کامل اینترنت پس از حملات آمریکا و اسرائیل، حدود ۲۰ درصد ایرانیان همچنان از طریق این خدمات دسترسی محدودی داشتند.
فشار بر شرکتهای تامینکننده خدمات ویپیان
بر اساس گزارش وال استریت ژورنال ادامه فعالیت برای برخی از شرکتهایی که با بودجه دولتی خدمات ویپیان ارائه میکنند، برایشان دشوار شده است. شرکت سایفون اکنون حدود ۵.۹ میلیون دلار بودجه دریافت میکند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ برابر با ۱۸.۵ میلیون دلار بوده است.
مایکل هال، مدیر شرکت سایفون، به وال استریت ژورنال گفت این شرکت برای تامین هزینههای تحقیق، توسعه و عملیات با فشار زیادی روبهرو است.
به گفته هال، سایفون در ژانویه ۱۸.۴ میلیون کاربر فعال در ایران داشت، اما هنگام قطع گسترده اینترنت تنها حدود ۱۵۰۰ نفر از طریق استارلینک به این سرویس متصل بودند.
دو مقام آمریکایی نیز به والاستریت ژورنال گفتند با انتقال بودجه به خرید استارلینک، حمایت مالی از دو شرکت از پنج شرکت ارائهدهنده ویپیان برای ایران متوقف شده و سه شرکت دیگر با منابع محدود روبرو هستند.
به گفته یک مقام وزارت امور خارجه آمریکا به والاستریت ژورنال این نهاد همچنان از مجموعهای از ابزارها، از جمله ویپیانها، برای کمک به آنلاین ماندن ایرانیان پشتیبانی میکند و در حال همکاری با شرکای بینالمللی برای گسترش این ظرفیت است.
