آذربایجان غربی؛ از فریاد اتحاد علیه حکومت تا سرکوب در مسجد

در دومین قسمت از برنامه «جغرافیای انقلاب ملی ایرانیان» به اعتراضات دی‌ماه در استان آذربایجان غربی پرداخته شد.

در این اعتراضات آذربایجان غربی، شعارهای معترضان از مخالفت با جمهوری اسلامی تا حمایت از شاهزاده رضا پهلوی و تأکید بر اتحاد ملی را دربر گرفت.

از سوی دیگر، روایت‌های شاهدان و معترضان درباره سرکوب حاکی از استقرار گسترده نیروهای امنیتی، تیراندازی، ضرب‌وشتم و حتی استفاده از مسجدی در مرکز ارومیه به‌عنوان محل نگهداری موقت بازداشت‌شدگان است.

گستره انقلاب؛ از ارومیه تا شهرهای مرزی

آذربایجان غربی به دلیل موقعیت مرزی، تنوع قومی و پراکندگی مراکز جمعیتی، یکی از متفاوت‌ترین استان‌های ایران چه له لحاظ ترکیب جمعیتی و چه حساسیت سیاسی جمهوری اسلامی به شمار می‌رود.

بررسی داده‌های رسیده نشان می‌دهد اعتراضات دست‌کم در ارومیه، خوی، سلماس، میاندوآب، بوکان، مهاباد، پیرانشهر و تکاب جریان داشته است؛ شهرهایی که در کنار هم بخش بزرگی از جمعیت استان را در خود جای داده‌اند.

ویژگی قابل توجه این اعتراضات، عبور آن از مرزهای قومی و مذهبی بود. در شمال و مرکز استان، شهرهای عمدتا ترک‌نشین مانند ارومیه، خوی و سلماس شاهد تجمع‌های خیابانی بودند و هم‌زمان در جنوب و غرب استان، شهرهای کردنشین مانند مهاباد، بوکان و پیرانشهر با اعتصاب بازار به این موج اعتراضی پیوستند.

در ارومیه، تجمع‌ها در خیابان‌های اصلی از جمله خیابان امام، سرداران، استادان، خیام شمالی، فلکه ایالت و محدوده مسجد لطفعلی‌خان شکل گرفت. در خوی نیز خیابان امام به یکی از کانون‌های اصلی اعتراض تبدیل شد.

در شهرهای جنوبی استان، علاوه بر تجمع‌های خیابانی، اعتصاب بازار و تعطیلی واحدهای صنفی نیز بخش مهمی از اعتراضات را تشکیل می‌داد.

در بوکان، مهاباد، پیرانشهر و تکاب، گزارش‌های متعددی از تعطیلی بازارها و همراهی اصناف با فراخوان‌های اعتراضی منتشر شد؛ موضوعی که نشان می‌دهد اعتراضات در این شهرها تنها به حضور در خیابان محدود نبود و به نافرمانی مدنی و اقتصادی نیز گسترش پیدا کرد.

فریاد مخالفت با حکومت تا حمایت از پهلوی با شعار آذری

بررسی شعارهای مردم در صدها ویدیوی رسیده نشان می‌دهد اعتراضات آذربایجان غربی بر چند محور اصلی استوار بود. بخش مهمی از شعارها مستقیما جمهوری اسلامی و رهبر معدوم آن، علی خامنه‌ای، را هدف قرار می‌داد تا اعتراض‌ها فراتر از مطالبات اقتصادی یا صنفی، ساختار سیاسی حاکم را به چالش بکشد.

در کنار این شعارها، در شهرهای مختلف استان شعارهایی در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی و بازگشت او نیز شنیده ‌شد؛ از جمله «جاوید شاه»، «رضاشاه روحت شاد» و «پهلوی برمی‌گرده». بخشی از این شعارها به زبان ترکی آذری فریاد زده شد. این شعارها در شهرهای مختلف، از ارومیه و خوی تا برخی شهرهای جنوب استان، نشان داد معترضان علاوه بر اعتراض به وضعیت موجود، از یک آلترناتیو سیاسی نیز نام ‌بردند.

100%

هم‌زمان، شعارهایی با مضمون همبستگی و اتحاد ملی نیز در میان معترضان شنیده می‌شد. این شعارها مطالبه مردم این استان با توجه به تنوع و ترکیب متفاوت قومی و مذهبی آن را نشان می‌دهد.

سرکوب؛ از کنترل ارتباطات تا خشونت خیابانی

هم‌زمان با گسترش اعتراضات، گزارش‌های متعددی از تشدید فضای امنیتی در شهرهای مختلف استان منتشر شد. بر اساس روایت‌های مردمی، اختلال و قطع اینترنت در برخی مناطق، استقرار نیروهای امنیتی پیش از آغاز تجمع‌ها، حضور یگان ویژه و نیروهای لباس‌شخصی و کنترل خیابان‌های اصلی، بخشی از اقداماتی بود که هم پیش از اعتراضات و روزهای منتهی به ۱۸ دی و هم در اوج اعتراضات در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی انجام شد.

در بیشتر شهرهای محل اعتراضات، معترضان از استفاده نیروهای امنیتی از باتوم، گاز اشک‌آور و تیراندازی برای متفرق کردن جمعیت خبر دادند.

در بوکان، پیرانشهر، میاندوآب و سردشت نیز حضور پرشمار نیروهای امنیتی هم‌زمان با اعتصاب‌ها و تجمع‌های اعتراضی گزارش شد.

روایت‌های میدانی همچنین از بازداشت معترضان و برخی عابران، انتقال بازداشت‌شدگان به مراکز موقت و ادامه حضور نیروهای امنیتی در سطح شهرها پس از پایان تجمع‌ها حکایت دارد.

مسجد لطفعلی‌خان؛ روایت بازداشت‌های خشونت‌آمیز

یکی از متفاوت‌ترین روایت‌های رسیده از اعتراضات آذربایجان غربی، به محدوده مسجد لطفعلی‌خان در مرکز ارومیه مربوط است. بر اساس گزارش‌های مردمی، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، این مسجد به محلی برای انتقال موقت برخی بازداشت‌شدگان تبدیل شده بود.

شاهدان می‌گویند نیروهای امنیتی، معترضان، مجروحان و در برخی موارد حتی عابران را پس از بازداشت به داخل مسجد منتقل می‌کردند و سپس آن‌ها را به مراکز دیگر می‌بردند.

همچنین گزارش‌هایی از استقرار نیروهای مسلح در اطراف مسجد و حضور تک‌تیراندازان بر بام ساختمان‌های اطراف مطرح شده است.

مانند سایر شهرها، فضاها و مراکز عمومی در روند کنترل و بازداشت معترضان مورد استفاده قرار گرفتند. تیراندازی و بازداشت خشونت‌آمیز معترضان در این استان در بسیاری از روایت‌های شهروندان مورد اشاره قرار گرفت.