رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی با استقبال از توافق احتمالی جمهوری اسلامی و آمریکا هشدار داد که گسترش پدیده حمله به نیروگاههای هستهای در جریان درگیریهای نظامی نگرانکننده است. او همچنین گفت امیدوار است حضور آژانس در خاورمیانه را گسترش دهد.
او در یک سخنرانی در چتمهاوس لندن گفت حمله دو هفته پیش به نیروگاه هستهای براکه در ابوظبی، موجب شده سفر برنامهریزیشده او به امارات و کشورهای حوزه خلیج فارس اهمیت بیشتری پیدا کند.
گروسی که در لندن و در جریان کارزار انتخاباتی خود برای دبیرکلی آینده سازمان ملل سخن میگفت، افزود: «اینکه کسی یک نیروگاه هستهای را هدف قرار دهد، موضوعی فوقالعاده جدی است.»
یک پهپاد که ۲۷ اردیبهشت از عراق به سوی امارات پرتاب شده بود، به یک ژنراتور در خارج از محدوده داخلی نیروگاه براکه، نخستین نیروگاه هستهای تجاری جهان عرب، اصابت کرد و باعث آتشسوزی شد.
گروسی ضمن تمجید از نحوه مدیریت بحران در این نیروگاه، هشدار داد که حملات به تاسیسات هستهای که میتوانند پیامدهای عظیم پرتوزایی داشته باشند، در حال تبدیل شدن به بخشی از الگوهای جنگی هستند.
او که طی سالهای اخیر بهشدت درگیر بحران نیروگاه زاپوریژیا در اوکراین بوده است، همچنین به حملات اخیر در نزدیکی نیروگاه بوشهر ایران اشاره کرد.
گروسی گفت: «این پدیدهای است که در حال گسترش است و فوقالعاده خطرناک و بیملاحظه است.»
درباره عامل حمله
گروسی تاکید کرد که آژانس هنوز مدارک کافی برای متهم کردن جمهوری اسلامی به انجام این حمله را در اختیار ندارد.
او گفت: «گمانهزنیهایی وجود دارد، اما تعیین منشاء این حمله با اطمینان صد در صدی ممکن نیست. ما به شواهد ملموس برای مشخص کردن منشاء یک حمله نیاز داریم.»
گروسی با اشاره به به سخنرانی خود در شورای امنیت سازمان ملل در هفته گذشته بار دیگر چنین حملاتی را «غیرقابل قبول» خواند و گفت این موضع را در گفتوگوهای خود با دولتها نیز تکرار کرده است.
نقش بازدارنده آژانس
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در پاسخ به این پرسش که آیا هشدارهای آژانس از سوی طرفهای درگیر نادیده گرفته میشود یا نه، گفت که حضور آژانس در محل، خود عاملی بازدارنده در برابر حملات احتمالی است.
او گفت: «آنچه ما میگوییم بیاهمیت نیست و این را با نهایت احتیاط میگویم، زیرا این درگیریها همچنان ادامه دارند.»
گروسی افزود: «تقریبا هر روز شاهد یک حادثه هستیم. اما روشن است که حضور آژانس در زاپوریژیا، در دیگر نیروگاههای هستهای اوکراین و شاید اکنون در براکه، یک عامل بازدارنده بسیار قدرتمند باشد.»
سفر به امارات و کشورهای خلیج فارس
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در این گفتوگو اعلام کرد که به ابوظبی سفر خواهد کرد تا از نیروگاه براکه بازدید کند.
او گفت مدیریت نیروگاه و نهادهای نظارتی هستهای امارات تعمیرات لازم را «بسیار کارآمد و بسیار حرفهای» انجام دادهاند و همین امر باعث شد نیروگاه تنها ظرف ۱۲ ساعت دوباره به مدار فعالیت بازگردد.
پس از آن، گروسی به کویت، عربستان سعودی و قطر سفر خواهد کرد.
او گفت: «بدیهی است که این موضوع میتواند پیامدهای فرامرزی بالقوهای داشته باشد. به همین دلیل به چند کشور دیگر نیز سفر خواهم کرد؛ کشورهایی که از آژانس خواستهاند حضور داشته باشد تا مشخص شود چه نوع حمایت فنی و راهنماییهایی میتوان ارائه داد.»
روابط با جمهوری اسلامی
گروسی همچنین گفت که نسبت به احیای روابط آژانس با جمهوری اسلامی خوشبین است. این روابط پس از آنکه تهران گروسی را متهم کرد به اسرائیل بهانه حمله به تاسیسات هستهای ایران را داده است، دچار تنش شد.
جمهوری اسلامی پس از تصویب قانونی برای تعلیق همکاری با آژانس، هنوز همکاری کامل خود با این نهاد سازمان ملل را از سر نگرفته است.
گروسی گفت: «مطمئن هستم که به آن نقطه خواهیم رسید. در حال حاضر حداقل سطحی از گفتوگو و تبادل نظر وجود دارد، اما بسیار محدود است.»
او افزود: «دیدگاه آنها این است که تا زمانی که درگیری ادامه دارد، زمان برای از سرگیری همکاری کامل مناسب نیست.»
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیشتر پنجشنبه هفت خرداد از امضای تفاهمنامه میان جمهوری اسلامی و آمریکا استقبال کرده و گفته بود این اقدام میتواند به حل پرونده هستهای کمک کند.
