در پنجمین روز از اعتراضات سراسری ایران، واکنشهای جهانی به آن ادامه دارد و شمار بیشتری از رسانههای کشورهای دیگر به پوشش اخبار مربوط به اعتراضات سراسری پرداختهاند. همچنین تحولات ایران در شبکههای اجتماعی توجه کاربران را جلب کرده است.
مایک پمپئو، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا، در گفتوگو با شبکه خبری فاکس درباره اعتراضات گفت: «مدت بسیار طولانی است که شاهد اعتراضها در ایران بودهایم.اما اینبار شرایط گستردهتر و تا حدی متفاوت به نظر میرسد، زیرا فشار اقتصادیای که دولت ترامپ بر ایران وارد کرده، بسیار شدید بوده است.»
او افزود: «علاوه بر این، مردم ایران شاهد ضعف حکومت خود در برابر حمله اسرائیل بودهاند. همه دقیقا میدانند چه اتفاقی افتاد: ایران موشکهایی به سمت اسرائیل شلیک کرد که عملا اثری نداشت و در مقابل، اسرائیلیها و آمریکاییها بدون هیچ مانعی از آسمان ایران عبور کردند، در حالی که جمهوری اسلامی هیچ توان واقعی برای دفاع از کشور خود نداشت.»
پمپئو تاکید کرد: «میلیاردها دلار از منابع کشور هدر رفته، اقتصاد در وضعیت ویران قرار دارد و کشور با بحران کمآبی نیز روبهروست. به همین دلیل است که اکنون شاهد گسترش اعتراضها حتی در برخی مناطق روستایی هستیم. شاید مردم ایران قیام کنند و ما شاهد شکلگیری حکومتی باشیم که اساسا با نظامی که از سال ۱۹۷۹ جهان را تهدید کرده، متفاوت باشد.»
او با اشاره به ناکارآمدی حکومت ایران گفت: «مردم ایران میتوانند فساد در ساختار نظامی کشورشان را ببینند. اگرچه اقتصاد ایران تحت تاثیر تحریمهای غرب قرار گرفته، اما تردیدی نیست که بخش عمده این ویرانی نتیجه عملکرد آیتاللهها و اطرافیانشان است.»
پمپئو تاکید کرد اقتصاد ایران بیش از هر چیز به دلیل رهبری نادرست در داخل کشور آسیب دیده است، نه صرفاً فشار آمریکا و افزود: «اکنون به نظر میرسد مردم ایران به این درک رسیدهاند که امیدی واقعی و فرصتی واقعی برای تغییر وجود دارد.»
پیش از این هم وزارت خامور ارجه و شماری از نمایندگان کنگره ایالات متحده، سرکوب معترضان از سوی جمهوری اسلامی را محکوم کرده بودند.
هانا نیومن: استراتژی سرکوب رژیم، ثبات ایجاد نمیکند
هانا نیومن، نماینده حزب سبز آلمان و رییس هیات ارتباط با مردم ایران در پارلمان اروپا، پنجشنبه ۱۱ دی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «سال ۲۰۲۶ در ایران با یک پرسش آغاز میشود: رژیم اسلامی تا چه مدت میتواند علیه مردم خود حکومت کند؟»
او با اشاره به آغاز اعتراضات در بازار و دانشگاهها و تظاهرات خیابانی در شهرهای ایران افزود: «وقتی بازار حرف میزند، بحران عمیق میشود. این نشان میدهد که چقدر اعتماد کمی به صاحبان قدرت باقی مانده است.»
نیومن نوشت: «پاسخ رژیم متاسفانه آشناست: خشونت به جای مسئولیتپذیری» و اضافه کرد: «در سال ۲۰۲۵، تعداد اعدامشدگان از هر زمان دیگری در دهههای گذشته بیشتر بود. اما مردم همچنان در حال افزایش هستند.»
