داریوش گلعلیزاده، مدیرکل محیطزیست اصفهان، اعلام کرد ادامه خشکسالی و قطع جریان دائمی زایندهرود، فرونشست زمین و مرگ تالاب گاوخونی را به نقطهای بیبازگشت رسانده و حتی آب شرب استان را نیز در معرض تهدید قرار داده است.
گلعلیزاده یکشنبه ۹ آذر گفت قطع جریان دائمی زایندهرود پیامدهای گستردهای برای استان اصفهان، بهویژه مناطق پاییندست، ایجاد کرده که یکی از مهمترین تبعات آن، تشدید فرونشست زمین بهدلیل تغذیه نشدن آبخوانها است.
بهگفته او، جریان رودخانه نقش موثری در تغذیه آبخوان داشت و مانع تشدید فرونشست میشد، اما تداوم خشکسالی پنج تا شش سال اخیر، کاهش شدید ورودی به آبخوان و افزایش برداشت از چاهها و مصرف پساب در صنعت و کشاورزی، روند فرونشست را «به شکل نگرانکنندهای تشدید کرده است».
او با اشاره به وضعیت تالاب گاوخونی افزود این تالاب بینالمللی که «میلیونها سال کارکردهای اکوسیستمی ارزشمند داشته»، بهتدریج به سمت خشک شدن رفته و ممکن است به کانون خطرناک گرد و غبار تبدیل شود.
گلعلیزاده گفت تالابهای پاییندست شاخص ارزیابی عملکرد مدیریت منابع آب بالادست هستند و «نابسامانی تالاب بهمعنای وجود مشکلات جدی در مدیریت آب و مدیریت سرزمین در بالادست است».
حسین ظفری، سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور، نیز ۳۰ آبان با هشدار درباره تشدید فرونشست زمین گفته بود برداشت بیرویه از آبخوانها، خشکسالی و تغییرات اقلیمی، بیشترین اثر را بر خراسان رضوی، اصفهان و جنوب کرمان داشته است.
در سالهای گذشته گزارشهای زیادی در خصوص بحران فرونشست در شهرهای ایران منتشر شده است.
علی بیتاللهی، رییس بخش زلزلهشناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، اول شهریور هم هشدار داده بود ایران از نظر گستردگی فرونشست زمین در رتبه سوم جهان قرار دارد.
گلعلیزاده با اشاره به بحران خشکسالی در اصفهان، توضیح داد برای جریانیافتن زایندهرود به ۱۳۶ میلیون مترمکعب آب و برای احیای گاوخونی به ۱۷۶ میلیون مترمکعب نیاز است.
تهدید آب شرب و حیات آثار تاریخی
مدیرکل محیطزیست اصفهان توضیح داد کاهش شدید آورد رودخانه، آب شرب را تهدید کرده و ذخیره سد زایندهرود اکنون حدود ۱۳۴ میلیون مترمکعب است.
پیشتر نیز بیتاللهی گفته بود اگر بین یک تا دو سال متوالی حوزه سد زایندهرود کم آب باشد، حتی تامین آب شرب به اصفهان به مخاطره خواهد افتاد.
گلعلیزاده هشدار داد با از دست رفتن یخچالهای طبیعی در اثر افزایش دما، ورودی آب به حداقل رسیده است و در صورت تداوم خشکسالی و تامین نشدن حقابهها، «تمدن تاریخی استان» بهدلیل تشدید فرونشست و افزایش کانونهای گرد و غبار با تهدید جدی روبهرو خواهد شد.
او گفت اصفهان با پدیده بسیار جدی فرونشست یا همان «زلزله خاموش» روبهرو است و یادآور شد فرونشست نقاط شهری و آثار تاریخی ارزشمند استان را نیز بهشدت تهدید میکند.
در سالهای اخیر گزارشهای فراوانی درباره فرونشست در مجموعه نقش جهان و هشت بهشت اصفهان و محوطه آثار تاریخی ارزشمند دیگر مانند نقش رستم و تخت جمشید منتشر شده است.
قطع آب ۲۱۸ هزار مشترک در تهران
ایران در آستانه یکی از بحرانیترین سالهای آبی خود قرار دارد.
کارشناسان هشدار میدهند مشکل اصلی در سیاستهایی جمهوری اسلامی، از سدسازیهای شتابزده تا کشاورزی ناکارآمد و مدیریت جزیرهای منابع، است که کشور را به لبه «ورشکستگی آبی» رسانده است.
با اینحال مقامهای جمهوری اسلامی بدون اشاره به نقش حکومت و اتخاذ راهکارهای اساسی، تقصیر را متوجه مردم دانسته و آنان را به کاهش مصرف توصیه میکنند.
در جدیدترین نمونه، محمداسماعیل محسنینسب، معاون خدمات مشترکین و درآمد شرکت آب و فاضلاب تهران، ۶۵ درصد شهروندان ساکن پایتخت را «پرمصرف یا بدمصرف» توصیف کرد.
او گفت از ابتدای امسال تاکنون سه میلیون و ۵۰۰ هزار «هشدار پرمصرفی» برای مشترکان خانگی و ۱۵۰ هزار پیامک اخطار به مشترکان غیرخانگی ارسال شده است.
محسنینسب گفت در این مدت، آب ۲۱۸ هزار اشتراک خانگی و غیر خانگی را قطع کردهاند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
