ایراناینترنشنال
شماری از شهروندان با ارسال پیامهایی درباره عزاداریهای دهه اول ماه محرم، گفتند شبهای ۱۸ و ۱۹ دی برای بسیاری از ایرانیان، تاسوعا و عاشورایی است که در آن برای دهها هزار جاویدنام سوگواری میکنند.
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از «کمرمق» بودن عزاداریهای محرم امسال و خلوت بودن هیاتها و خیابانهای شهرهای مختلف نسبت به سالهای گذشته است.
علاوه بر این پیامها، مرور شبکههای اجتماعی نیز نشان میدهد بسیاری از کاربران عکس و نام جاویدنامان و دیگر قربانیان کشتارهای سالهای اخیر جمهوری اسلامی را در پست و استوریهای اینستاگرام منتشر میکنند.
بسیاری با ادبیاتی مشابه میگویند: «ما خودمان عاشورا داشتیم و مظلومان واقعی را دیدیم.»
برخی از ویدیوهای ارسالی به ایراناینترنشنال نشان میدهند بعضی هیاتها با عزاداری جاویدنامان تلفیق شدهاند.
به گفته یک شهروند، صبح چهارم تیرماه در همایونشهر اصفهان پرچمی با نامها و چهرههای جاویدنامان انقلاب ملی ایرانیان برافراشته شد.
بر اساس روایت رسیده، این اقدام «بدون ترس و با قدرت» در جریان مراسم مذهبی «عاشورا» انجام گرفت.
مادر جاویدنام محمد جعفرپور نیز سوم تیرماه، ویدیویی از حضور بر مزار فرزندش منتشر کرد و نوشت: «همان لباسهایی که فکر میکردم امسال هم میپوشی و همان زنجیری که قرار بود روی شانههایت ببینم را برایت آوردم. هنوزم وقتی درِ خانه باز میشود، یک گوشه دلم منتظر است تا شاید تو آمده باشی. امسال هیات من، عاشورا و تاسوعای من، مزار توست پسرم.»
محمد جعفرپور ۲۵ ساله، شامگاه ۱۹ دی در خمینیشهر (سده) اصفهان با تیراندازی ماموران کشته شد.
هیاتها و خیابانهای کمفروغ
شهروندی از تهران در پیامی به ایراناینترنشنال گفت سوم تیر، همزمان با روز تاسوعا، هنگام عبور از میدان انقلاب، متوجه زنی چادری و حکومتی شد که به تنهایی پرچم جمهوری اسلامی را تکان میداد.
مخاطبی دیگر یادآوری کرد هر سال هیات زنجیرزنان در شهر او به خیابان میآمدند اما امسال، اکثریت همان دستههای عزاداری اندک را هم سالمندان تشکیل میدادند.
او افزود: «جوانان شهر در شبهای دی با هزار آرزو خاک شدند.»
شهروندی از تهران نیز با مقایسه عزاداریهای امسال با سالهای اخیر، تاکید کرد مراسم خیابانی روزهای اخیر «کمرنگ و خالی» بود.
دهها تن دیگر اشاره کردند در اغلب شهرهای بزرگ، شمار مردمی که به هیاتها و حسینهها میروند به وضوح کمتر شده است.
مخاطبی از شهرضا در همین زمینه گفت: «خیلی از ما، روزهای تاسوعا و عاشورا را ۱۸ و ۱۹ دی میدانیم و تصمیم گرفتهایم در مراسم محرم شرکت نکنیم.»
در دهههای اخیر و با تاکید جمهوری اسلامی بر گسترش آیینهای محرم، بسیاری از مراسم عزاداری از کارکرد صرفا مذهبی فاصله گرفته و بیش از پیش رنگوبوی سیاسی پیدا کردهاند.
در بخش قابل توجهی از هیاتها، مداحی و منبر تنها به روایت واقعه کربلا محدود نمیماند، بلکه به تریبونی برای بیان مواضع سیاسی، بازتولید گفتمان رسمی حکومت، حمله به منتقدان و ترسیم چارچوبهای ایدئولوژیک جمهوری اسلامی تبدیل میشود.
سالهاست که مرز میان مراسم مذهبی و فعالیت سیاسی در بسیاری از این مجالس کمرنگ شده است.
استفاده از فضای عزاداری محرم برای سوگواری جاویدنامان
دهها شهروند در پیامهایی گفتند محرم آنان دیماه است و در شبهای ۱۸ و ۱۹ دی «لباس مشکی» بر تن و برای جاویدنامان سوگواری میکنند.
