در پی تشدید تنشها میان واشینگتن و تهران، گمانهزنیها درباره سرنوشت مذاکرات میان دو کشور ادامه دارد. والاستریت ژورنال به نقل از منابع آگاه از تعویق مذاکرات خبر داده است. اکسیوس میگوید طرفین توافق کردهاند به درگیریها پایان دهند و به میز مذاکره بازگردند.
والاستریت ژورنال بامداد دوشنبه هشتم تیر به نقل از منابع آگاه نوشت درگیریهای اخیر میان آمریکا و جمهوری اسلامی موجب نگرانی مالکان کشتیها شده و چشمانداز بازگشایی تنگه هرمز را با ابهام روبهرو کرده است.
به نوشته این روزنامه، این تحولات در حالی رخ میدهد که ازسرگیری تردد شناورها در این آبراه راهبردی، «دستاورد کلیدی» تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن به شمار میرفت.
در مقابل، رسانه آمریکایی اکسیوس صبحگاه دوشنبه هشتم تیر به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد آمریکا و جمهوری اسلامی توافق کردهاند حملات علیه یکدیگر را متوقف کنند.
به گفته این منبع، تیمهای مذاکرهکننده از هر دو دولت قرار است سهشنبه در دوحه، پایتخت قطر، درباره اختلافات مربوط به تنگه هرمز گفتوگو کنند.
اکسیوس نوشت آتشبس میان دو طرف، با وجود گذشت تنها ۱۱ روز، در پی حملات تازه و تهدید دونالد ترامپ به ازسرگیری جنگ و «تمام کردن کار»، شکننده شده است.
رسانه سعودی العربیه نیز به نقل از منابع آگاه خبر مشابه اکسیوس مخابره کرد و نوشت گفتوگوهای فنی تهران-واشینگتن سهشنبه در دوحه از سر گرفته میشود. به نوشته این رسانه گفتوگوهای آتی بر تنگه هرمز متمرکز خواهد بود.
در خبری دیگر، خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که مذاکرات فنی سهشنبه «در تمام زمینههای یادداشت تفاهم» ادامه مییابد.
این مقام به رویترز گفت: «قرار است مذاکرات فنی در مورد تمام زمینههای یادداشت تفاهم ادامه یابد. هر دو طرف فعلا حملات را متوقف خواهند کرد و کشتیها میتوانند آزادانه حرکت کنند.»
بر اساس گزارش اکسیوس، دور تازه تنشها ناشی از برداشتهای متفاوت دو طرف از یادداشت تفاهم پایان جنگ، بهویژه مفاد مربوط به تنگه هرمز، بوده است.
بر اساس بند پنجم این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی متعهد شده است با بهکارگیری تمام تلاش خود، برای ۶۰ روز زمینه عبور ایمن کشتیهای تجاری میان خلیج فارس و دریای عمان را بدون دریافت عوارض فراهم کند.
در این یادداشت تفاهم همچنین تصریح شده است تردد کشتیهای تجاری بلافاصله از سر گرفته میشود و با رفع موانع فنی و نظامی و انجام مینروبی از سوی جمهوری اسلامی، عبور و مرور عادی کشتیها از تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز بهطور کامل برقرار خواهد شد.
اکسیوس افزود در مذاکرات هفته گذشته در سوئیس، هیات آمریکایی به ریاست جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، با جمهوری اسلامی توافق کرده بود یک خط تماس مستقیم میان ارتش آمریکا و سپاه پاسداران برای هماهنگی تردد کشتیها در تنگه هرمز ایجاد شود.
با این حال، بر اساس این گزارش، تا روز شنبه این خط تماس هنوز فعال نشده بود؛ همزمان جمهوری اسلامی بار دیگر اعلام کرده بود کشتیها باید برای عبور از تنگه هرمز هماهنگی انجام دهند.