او با اشاره به شجاعت مردم در سراسر ایران تاکید کرد که این موضوع نشان میدهد که «استراتژی سرکوب رژیم، ثبات ایجاد نمیکند» و افزود: «ایرانیان بار دیگر شکنندگی رژیم فاسدی را آشکار میکنند که به طور عمیقی اعتماد مردم خود را در تمام بخشهای جامعه از دست داده است.»
نیومن خواستار آن شد که اروپا از نزدیک نحوه واکنش رژیم را زیر نظر داشته باشد و قاطعانه به خشونت و دستگیریهای گسترده پاسخ دهد، و تاکید کرد اروپا «باید آشکارا در کنار مردم ایران بایستد - نه در کنار کسانی که دههها آنها را با ترس و خشونت سرکوب کردهاند.»
او همچنین نوشت: «رژیمی که از مردم خودش میترسد، آیندهای ندارد.»
نیومن برای ایران در سال ۲۰۲۶ میلادی، ابراز امیدواری کرد که «هیچکس به خاطر عقایدش زندانی نشود» و ایران «به جای ترس، با حقوق و به جای خشونت، با عدالت اداره شود. جایی که همه بتوانند آزادانه صحبت کنند و در امنیت زندگی کنند.»
شروع اعتراضات قابل پیشبینی بود
نوربرت روتگن، نماینده پارلمان آلمان، در ایکس نوشت: «میل مداوم به آزادی، همراه با وضعیت اقتصادی ویرانگر در ایران، منجر به قیامهای گسترده مجدد علیه رژیم میشود.»
او اضافه کرد: «قابل پیشبینی بود که اعتراضات دیر یا زود ادامه یابد. به همین دلیل است که حفظ و تشدید فشار علیه ملایان توسط اروپا بسیار مهم است.»
اسرائیل: جمهوری اسلامی، پول مردم را در گلوی گروههای تروریستی می ریزد
صفحه وزارت امور خارجه اسرائیل به فارسی در ایکس نوشت مردم ایران با صدایی رسا در خیابان حضور دارند و اعلام میکنند که این حکومت را نمیخواهند.
وزارت امور خارجه اسرائیل به فارسی همچنین جمهوری اسلامی را حکومتی دانست که «پول مردم را در گلوی گروههای تروریستی حماس، حزبالله و حوثیها ریخته و اقتصاد کشور را برای جاهطلبیهای هستهای» به نابودی کشانده است.
پرسش از دبیرکل عفو بینالملل
هیلل نویر، رییس موسس نشست ژنو برای حقوق بشر و دموکراسی و وکیل بینالمللی حقوق بشری، در شبکه ایکس خطاب به اگنس کالامارد، دبیرکل سازمان عفو بینالملل، نوشت: «شما رئیس عفو بینالملل هستید؛ سازمانی که برای کمک به مخالفان دیکتاتوری تاسیس شد. چرا از گفتن حتی یک کلمه برای معترضان مسالمتآمیز ایران که اکنون با سرکوب وحشیانه، بازداشتهای هدفمند، گاز اشکآور، ماشینهای آبپاش و مهمات جنگی مواجه هستند، خودداری میکنید؟»
یک حقیقت در دو عکس
حنانیا نفتالی، فعال رسانهای اسرائیلی، با انتشار دو تصویر از چین در ۱۹۸۹ و ایران در اعتراضات روزهای اخیر نوشت که «تاریخ تکرار میشود.»
او اشاره کرد: «مرد تانکی پس از قتل عام میدان تیانآنمن، به تنهایی در مقابل ستونی از تانکهای چینی ایستاده است» و در مورد ایران نوشت: «یک معترض ایرانی در تهران خیابان را مسدود کرده و در اعتراض به ازدحام پلیس رژیم سوار بر موتورسیکلت زانو زده است.»
نفتالی تاکید کرد: «هر دو عکس یک حقیقت را نشان میدهند: دیکتاتوریها حتی از یک فرد آزاد نیز میترسند.»
