جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، پس از انتقاد از شیوه مذاکره جمهوری اسلامی گفت همه برگهای برنده در مذاکرات با تهران در اختیار ایالات متحده قرار دارد اما روند استفاده همزمان از مشوق و فشار به زمان نیاز دارد.
او سهشنبه ۹ تیر در گفتوگو با شبکه فاکس گفت: «من واقعا معتقدم ایالات متحده، صرفنظر از اینکه مذاکرات در نهایت به کجا برسد، در موقعیت بسیار خوبی قرار دارد.»
معاون رییسجمهوری آمریکا گفت: «اگر مذاکرات موفقیتآمیز باشد، که بدیهی است ما میخواهیم موفق شود، با ایرانی روبهرو خواهیم بود که برای همیشه دگرگون شده است؛ ایرانی که دیگر از تروریسم و بیثباتی منطقهای حمایت مالی نمیکند، برای همیشه از هرگونه جاهطلبی برای دستیابی به سلاح هستهای دست کشیده است و در نتیجه، دوباره به اقتصاد جهانی بازمیگردد. این یک نتیجه عالی برای مردم آمریکا و همچنین نتیجهای عالی برای کل منطقه خواهد بود.»
ونس افزود: «اما اگر از سوی دیگر ایرانیها رفتار مناسبی نداشته باشند، اگر در مذاکرات امتیازاتی را که ما باید ببینیم ندهند، باز هم برنامه هستهای آنها نابود شده است، توان نظامی متعارف آنها نیز نابود شده است و ایالات متحده همچنان در مقایسه با ایران در موقعیت بسیار قدرتمندتری قرار دارد.»
معاون رییسجمهوری آمریکا گفت: «بنابراین، از نگاه من همه برگهای برنده در این مذاکرات در اختیار ماست. بدیهی است که میخواهیم مذاکرات موفق شود، اما حتی اگر هم موفق نشود، ما ماموریت اصلی خود را انجام دادهایم؛ یعنی اطمینان حاصل کردهایم که ایران هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکند. به عبارت دیگر، این یک نتیجه برد-برد برای مردم آمریکا است.»
ونس پیشتر روز سهشنبه از اظهارات و اقدامات مقامهای جمهوری اسلامی در جریان مذاکرات دوحه انتقاد کرده و گفته بود:«یکی از چیزهایی که درباره ایرانیها برایم هم جالب و هم آزاردهنده است این است که میگویند نه، هیچ گفتوگوی صلحی در جریان نیست، اما در همان حال مذاکرات فنی میان واشینگتن و تهران درباره توافق صلح در حال انجام است. این یک تاکتیک مذاکره یا شگرد ایرانی است که من آن را درک نمیکنم.»
معاون رییسجمهوری آمریکا در بخش دیگری از گفتوگوی خود با شبکه فاکس، به اختلافات داخلی در میان رهبران باقیمانده جمهوری اسلامی پرداخت و گفت: «آنچه امروز مشاهده میکنید، نشاندهنده کشمکش واقعی در درون ساختار حاکمیتی ایران است. افرادی در داخل این ساختار وجود دارند که به این نتیجه رسیدهاند شیوهای که طی ۳۷ سال گذشته عمل کردهاند، اشتباه بوده است و میخواهند صفحه جدیدی را آغاز کنند. در عین حال، مقاومتهایی نیز وجود دارد؛ برخی از تندروهای قدیمی و برخی از عناصر رادیکال قدیمی نمیخواهند رفتار خود را تغییر دهند.»
او افزود: بخشی از کاری که ما در این مذاکرات انجام میدهیم، این است که ببینیم آنها واقعا تا چه اندازه جدی هستند. اگر جدی باشند، نباید فقط حرفهای درست بزنند؛ بلکه باید امتیازهای واقعی بدهند.»
ونس گفت: «بنابراین، چه رییسجمهوری باشد، چه من و چه هر فرد دیگری که در مذاکرات حضور دارد، ما بسیار کمتر به حرفهایی که ایرانیها میزنند اهمیت میدهیم و بسیار بیشتر به اقداماتی که انجام میدهند توجه میکنیم. ما برخی نشانههای مثبت را میبینیم و البته برخی نشانههای منفی را نیز مشاهده میکنیم.»
او افزود: «آنچه رییسجمهوری به ما گفته این است که روی این موضوع کار کنید، ببینید مذاکرات به کجا میرسد و اگر در نهایت به یک راهحل موفق دیپلماتیک منجر نشود، ما همچنان گزینههای فراوانی در اختیار داریم و در عین حال، تاکنون نیز دستاوردهای بسیار مهمی برای مردم آمریکا به دست آوردهایم.»
