لویدز لیست، نشریه بریتانیایی فعال در حوزه کشتیرانی و تجارت دریایی، گزارش داد که جمهوری اسلامی و ونزوئلا بزرگترین استفادهکنندگان نفتکشهای ناوگان سایه هستند. این دو کشور تحت تحریمهای بینالمللی گسترده از جمله تحریمهای اقتصادی و نفتی آمریکا قرار دارند.
لویدز لیست در این گزارش که جمعه هفتم آذر منتشر شد، نوشت میزان نفت خام تحریمی ایران و ونزوئلا که در شناورها ذخیره شده، به بالاترین حد خود رسیده و همزمان تعداد نفتکشهایی که هنوز شناسایی و تحریم نشدهاند، کمتر شده است.
بر اساس این گزارش، این شرایط فشار را بر ناوگان سایه افزایش داده اما همچنان جابهجایی نفتکشها میان مسیرهای ایران، ونزوئلا و روسیه ادامه دارد.
ناوگان سایه به شبکهای از نفتکشها، شرکتهای پوششی و عملیات لجستیکی مخفی گفته میشود که کشورهایی مثل ایران برای دور زدن تحریمهای بینالمللی علیه صادرات نفتشان، از آن استفاده میکنند.
به نوشته لویدز لیست، ناوگان سایه شامل هزار و ۴۲۳ نفتکش با مجموع ۱۵۲.۲ میلیون تن ظرفیت است که ۶۵ درصد این کشتیها تحت تحریمهای آمریکا، بریتانیا یا اتحادیه اروپا قرار دارند.
این نشریه دستکم نه نفتکش تازه وارد به تجارتهای ناوگان سایه را در ماه گذشته ردیابی کرده که شش نفتکش آن وارد بازار نفت تحریمی ایران شدند.
به این ترتیب، بیشتر نفتکشهای ورودی جدید به ناوگان سایه در خدمت انتقال نفت ایران بوده، اما ونزوئلا بیشترین رشد از نظر ظرفیت را داشته است.
با آغاز دور دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ، کارزار تازهای از سیاست «فشار حداکثری» آمریکا علیه جمهوری اسلامی به راه افتاد.
به عنوان نمونه، در صد روز نخست، دولت ترامپ در مجموع ۱۷ دور تحریم مرتبط با جمهوری اسلامی اعمال کرد که طی آن ۴۰ شخص، ۱۱۷ شرکت و نهاد و ۷۷ نفتکش هدف قرار گرفتند.
صادرات نفت تحریمی ایران و ونزوئلا ادامه دارد
حجم نفتکشهای غیرمشمول تحریم در ناوگان سایه به دلیل برنامههای گسترده تحریمی کاهش یافته است.
دلیا هه، تحلیلگر شرکت انرژی وورتکسا به لویدز لیست گفت: «با توجه به حجم بالای نفت ایران روی آب که نشاندهنده چالشهای تخلیه محموله است، ناوگان سایه ایران احتمالا با ظرفیت تقریبا کامل کار میکند.»
بر اساس دادههای ورتکسا، صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران در سال جاری میلادی بین ۱.۵ تا ۱.۷ میلیون بشکه در روز بوده که تقریبا ۶ درصد بیشتر از سال گذشته و حدود ۲۵ درصد بیشتر از حجم ثبتشده در سال ۲۰۲۳ است.
تحلیلگر این شرکت افزود: « با وجود سختتر شدن اجرای تحریمها و نظارتهای مقرراتی غرب در سال جاری، این رشد پایدار نشاندهنده پیچیده شدن تاکتیکهای دور زدن تحریم از سوی ایران است.»
در شهریورماه و پیش از اجرا شدن مکانیسم ماشه، مرکز پژوهشهای مجلس اعلام کرد که بر اساس ارزیابیهایش، فعالسازی مکانیسم ماشه «تاثیر اقتصادی جدی» در ایران ندارد و جمهوری اسلامی با تجربه دورزدن تحریمها و مخالفت چین و روسیه میتواند آن را مدیریت کند.
همزمان، محسن پاکنژاد، وزیر نفت جمهوری اسلامی در واکنش به فعال شدن مکانیسم ماشه گفت که حکومت ایران «تخصص لازم برای دور زدن» تحریمها را دارد.
دادههای ورتکسا نشان میدهد که نرخ بهرهبرداری ایران از کشتیهای حامل نفت در ماه نوامبر به بالاترین سطح در ۲۷ ماه گذشته رسیده و نسبت به سال گذشته ۴۰ درصد افزایش یافته است.
لویدز لیست نوشت که وضعیت برای ونزوئلا نیز مشابه است و در حالی که میزان زیادی از نفت خام این کشور روی آب معلق مانده، صادرات نفت خام از سوی دولت کاراکاس در سطح بالا ادامه دارد.
وضعیت روسیه
لویدز لیست نوشت که روسیه طی دو ماه گذشته نفتکشهای کمتری برای حمل نفت خود جذب کرد و نفتکشها بسته به جذابیت بازار، میان بازارهای نفت کشورهای تحت تحریم جابهجا میشوند.
به عنوان نمونه، یک نفتکش که ماه آگوست در انتقال کشتیبهکشتی نفت ایران در ساحل مالزی، حضور داشت، پس از تحویل محموله به چین، به دریای بالتیک رفت و اکنون در بندر پریمورسک روسیه در حال بارگیری است.
بنا بر این گزارش، امکان جابهجایی نفتکشها میان بازارهای نفت ایران و ونزوئلا هم وجود دارد.
نقش شرکتهای چینی، هنگکنگی و اماراتی
لویدز لیست گزارش داد که چین و هنگکنگ در ماههای سپتامبر و اکتبر، رتبههای اول در زمینه ثبت شرکت برای ورود به ناوگان سایه داشتهاند و تقریبا نیمی از شرکتهای مدیریتکننده کشتیهای جدید را ثبت کردهاند.
این نشریه بریتانیایی اضافه کرد که هنگکنگ بهطور سنتی یکی از مقاصد اصلی ناوگان سایه بوده است، بهطوریکه ۱۵ درصد ناوگان فعلی سایه در این منطقه ثبت شدهاند.
آذرماه سال گذشته، گروهی از نمایندگان آمریکایی در نامهای به جانت یلن، وزیر وقت خزانهداری ایالات متحده، نگرانی خود را از افزایش نقش هنگکنگ به عنوان یک مرکز مالی برای پولشویی، دور زدن تحریمها و فعالیتهای غیرقانونی ایران، چین، کره شمالی و روسیه ابراز کردند و خواستار تغییر سیاستها در قبال هنگکنگ شدند.
لویدز لیست همچنین گزارش داد امارات متحده عربی در سطح مدیریت فنی نفتکشها بیشترین سهم را دارد و ۱۹ درصد نفتکشها از سوی شرکتهای مستقر در این کشور مدیریت میشوند. چین با ۱۶ درصد در رتبه سوم قرار دارد.
در شهریور ماه، وزارت خزانهداری آمریکا «ولید خالد حمید السامرایی»، تاجر عراقی مستقر در امارات متحده عربی را در ارتباط با قاچاق نفت ایران تحریم کرد که شبکهای از شرکتهای کشتیرانی و بازرگانی نفتی را مدیریت میکند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
