مجله تایم گزارش داده است که اعتراضات گسترده در ایران که در پی بحران اقتصادی آغاز شده، بیش از ده روز ادامه یافته و همزمان با تهدید دونالد ترامپ به مداخله احتمالی آمریکا، جمهوری اسلامی را با یکی از پیچیدهترین مقاطع امنیتی و سیاسی سالهای اخیر روبهرو کرده است.
به گزارش تایم، اعتراضات در ایران تاکنون دستکم ۳۶ کشته برجای گذاشته و به پایدارترین ناآرامیهای سه سال گذشته تبدیل شده است. بر اساس گزارش گروههای حقوق بشری، در میان جانباختگان چهار کودک و دستکم دو نفر از نیروهای امنیتی دیده میشوند و صدها نفر دیگر نیز در جریان سرکوب اعتراضات بازداشت شدهاند.
تایم به نقل از خبرگزاری هرانا مینویسد که دامنه اعتراضات از هفته گذشته به بیش از ۲۰۰ نقطه در ۲۶ استان از ۳۱ استان ایران گسترش یافته و تاکنون بیش از دو هزار بازداشت مستند شده است. مقامهای ایرانی هنوز آمار رسمی و جامعی از تلفات و بازداشتها منتشر نکردهاند.
این گزارش ریشههای اعتراضات را در فشارهای فزاینده اقتصادی میداند؛ از جمله تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای ایران و پیامدهای جنگ ۱۲روزه تابستان گذشته با اسرائیل و ایالات متحده که طی آن، نیروهای آمریکایی به تأسیسات کلیدی هستهای ایران حمله کردند. به نوشته تایم، سقوط ارزش ریال به حدود یکمیلیون و ۴۰۰ هزار تومان در برابر دلار، تورم شدیدی ایجاد کرده که دسترسی بسیاری از شهروندان به کالاهای اساسی را دشوار کرده است؛ بحرانی که با فساد و سوءمدیریت مزمن تشدید شده است.
در بعد بینالمللی، تایم به اظهارات ترامپ اشاره میکند که هفته گذشته هشدار داد اگر حکومت ایران «بهطور خشونتآمیز معترضان مسالمتآمیز را بکشد»، ایالات متحده «به کمک آنها خواهد آمد» و تاکید کرد که آمریکا «مسلح و آماده» است. این تهدیدها، به نوشته تایم، بُعدی تازه و پرریسک به اعتراضات داخلی ایران افزوده است.
واکنش مقامهای جمهوری اسلامی نیز تندتر شده است. رییس قوه قضائیه حکومت ایران اعلام کرده که برای افرادی که به گفته او با «دشمنان» همکاری کنند «هیچگونه اغماضی» در کار نخواهد بود و اعتراضات را بخشی از یک کارزار با پشتوانه خارجی توصیف کرده است. همزمان، رییس ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران هشدار داده که تهران تشدید ادبیات تهدیدآمیز علیه ایران را «بیپاسخ نخواهد گذاشت»؛ موضعی که ناظران آن را پیامی مستقیم به واشینگتن ارزیابی کردهاند. علی خامنهای نیز با بیان اینکه «اغتشاشگران باید سر جای خود نشانده شوند»، عملاً راه را برای تشدید برخوردهای امنیتی هموار کرده است.
به نوشته تایم، اعتراضات کنونی که از بازار بزرگ تهران و در واکنش به سقوط ارزش پول ملی آغاز شد، بهسرعت از مطالبات اقتصادی فراتر رفته و رنگوبوی سیاسی به خود گرفته است. گزارشها از شبکههای اجتماعی نشان میدهد که تظاهرات از تهران تا شهرهای استانهای مختلف و دانشگاهها ادامه دارد. در استانهای غربی مانند ایلام، کرمانشاه، لرستان و همدان، مرگبارترین درگیریها ثبت شده و مراسم خاکسپاری جانباختگان بار دیگر به کانون تنش تبدیل شده است.
در واکنش، دولت جمهوری اسلامی ترکیبی از امتیازهای محدود اقتصادی و اعمال زور را در پیش گرفته است. تایم مینویسد که دولت یارانهای ماهانه در حدود هفت دلار برای هر خانوار جهت تأمین اقلام خوراکی اعلام کرده، اما کارشناسان معتقدند چنین اقداماتی بهتنهایی قادر به مهار نارضایتیهای عمیق و انباشتهشده نیست.
این گزارش در پایان تاکید میکند که هشدارهای تازه ترامپ، بهویژه در سایه حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در سال گذشته میلادی و اقدام اخیر واشینگتن در ونزوئلا، از نظر تهران دیگر صرفاً تهدید لفظی تلقی نمیشود. به ارزیابی تحلیلگران، جمهوری اسلامی اکنون همزمان با نارضایتی داخلی و احتمال فشار یا اقدام خارجی مواجه است؛ وضعیتی که میتواند مسیر تحولات ایران را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد.