گروسی در گفتوگویی با شبکه تلویزیونی جهانی چین (CGTN) در لندن گفت از امضای چنین تفاهمنامهای، در صورت صحت گزارشها، استقبال میکند؛ زیرا این امر به آژانس بینالمللی انرژی اتمی فرصت خواهد داد تا درک بهتری از وضعیت هستهای ایران به دست آورد.
او گفت: «ما بهشدت درگیر این موضوع بودهایم و تلاش کردهایم راهحلی قابل قبول، صلحآمیز و دیپلماتیک برای بحران پیرامون برنامه هستهای ایران پیدا کنیم. بنابراین اگر این تفاهمنامه امضا شود، خبر بسیار خوبی خواهد بود؛ زیرا دستکم بر اساس آنچه اعلام شده، ۶۰ روز فرصت وجود خواهد داشت تا به جنبههای هستهای موضوع پرداخته شود؛ موضوعی که مدتهاست روی آن کار میکنیم. بهنظر من بخش قابل توجهی از زمینههای لازم درباره آنچه باید در یک توافق هستهای مورد رسیدگی قرار گیرد، از پیش فراهم شده است. امیدوارم بتوانیم سهم خود را در این روند ایفا کنیم.»
با این حال، مدیرکل آژانس هشدار داد که همچنان چندین موضوع کلیدی درباره توانمندیهای هستهای ایران نیازمند مذاکره است.
او افزود: «ما همچنان شاهد حوزههای مهمی از اختلاف میان دو طرف هستیم؛ بهویژه درباره سرنوشت اورانیوم با غنای بالا که هنوز در ایران نگهداری میشود و همچنین درباره نوع فعالیتهایی که ممکن است پس از آن ادامه یابد.»
کارزار برای دبیرکلی سازمان ملل
گروسی که نامزد دبیرکلی آینده سازمان ملل است، پیشتر نیز از «غیبت» این سازمان در بحرانهای جهانی، از جمله جنگ ایران، انتقاد کرده بود.
او برای شرکت در یک نشست انتخاباتی در لندن حضور داشت؛ نشستی که سه نامزد دیگر، میشل باشله رییسجمهوری پیشین شیلی، ماریا فرناندو اسپینوسا دیپلمات اکوادوری و رییس سابق مجمع عمومی سازمان ملل و ربکا گرینسپن، معاون پیشین رییسجمهوری کاستاریکا نیز در آن حضور داشتند.
گروسی امیدوار است تجربه گستردهاش در میانجیگری میان طرفهای درگیر در پروندههای هستهای، از جمله ایران، اسرائیل، آمریکا، روسیه و اوکراین، بتواند اعتماد به توانایی سازمان ملل برای ایفای نقش صلحساز را احیا کند.
او گفت: «امیدوارم با توجه به سابقه گستردهای که در خاورمیانه دارم، بتوانیم از این تجربه بهگونهای استفاده کنیم که روندهای سیاسی از جامعیت لازم برخوردار شوند.»
بحران پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای
جنگ همچنین نگرانیهایی درباره آینده رژیم جهانی عدم اشاعه هستهای ایجاد کرده است.
کنفرانس بازنگری پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) که هر پنج سال یکبار برگزار میشود، امسال برای دومین بار پیاپی نتوانست به یک بیانیه اجماعی دست یابد.
اختلافات عمدتا بر سر نحوه اشاره به برنامه هستهای ایران بود.
گروسی در سخنرانی خود در موسسه چتم هاوس گفت: «پیمان منع گسترش در معرض تهدید قرار دارد، اما نتیجه نشست هفته گذشته به معنای تضعیف آن نیست.»
او افزود: «فرآیند بازنگری بهآسانی تحت تاثیر بحرانهای منطقهای قرار میگیرد. در گذشته موضوع خاورمیانه بود، بعد جنگ اوکراین و اکنون حملات به نیروگاههای هستهای.»
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفت: «ارزش پیمان انپیتی در دستاوردهایی است که برای ما به ارمغان آورده و نباید آنها را بدیهی فرض کنیم. امروز خطرات و چالشهایی متوجه این پیمان است.»
کارزار برای دبیرکلی سازمان ملل
گروسی که نامزد دبیرکلی آینده سازمان ملل است، پیشتر نیز از «غیبت» این سازمان در بحرانهای جهانی، از جمله جنگ ایران، انتقاد کرده بود.
او برای شرکت در یک نشست انتخاباتی در لندن حضور داشت؛ نشستی که سه نامزد دیگر، میشل باشله رییسجمهوری پیشین شیلی، ماریا فرناندو اسپینوسا دیپلمات اکوادوری و رییس سابق مجمع عمومی سازمان ملل و ربکا گرینسپن، معاون پیشین رییسجمهوری کاستاریکا نیز در آن حضور داشتند.
گروسی امیدوار است تجربه گستردهاش در میانجیگری میان طرفهای درگیر در پروندههای هستهای، از جمله ایران، اسرائیل، آمریکا، روسیه و اوکراین، بتواند اعتماد به توانایی سازمان ملل برای ایفای نقش صلحساز را احیا کند.
او گفت: «امیدوارم با توجه به سابقه گستردهای که در خاورمیانه دارم، بتوانیم از این تجربه بهگونهای استفاده کنیم که روندهای سیاسی از جامعیت لازم برخوردار شوند.»