یک منبع آگاه به اکسیوس گفت مذاکرات سهشنبه در ابتدا قرار بود در سوئیس و با محوریت برنامه هستهای جمهوری اسلامی برگزار شود، اما تشدید تنشها باعث تغییر محل گفتوگوها و تمرکز آن بر موضوع تنگه هرمز شده است.
اکسیوس نوشت انتظار میرود نیک استوارت، رییس تیم فنی آمریکا، در این مذاکرات شرکت کند. کاخ سفید بلافاصله به درخواست این رسانه برای اظهارنظر پاسخ نداد.
تنش بر سر مسیرهای جایگزین در تنگه هرمز
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، هفتم تیر در نشست خبری مشترک با فواد حسین، همتای عراقی خود، در بغداد گفت بر پایه تفاهمنامه اخیر، تنگه هرمز «تحت مدیریت» جمهوری اسلامی است و پس از رفع موانع، به ظرفیت پیش از جنگ بازمیگردد.
او افزود: «این ترتیبات در حال اتخاذ و اجراست و مسئولیت آن با جمهوری اسلامی است و هیچ نهاد یا کشور دیگری بر اساس یادداشت تفاهم در این خصوص مسئولیتی ندارد.»
جمهوری اسلامی در روزهای اخیر دو شناور را در آبهای منطقه هدف قرار داد؛ یک کشتی کانتینربر و یک نفتکش حامل نفت قطر، کشوری که در مذاکرات تهران و واشینگتن نقش میانجی دارد.
در پاسخ، آمریکا مواضع نظامی حکومت ایران را در امتداد سواحل تنگه هرمز هدف قرار داد. پس از آن، جمهوری اسلامی دست به حملاتی علیه کویت و بحرین زد.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، هفتم تیر در گفتوگو با فاکسنیوز هشدار داد اگر جمهوری اسلامی کشتیرانی بینالمللی در تنگه هرمز یا پایگاههای آمریکا را تهدید کند، واشینگتن به هدف قرار دادن زیرساختهای نظامی حکومت ایران ادامه خواهد داد.
با این حال، محمد امرسی، کارشناس مسائل ایران و عضو شورای مشورتی جهانی مرکز ویلسون، در مصاحبه با والاستریت ژورنال گفت با وجود تشدید تنشها، به نظر میرسد اوضاع تاکنون «مدیریت شده است».
در روزهای اخیر، اعلام مسیرهای جایگزین از سوی عمان برای تردد کشتیها در تنگه هرمز، واکنش مقامهای حکومت ایران را در پی داشته است.
فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد امور دفاعی و امنیتی، ششم تیر در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت فشار تهران بر مسیرهای کشتیرانی مرتبط با عمان با هدف وادار کردن این کشور به پذیرش سازوکار مورد نظر سپاه پاسداران و هدایت کشتیها به مسیرهای تحت کنترل جمهوری اسلامی انجام میگیرد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس چهارم تیر نوشت ایجاد مسیر جایگزین در تنگه هرمز، اهرم فشار تهران در مذاکرات را از بین میبرد.
کشته شدن یک نیروی ارتش قطر
وزارت کشور قطر هفتم تیر در بیانیهای اعلام کرد یک شهروند این کشور بهدنبال «عملیات نظامی در منطقه» جان خود را از دست داده است.
بر پایه این بیانیه، گشتهای دریایی قطر شامگاه ششم تیر پس از آنکه یک شناور حامل دو سرنشین در زمان مقرر بازنگشت، عملیات جستوجو را آغاز کردند.
به گفته وزارت کشور قطر، تیمهای جستوجو و نجات دریایی بامداد هفتم تیر شناور مفقودشده را پیدا کردند.
بررسیها نشان داد یک شهروند قطری بر اثر جراحات ناشی از ترکش عملیات نظامی در منطقه جان باخت. یک «شهروند عرب» مقیم قطر نیز در این رویداد زخمی و به بیمارستان منتقل شد.
وزارت کشور قطر محل وقوع این حادثه را اعلام نکرد و توضیحی نیز درباره ارتباط احتمالی آن با حملات اخیر جمهوری اسلامی ارائه نداد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