برخی دیگر نیز اشاره کردند اگر در محرم ۷۲ نفر کشته شدند، در دو شب ۴۰ هزار ایرانی، صرفا به دلیل آن که یک زندگی بهتر میخواستند، به خاک و خون کشیده شدند.
اما در کنار این روایتها، شمار دیگری از شهروندان که خود را با داستان کربلا و امام سوم شیعیان نزدیک میبینند، از عزاداری برای جاویدنامان در تاسوعا و عاشورا گفتند.
مخاطبی در همین زمینه تاکید کرد: «من امسال محرم را کاملا درک میکنم؛ همونطور که امام حسین با حاکم فاسد بیعت نکرد و قیام کرد، بچههای ما هم دیماه قیام کردند و کشته شدند. البته یزید بهتر از علی خامنهای و دیگر مقامات حکومت بود، چون اسیران را نکشت، اما اینها به هزار اتهام مردم را اعدام میکنند.»
شهروندی از تهران نیز گفت: «همه مردم خشمگین و دلمرده و از شرایط خستهاند و از دین زده شدهاند. ما ماه محرم موکب داریم، اما تعداد کمی هستند که امسال میآیند تا از آنها پذیرایی کنیم. مردم فکر میکنند ما هم در کشتار دیماه دست داشتیم، ولی دل خود من بهخاطر جاویدنامها آتش گرفته.»
برخی دیگر نیز اشاره کردند در برخی هیاتهای بعضی از شهرها مانند کنگاور کرمانشاه، برای جاویدنامان و «مظلومیت جوانان پرپر شده ایران» نوحهخوانی و عزاداری شده است.
ویدیوی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد در جریان برگزاری مراسم مذهبی تاسوعا در تهران، مادر جاویدنام محمد رادماننیا سخنرانی کرد و خطاب به مردم گفت: «نگذارید راه پسرم خاموش شود.»
این سخنرانی در ادامه با سرداده شدن شعارهای «درود بر محمد» و «باغیرت، باغیرت» از سوی حاضران همراه شد.
این جاویدنام ۱۹ دی در جریان اعتراضات محله نظامآباد تهران، در ۲۹ سالگی به دست ماموران حکومت کشته شد.
خواهر جاویدنام امیرحسین جوادزاده نیز سوم تیر ویدیویی در اینستاگرام منتشر کرد که در آن مادر این جوان ۲۵ ساله در میان دستههای عزاداری محرم به دنبال فرزندش میگردد.
خواهر این جاویدنام نوشت: «آنجايى جگرم براى مامان سوخت كه داشت توی دسته عزا اسمت را بلند بلند صدا میكرد و پیدایت نمیکرد داداشی.»
در ویدیویی دیگر دیده میشود که شامگاه دوم تیرماه یک دسته عزاداری در روستای لفمجان استان گیلان بر سر مزار جاویدنام مانی صفرپور حضور یافت.
در این مراسم عکس او بر روی طبل و سنج نصب شده بود.
این جوان ۱۸ ساله و اهل لاهیجان، در اعتراضات ۱۸ دیماه تهران به دست ماموران حکومت کشته شد.
پیش از این و به ویژه پس از جنبش «زن، زندگی، آزادی» نیز عزاداران محرم با کشتهشدگان اعتراضات همراهی کرده بودند.
مرداد ۱۴۰۲ و یک سال پس از کشتار اعتراضات جنبش مهسا، عزاداران عاشورا در سراسر ایران در همراهی با خیزش انقلابی تصنیفهای اعتراضی خوانده و مردم با پرفورمنسهای اعتراضی در کنار دستههای عزاداری یاد کشتهشدگان را گرامی داشتند.
همان زمان در برخی شهرها از جمله یزد و اصفهان دستههای عزاداری و مداحان تصنیف اعتراضی «از خون جوانان وطن لاله دمیده» را خواندند.
در آمل نیز عزاداران در روز عاشورا با لباس سفید بر سر مزار محصورشده غزاله چلابی رفتند و به او ادای احترام کردند.
این امر خشم هواداران حکومت را در پی داشت و از آن با عنوان «دشمن شادکُن» یاد کردند.
با وجود این واکنشها، در طول ۱۰ روز اول محرم آن سال، ویدیوهای بسیاری از پخش نذری برای کشتهشدگان خیزش انقلابی منتشر شد و در مراسم «شام غریبان» نیز تصاویر فراوانی از روشن کردن شمع بر مزار معترضان کشته شده منتشر شد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
