سازمان عفو بینالملل با انتشار بیانیهای هشدار داد شواهد معتبر، از جمله ویدئوهای تأییدشده و شهادت شاهدان عینی، نشان میدهد نیروهای امنیتی ایران در جریان سرکوب اعتراضات اخیر، دست به «کشتارهای غیرقانونی گسترده و بیسابقه» زدهاند.
اقداماتی که همزمان با قطع سراسری اینترنت از ۱۸ دی صورت گرفته و به گفته این سازمان با هدف پنهانسازی ابعاد واقعی سرکوب انجام شده است.
در بیانیه عفو بینالملل که چهارشنبه ۲۴ دی منتشر شد آمده است از آغاز موج جدید اعتراضها در ۷ دی، سرکوب مرگبار معترضان که عمدتاً مسالمتآمیز بودهاند، به افزایش کمسابقه تلفات انسانی انجامیده و حتی بنا بر اعلام رسمی مقامهای ایرانی، شمار کشتهشدگان به حدود دو هزار نفر رسیده است. این سازمان تاکید میکند تداوم مصونیت از مجازات در قبال جنایتهای نیروهای امنیتی در اعتراضهای گذشته و کنونی، مقامهای جمهوری اسلامی را به ادامه خشونتهای سازمانیافته تشویق کرده است.
این در حالی است که پیش از این و در ۲۳ دی ماه، ایراناینترنشنال با صدور بیانیهای از بزرگترین کشتار تاریخ معاصر ایران روایت کرد که عمدتا در دو شب پیاپی، پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دیماه روی داده و دستکم ۱۲ هزار نفر به قتل رسیدهاند.
عفو بینالملل از کشورهای عضو سازمان ملل خواست برای جلوگیری از خونریزی بیشتر، اقدام فوری و هماهنگ انجام دهند؛ از جمله برگزاری نشستهای ویژه در شورای حقوق بشر و شورای امنیت سازمان ملل. این نهاد حقوق بشری همچنین پیشنهاد کرده است برای پایاندادن به چرخه مصونیت از مجازات، سازوکارهای عدالت بینالمللی جهت تحقیق و پیگرد کیفری عاملان جنایتهای بینالمللی و نقضهای فاحش حقوق بشر ایجاد شود و وضعیت ایران به دیوان کیفری بینالمللی ارجاع داده شود.
اگنس کالامار، دبیرکل عفو بینالملل، در این بیانیه اعلام کرد شدت و گستره کشتار معترضان از ۱۸ دی به اینسو «حتی در قیاس با سابقه طولانی نقضهای فاحش حقوق بشر در ایران نیز بیسابقه» است و افزود جامعه جهانی باید فوراً برای محافظت از معترضان و مقابله با سیاست دولتی خونریزی اقدام دیپلماتیک انجام دهد.
بر اساس یافتههای این سازمان، نیروهای امنیتی از جمله سپاه پاسداران، یگانهای بسیج، پلیس و نیروهای لباسشخصی، از خیابانها و حتی پشتبام ساختمانها بهسوی معترضان بیسلاح شلیک کردهاند و اغلب سر و بالاتنه آنان را هدف گرفتهاند. گزارشها حاکی است بیمارستانها با هجوم مجروحان مواجه شده و خانوادهها در سردخانهها، انبارها و حتی کامیونها به دنبال پیکر عزیزان خود میگردند.
عفو بینالملل میگوید قطع ادامهدار اینترنت، امکان مستندسازی مستقل و دقیق نقضها را بهشدت محدود کرده و خطر از بین رفتن شواهد را افزایش داده است. این سازمان از شورای عالی امنیت ملی حکومت ایران خواسته است فوراً دستور توقف استفاده غیرقانونی از زور و سلاح گرم را صادر کرده و دسترسی کامل به اینترنت را بازگرداند.
در پایان، این نهاد حقوق بشری تاکید کرده است که بدون پاسخگویی و پیگرد عاملان، چرخه خشونت و سرکوب در ایران ادامه خواهد یافت و مسئولیت جامعه جهانی است که برای پایاندادن به این وضعیت، اقدام عملی و فوری انجام دهد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