استفاده تهران از اهرم تنگه هرمز، مشکل بزرگ ترامپ
در همین حال، روزنامه واشینگتنپست سهشنبه ۹ تیر در گزارشی نوشت که استفاده جمهوری اسلامی از اهرم تنگه هرمز، تلاش ترامپ برای دستیابی به توافق را با مشکل روبهرو کرده است.
بهنوشته واشینگتنپست، رییسجمهوری آمریکا مصمم است قیمت بنزین را کاهش دهد و به یک توافق هستهای با تهران دست یابد، اما جمهوری اسلامی انگیزه چندانی برای واگذاری قدرت تازه بهدستآمده خود در کنترل تردد کشتیها در تنگه هرمز ندارد.
در این گزارش تاکید شده در حالی که جمهوری اسلامی و آمریکا در روزهای اخیر حملات محدودی را علیه یکدیگر انجام دادند، اما هر دو طرف بهروشنی نشان دادند که مشتاقاند از بازگشت به یک درگیری تمامعیار جلوگیری کنند. اما آنچه کمتر روشن شده، این است که آیا اکنون زمان مناسبی برای دستیابی به توافقی جهت پایان دادن به خصومتها فرا رسیده است یا خیر.
در حالی که نزدیک به دو هفته از آغاز مهلت ۶۰ روزه برای مذاکره بر سر توافقی که برنامه هستهای ایران را محدود کند، گذشته است، مذاکرهکنندگان ارشد آمریکا و جمهوری اسلامی قرار بود سهشنبه ۹ تیر راهی قطر شوند.
دونالد ترامپ دوشنبه ۸ تیر اعلام کرد که به درخواست تهران نشستی در قطر برگزار خواهد شد، اما اندکی پس از انتشار این خبر از سوی ترامپ اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد که برنامهای برای دیدار مستقیم با آمریکاییها در این هفته وجود ندارد و بار دیگر روند مذاکرات در هالهای از ابهام فرو رفت.
ترامپ بهروشنی اعلام کرده است که در حال حاضر تمرکز اصلی او بر قیمت بنزین است. او از کاهش قیمت نفت خام تمجید کرده است؛ کاهشی که از زمان امضای توافق با جمهوری اسلامی در ۲۸ خرداد، تا حدی به او فرصت تنفس داده است. با این حال، او همزمان از این موضوع شکایت کرده که قیمت بنزین همگام با کاهش قیمت نفت پایین نیامده است.
واشینگتنپست در گزارش خود افزوده در حالی که بازارهای نفت همچنان در کانون توجه قرار دارند، ترامپ نشان داده که حاضر است اجازه دهد مذاکرات مسیر خود را طی کند. اما چالش اصلی تیم آمریکایی همچنان بدون تغییر باقی مانده است: جمهوری اسلامی، با وجود آنکه طی هفتهها حملات شدید هوایی آمریکا و اسرائیل آسیب دیده است، از جنگ با اهرمهای جدیدی خارج شده و انگیزه آشکاری برای چشمپوشی از آنها ندارد.
تهران به جای ورود جدی به مذاکره درباره محدودیتهای اساسی برنامه هستهای خود، بر دستاوردی تمرکز کرده است که در نتیجه ماهها درگیری به دست آورده است: توانایی کنترل تردد کشتیها از تنگه هرمز؛ چیزی که زمانی صرفا یک تهدید لفظی بود، اما اکنون به قدرتی اثباتشده تبدیل شده است. جمهوری اسلامی توانسته است با هزینهای اندک، از طریق مینگذاری و استفاده از پهپادهای ارزانقیمت علیه نفتکشهایی که ۲۰ درصد نفت جهان را جابهجا میکنند، این آبراه را ببندد.
بهنوشته واشینگتنپست با توجه به اینکه تندروهای ایرانی تمایل چندانی برای از بین بردن ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود یا پذیرش دیگر خواستههای مهم آمریکا نشان ندادهاند، بسیاری از دیپلماتها و تحلیلگران نسبت به امکان دستیابی به توافق در مهلت ۶۰ روزه، یا حتی در آینده نزدیک، تردید دارند.
بهگفته دیپلماتهایی که این روند را دنبال میکنند، جمهوری اسلامی نشان داده است که بستن تنگه برایش بسیار آسانتر از آن است که ارتش آمریکا بتواند آن را باز نگه دارد.
