خوشبینی محتاطانه قبلی نسبت به ازسرگیری دیپلماسی میان آمریکا و جمهوری اسلامی، سهشنبه ۱۴ بهمن با چند تحول و اظهارنظر، از جمله مطرح شدن شروط جدید از سوی تهران و درگیریهای محدود میان نیروهای نظامی جمهوری اسلامی و آمریکایی در دریا، رنگ باخت.
دونالد ترامپ سهشنبه در تازهترین اظهارنظر خود درباره مذاکره با جمهوری اسلامی بر نامشخص بودن نتیجه این مذاکرات تاکید کرد و گفت گفت آمریکا در حال مذاکره با حکومت ایران است و تهران تمایل دارد به توافقی دست یابد، اما نتیجه این گفتوگوها هنوز مشخص نیست.
او گفت: «آنها در حال مذاکره هستند. دوست دارند کاری انجام شود و باید دید آیا مذاکرات به نتیجه میرسد یا نه. مدتی قبل هم فرصت داشتند کاری انجام دهند، اما آن زمان نتیجهای حاصل نشد و ما عملیات چکش نیمهشب را انجام دادیم.»
ترامپ افزود: «فکر نمیکنم آنها بخواهند چنین اتفاقی دوباره تکرار شود، اما مایل به مذاکره هستند. ما همین حالا در حال مذاکره با آنها هستیم.»
او همچنین گفت که این مذاکرات شامل بیش از یک دیدار خواهد بود.
مقامهای آمریکایی، ساعاتی پیش از این اظهارنظر ترامپ اعلام کردند نیروهای این کشور یک پهپاد جمهوری اسلامی را پس از نزدیک شدن آن به ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن آمریکا در دریای عرب سرنگون کردهاند. به گفته این مقامها، نیروهای آمریکایی همچنین در تنگه هرمز پس از آنکه قایقهای مسلح ایرانی یک کشتی تجاری با پرچم آمریکا را مورد آزار قرار دادند، ناچار به مداخله شدند.
این رخدادها شکنندگی روند دیپلماتیکی را برجستهتر کرد که تنها یک روز پیشتر، واشینگتن و تهران از آن سخن گفته بودند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی تلاش کرد از اهمیت ابهامهای ایجادشده درباره مذاکرات احتمالی در اواخر هفته بکاهد و اعلام کرد گفتوگوها درباره محل و زمان مذاکرات همچنان ادامه دارد و نباید به «موضوعی رسانهای» تبدیل شود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت ترکیه، عمان و چند کشور منطقه برای میزبانی مذاکرات اعلام آمادگی کردهاند و از «کشورهای دوست» به دلیل کمک به ایجاد فضای دیپلماتیک قدردانی کرد.
او گفت: «در اصل، محل و زمان گفتوگوها موضوعات پیچیدهای نیستند و نباید به بهانهای برای بازیهای رسانهای تبدیل شوند.»
بقایی افزود جزییات پس از نهایی شدن اعلام خواهد شد.
با این حال، گزارشها حاکی است که در پشت پرده، مقامهای جمهوری اسلامی در حال بازنگری در تفاهمهای پیشین هستند.
خبرگزاری رویترز و وبسایت اکسیوس گزارش دادند تهران بهدنبال انتقال محل مذاکرات از استانبول به عمان است و خواهان آن است که گفتوگوها صرفا به پرونده هستهای محدود شود بدون آنکه به دیگر خواستههای مطرح شده از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از جمله محدود کردن برنامه موشکی و توقف حمایت جمهوری اسلامی از گروههای مسلح نیابتی خود در منطقه پرداخت شود.
در همین حال، گزارشهایی نیز مطرح شده که ترامپ شرط عدم برخورد خشونتبار با معترضان را به سه شرط قبلی خود افزوده است.
اکسیوس به نقل از منابع آگاه نوشت جمهوری اسلامی در حال «عقبنشینی» از توافقهایی است که طی روزهای اخیر حاصل شده بود، آن هم در شرایطی که از برخی کشورها برای مشارکت در مذاکرات دعوت شده بود.
بهنوشته آکسیوس، جمهوری اسلامی نه تنها خواستار انتقال مکان مذاکرات از ترکیه به عمان شده، بلکه خواهان آن شده که هیچ یک از کشورهای منطقه در این مذاکرات حضور نداشته باشند.
پیش از این گزارشهایی از احتمال حضور وزیران امور خارجه شش کشور منطقه در مذاکراتی که قرار بود جمعه ۱۷ بهمن در استانبول برگزار شود، منتشر شده بود.
ماجد محمد انصاری، مشاور نخستوزیر و سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، سهشنبه با انتشار بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس اعلا کرد که پرونده ایران «بسیار پیچیده» است و در سالهای گذشته تلاشهای متعددی برای رسیدن به یک فرمول توافق صورت گرفته تا زمینه ایجاد منطقهای امنتر و باثباتتر فراهم شود.
او افزود: «چالشهای موجود تنها به یک موضوع محدود نمیشود و اکنون نیاز به بازگشت جامع به مسیر جدیدی از مذاکرات وجود دارد که در آن همه موضوعات روی میز قرار بگیرد.»
روزنامه والاستریت ژورنال نیز گزارش داد مقامهای جمهوری اسلامی تهدید کردهاند که ممکن است بهطور کامل از مذاکرات خارج شوند.
در همین حال و در شرایطی که آمریکا ناوگانی بزرگ را در نزدیکی ایران مستقر کرده است، تنشها در دریا نیز ادامه یافت.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهای سپاه پاسداران به یک کشتی تجاری با پرچم و خدمه آمریکایی در تنگه هرمز نزدیک شدند و یک جنگنده اف ۳۵ آمریکایی نیز پهپادی ایرانی را که به گروه ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن نزدیک شده بود، سرنگون کرد.
رسانههای نزدیک به حکومت ایران مدعی شدند این پهپاد در حال انجام «ماموریتی عادی و قانونی» در آبهای بینالمللی بوده و پیش از قطع ارتباط، دادههای خود را منتقل کرده است.
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت دیدار با استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، همچنان برنامهریزی شده، اما تاکید کرد گزینههای نظامی همچنان روی میز است.
او گفت: «برای موفقیت دیپلماسی، طبیعتا دو طرف باید همکاری کنند.»
در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، موضعی تندتر اتخاذ کرد و جمهوری اسلامی را غیرقابل اعتماد خواند.
او گفت بارها دیده شده که نمیتوان به پایبندی حکومت ایران به تعهداتش اعتماد کرد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