«مقامات، اعتراضات با اقدامات امنیتی شدید و بازداشتهای گسترده سرکوب کردهاند»
خبرگزاری رویترز نوشت بازرگانان، مغازهداران و دانشجویان تعدادی از دانشگاههای ایران روزها است که تظاهرات میکنند و بازارها را تعطیل کردهاند.
این خبرگزاری افزود اقتصاد ایران سالهاست که «عمدتا بهدلیل تحریمهای ایالات متحده و غرب بر سر برنامه هستهای تهران» با مشکل مواجه است.
رویترز اضافه کرد: «تنشهای منطقهای منجر به جنگ ۱۲روزه با اسرائیل شد و اوضاع مالی کشور را بیش از پیش تحت فشار قرار داد.»
این خبرگزاری در ادامه به سقوط ارزش ریال اشاره کرد و نوشت ریال در سال ۲۰۲۵حدود نیمی از ارزش خود را در برابر دلار از دست داد و تورم رسمی در ماه دسامبر به ۴۲.۵درصد رسید.
رویترز در بخشی از گزارش خود در مورد واکنش حکومت ایران به اعتراضات سالیان اخیر نوشت: «مقامات، اعتراضات مربوط به افزایش قیمتها، خشکسالی، حقوق زنان و آزادیهای سیاسی را اغلب با اقدامات امنیتی شدید و بازداشتهای گسترده سرکوب کردهاند.»
اعتراضات همزمان با تنشهای فزاینده بین ایالات متحده و جمهوری اسلامی
شبکه خبری سیبیاس نوشت اعتراضات در ایران در جریان تنشهای فزاینده بین ایالات متحده و جمهوری اسلامی و پس از آن صورت میگیرد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پس از دیدار با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نسبت به پیامد بازسازی تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی هشدار داد.
سیبیاس اشاره کرد: «اعتراضات ناشی از نارضایتی از رکود اقتصادی و تورم افسارگسیخته ایران است» و نوشت حکومت در حال سرکوب ناآرامیها است، از جمله با حضور سنگین نیروهای امنیتی در خیابانها و یا تعطیلی دانشگاهها و مدارس.
جمهوری اسلامی با «سقوط ارزش پول ملی و تورم سرسامآور» مواجه است
روزنامه نیویورک پست با اشاره به اعتراضات گسترده در ایران، دلیل آن را «اقتصاد به شدت بحرانی» دانست که «زندگی را برای بسیاری از مردم غیرقابل تحمل کرده است.»
این روزنامه به نقل از کارشناسان نوشت جمهوری اسلامی با دو مشکل مواجه است: «سقوط ارزش پول ملی و تورم سرسامآور، مشکلی که مقامات ارشد ایران نمیتوانند آن را نادیده بگیرند.»
نیویورک پست افزود که قیمت مواد غذایی و سایر مایحتاج اولیه به شدت افزایش یافته و نرخ تورم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته به ۴۲.۲ درصد رسیده است.
این روزنامه با اشاره به شعارهای معترضان در اعتراضات سراسری نوشت که یک ویدیو دهها معترض را نشان میدهد که شعار میدهند: «رضا شاه روحت شاد.»
بزرگترین اعتراضات پس از ۱۴۰۱
سایت اسرائیلی واینت اعتراضات سراسری را بزرگترین اعتراضاتی در ایران از سال ۱۴۰۱ تاکنون دانست و اشاره کرد که اعتراضات فعلی هنوز به شدت مشابه آن نرسیده است.
واینت نوشت این اعتراضات پس از سقوط شدید ارزش پول ایران آغاز شد و اضافه کرد: «اعتراضات در حالی صورت میگیرد که رهبری ایران پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ماه ژوئن، که طی آن ایالات متحده سایتهای هستهای ایران را بمباران کرد، همچنان تحت فشار است.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
