مایک پمپئو، وزیر خارجه پیشین آمریکا در گفتوگو با فاکسنیوز درباره اعتراضات گفت: «ما مدت بسیار طولانی است که شاهد اعتراضها در ایران بودهایم.اما اینبار شرایط گستردهتر و تا حدی متفاوت به نظر میرسد، زیرا فشار اقتصادیای که دولت ترامپ بر ایران وارد کرده، بسیار شدید بوده است.»
او افزود: «اما اینبار شرایط گستردهتر و تا حدی متفاوت به نظر میرسد، زیرا فشار اقتصادیای که دولت ترامپ بر ایران وارد کرده، بسیار شدید بوده است. علاوه بر این، مردم ایران شاهد ضعف حکومت خود در برابر حمله اسرائیل بودهاند. همه دقیقاً میدانند چه اتفاقی افتاد: ایران موشکهایی به سمت اسرائیل شلیک کرد که عملاً اثری نداشت و در مقابل، اسرائیلیها و آمریکاییها بدون هیچ مانعی از آسمان ایران عبور کردند، در حالی که جمهوری اسلامی هیچ توان واقعی برای دفاع از کشور خود نداشت.»
پمپئو تاکید کرد: «میلیاردها دلار از منابع کشور هدر رفته، اقتصاد در وضعیت ویران قرار دارد و کشور با بحران کمآبی نیز روبهروست. به همین دلیل است که اکنون شاهد گسترش اعتراضها حتی در برخی مناطق روستایی هستیم. شاید مردم ایران قیام کنند و ما شاهد شکلگیری حکومتی باشیم که اساساً با نظامی که از سال ۱۹۷۹ جهان را تهدید کرده، متفاوت باشد.»
وزیر خارجه پیشین ایالات متحده همچنین گفت: «زمانی که من رئیس سازمان سیا بودم، اسرائیلیها به آرشیوهای ایران دست یافتند و اسنادی را خارج کردند که ثابت میکرد ایران در حال تلاش برای ایجاد یک برنامه کامل سلاح هستهای بوده است، نه صرفاً ساخت یک سلاح. ایران مدتهاست که چنین هدفی را دنبال میکند. بنابراین انکار این موضوع آشکارا نادرست است؛ چیزی که ما در آمریکا آن را دروغ مینامیم.»
او با اشاره به ناکارآمدی حکومت گفت: «نکته دوم این است که مردم ایران میتوانند فساد در ساختار نظامی کشورشان را ببینند. اگرچه اقتصاد ایران تحت تأثیر تحریمهای غرب قرار گرفته، اما تردیدی نیست که بخش عمده این ویرانی نتیجه عملکرد آیتاللهها و اطرافیانشان است؛ کسانی که منابع کشور را میان دوستان خود تقسیم کردند، دست به فساد زدند و نظامی دینی ایجاد کردند که هیچ علاقهای به شکلگیری بازار آزاد یا ایجاد فرصتهای واقعی برای مردم ایران نداشت.»
او تاکید کرد اقتصاد ایران بیش از هر چیز به دلیل رهبری نادرست در داخل کشور آسیب دیده است، نه صرفاً فشار آمریکا. اکنون به نظر میرسد مردم ایران به این درک رسیدهاند که امیدی واقعی و فرصتی واقعی برای تغییر وجود دارد.
پمپئو با اشاره به تفاوت این دوره از اعتراضات با دورههای پیشین گفت این وضعیت کاملا با گذشته متفاوت است. در دوران ریاستجمهوری اوباما نیز اعتراضهایی در ایران شکل گرفت، اما آمریکا هیچ واکنشی نشان نداد. امروز اما وزارت خارجه آمریکا بیانیه صادر کرده و با توجه به نزدیکی میان دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، کاملاً روشن است که ایالات متحده آماده انجام اقدامات لازم برای تحقق خواستههای مردم ایران است—البته اگر خود مردم ایران با جدیت برای آن تلاش کنند.
او در پایان این گفتوگو عنوان کرد: «این شرایط کاملاً متفاوت از آن چیزی است که بیش از ۱۵ سال پیش شاهدش بودیم. اعتراضها را دنبال کنید؛ دانشگاهها و مناطق روستایی اطراف تهران را زیر نظر بگیرید. ویدیوها منتشر خواهند شد و بهتدریج مشخص میشود که آیا حکومت ایران تصمیم به سرکوب میگیرد یا به این نتیجه میرسد که زمان رفتنش فرا رسیده است.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
