حرمتالله رفیعی، رییس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی، هشدار داد جنگ، بحران اقتصادی، محدودیتهای اینترنتی و نبود حمایتهای عملی، صنعت گردشگری ایران را به وضعیت «زیر صفر» رسانده است.
رفیعی یکشنبه ۱۰ خرداد در مصاحبه با پایگاه خبری رکنا گفت رکود در صنعت گردشگری از ابتدای سال ۱۴۰۴ آغاز شد و وقوع جنگ ۱۲ روزه در آستانه سفرهای تابستانی، این صنعت را وارد دورهای از بلاتکلیفی کرد.
او افزود حتی پیش از وقوع جنگ نیز شرایط اقتصادی موجب تغییر الگوی سفر شهروندان شده بود.
به گفته رفیعی، بسیاری از افرادی که پیشتر به مقاصدی مانند اروپا سفر میکردند، به سمت کشورهای ارزانتر مانند ترکیه رفتند و بخشی دیگر نیز به گردشگری داخلی روی آوردند.
رییس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی ادامه داد تاجیکستان در سال گذشته با رشد ورود مسافران ایرانی مواجه شد؛ موضوعی که به گفته او، بیشتر ناشی از ارزانتر بودن و جذابیت تجربه یک مقصد خارجی جدید بود.
رییس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی گفت مقاصدی مانند ترکیه و نجف با افت محسوسی در تعداد مسافران روبهرو شدهاند و حتی سفرهای اربعین نیز کاهش چشمگیری داشته است.
پیشتر در ۲۲ اردیبهشت، رفیعی گفته بود دفاتر مسافرتی پس از ماهها رکود، جنگ، بیثباتی اقتصادی و اختلال اینترنت، توان تابآوری خود را از دست دادهاند و ادامه این وضعیت میتواند به از بین رفتن بخشی از نیروی انسانی متخصص این صنعت منجر شود.
در ماههای اخیر، تورم افسارگسیخته، رکود عمیق اقتصادی، اخراج گسترده نیروهای کار و مشکلات ناشی از قطع اینترنت، زندگی و معیشت مردم را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
دیگر کسی با عنوان گردشگر از کشور خارج نمیشود
رفیعی در ادامه مصاحبه گفت: «تا پیش از جنگ، حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از ظرفیت گردشگری خروجی کشور فعال بود؛ اما امروز عملا گردشگری خارجی به نقطه صفر رسیده است.»
رییس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی افزود در شرایط کنونی، «گردشگری به معنای واقعی کلمه وجود ندارد» و دیگر کسی با عنوان گردشگر از کشور خارج نمیشود.
رفیعی گفت با وجود رکود گسترده، دستگاههای نظارتی، مالیاتی و بیمهای همچنان با همان روال گذشته فعالیت میکنند و فشار مضاعفی بر فعالان این حوزه وارد میشود.
او افزود گردشگری از یکسو تعطیل شده و از سوی دیگر، بخشنامهها، اخطارها و نامههای تهدیدآمیز ادامه دارد؛ نامههایی که در آنها از برخوردهای قهری، مسدودسازی حسابها و اعمال محدودیتهای مختلف سخن گفته میشود.
۱۶ اردیبهشت، روزنامه دنیای اقتصاد گزارش داده بود جنگ و قطعی اینترنت باعث کاهش تقاضای سفر و تضعیف زنجیره ارزش گردشگری شده و خسارت این بخش حدود دو میلیارد دلار برآورد میشود.
رفیعی هفتم اردیبهشت گفته بود برآوردها نشان میدهد در جریان جنگ ۴۰ روزه، ۲۵ هزار میلیارد تومان به صنعت گردشگری و آژانسها خسارت وارد شده که پنج هزار میلیارد تومان آن مربوط به آژانسهای هواپیمایی است.
«گردشگری ایران، بیماری بستری در بیمارستان»
رییس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی ایران در ادامه مصاحبه، وضعیت کنونی صنعت گردشگری را به «بیماری بستری در بیمارستان» تشبیه کرد و هشدار داد گردشگری ایران بهجای حمایت و رسیدگی، مدام ضربه میخورد.
رفیعی گفت در دورهای که اینترنت بهعنوان مهمترین ابزار کاری فعالان گردشگری، در دسترس نبود، فعالان این حوزه با وجود پیگیریهای متعدد، نتوانستند مشکل خود را حل کنند.
او اضافه کرد این بیتوجهیها به معنای نابودی تدریجی این صنعت است و حمایت موثری نیز از سوی مسئولان و وزارتخانه متولی این حوزه صورت نمیگیرد.
مجموعه این تحولات نشان میدهد صنعت گردشگری ایران با چالشهایی گسترده مواجه شده که میتواند بخشهای مختلف زنجیره گردشگری را تحت تاثیر قرار دهد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
