بحران مالی و روانی دانشجویان ایرانی در کانادا؛ خطر اخراج و نگرانی از بازگشت به ایران

بر اساس آخرین آمار رسمی سایت مهاجرت و پناهندگی کانادا حدود ۳۰ هزار دانشجوی ایرانی در این کشور زندگی می‌کنند؛ دانشجویانی که بسیاری از آنها با امید به آینده‌ای امن‌تر و باثبات‌تر، هزاران کیلومتر دورتر از خانواده‌هایشان به این کشور آمده‌اند.

اما محدودیت‌های اینترنتی در ایران، اختلال در ارتباط با خانواده‌ها، دشواری انتقال پول و فشار اقتصادی، زندگی شماری از آنان را در ماه‌های اخیر به بحرانی مالی و روانی تبدیل کرده است.

بسیاری از این دانشجویان می‌گویند نه‌تنها امکان دریافت منظم حمایت مالی از خانواده‌های خود را از دست داده‌اند، بلکه هفته‌ها و گاه ماه‌ها ارتباط عاطفی پیوسته با پدر، مادر و نزدیکانشان نیز ممکن نبوده است.

شایان کبیری هفت سال پیش همراه خانواده‌اش به کانادا آمد؛ اما حالا بسیاری از دوستانش را می‌بیند که تنها و با امید ساختن آینده‌ای روشن‌تر، از ایران به کانادا آمده‌اند و امروز درگیر بحرانی شده‌اند که نه فقط تحصیل، بلکه امنیت روانی و آینده‌شان را تهدید می‌کند.

او که فعال حقوقی انجمن دانشجویان ایرانی دانشگاه متروپولیتن تورنتو است، می‌گوید برخلاف خودش که خانواده‌اش در کانادا هستند، بسیاری از دوستانش ماه‌هاست زیر فشار شدید مالی و روحی زندگی می‌کنند.

100%

او گفت: «بیش از ۹۹ درصد دانشجویان ایرانی از این موضوع آسیب دیده‌اند؛ نه فقط از نظر عاطفی، بلکه از نظر مالی. خیلی‌ها دیگر به پولی که خانواده‌هایشان می‌فرستند دسترسی ندارند.»

شایان می‌گوید مشکل فقط فشار روحی نیست و بسیاری از دانشجویان بین‌المللی اکنون برای پرداخت شهریه دانشگاه و حتی هزینه‌های اولیه زندگی با مشکل روبه‌رو هستند.

او گفت: «قوانین انتاریو به دانشگاه اجازه می‌دهد اگر دانشجو نتواند شهریه‌اش را پرداخت کند، او را اخراج کند. آن وقت خطر بازگشت به ایران هم وجود دارد.»

ترس از بازگشت؛ نگرانی دانشجویانی که در اعتراضات شرکت کرده‌اند

اما برای بخشی از این دانشجویان، بازگشت به ایران فقط به معنای پایان تحصیل نیست. بسیاری از آنها در تجمع‌ها و اعتراضات تورنتو علیه جمهوری اسلامی شرکت کرده‌اند و نگرانند در صورت بازگشت، با خطرهای امنیتی روبه‌رو شوند.

شروین اخلاقی، کاپیتان تیم جوجیتسوی دانشگاه متروپولیتن تورنتو، عضو هیات امنای دانشگاه و از اعضای انجمن دانشجویان ایرانی این دانشگاه، می‌گوید این نگرانی در ماه‌های اخیر به یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های دانشجویان تبدیل شده است.

او گفت: «خیلی‌ها در تجمعات فعال بودند و تصاویرشان منتشر شده است. اگر به هر دلیلی نتوانند تحصیلشان را ادامه دهند و مجبور شوند به ایران برگردند، خدا می‌داند چه اتفاقی برایشان می‌افتد.»

به گفته او، فشار مالی دانشجویان تا جایی پیش رفته که برخی از آنان برای تامین غذای روزانه به بانک‌های غذای دانشگاه‌ها مراجعه می‌کنند.

شروین گفت: «خیلی از دانشجوها الان از خدمات اضطراری غذا استفاده می‌کنند. هزینه زندگی در کانادا بسیار بالاست و خیلی‌ها هم اجازه ندارند بیش از چند ساعت محدود در هفته کار کنند.»

فشار روانی، انزوا و آینده‌ای نامشخص

در کنار بحران مالی، فشار روانی ناشی از دوری از خانواده، بی‌خبری و آینده نامشخص نیز بر زندگی این دانشجویان سایه انداخته است.

سارا رحیمی، روان‌درمانگر و نویسنده، می‌گوید بسیاری از دانشجویان ایرانی با اضطراب شدید، افسردگی و احساس درماندگی روبه‌رو هستند.

او گفت: «این بچه‌ها احساس می‌کنند وسط یک طوفان گیر افتاده‌اند. نه روی آینده‌شان کنترلی دارند و نه مطمئن‌اند می‌توانند تحصیلشان را تمام کنند.»

رحیمی می‌گوید برای بسیاری از این دانشجویان، قطع ارتباط با خانواده فقط یک مشکل ارتباطی نیست، بلکه ضربه‌ای عاطفی عمیق است.

او گفت: «این برای خیلی از دانشجوها مثل جدا شدن بند ناف عاطفی است. آنها هنوز به حمایت روانی خانواده نیاز دارند و حالا آن ارتباط ناگهان قطع شده است.»

رحیمی همچنین هشدار می‌دهد فشارهای روانی، خشم و احساس سوگ، برخی از دانشجویان را در معرض رفتارهای پرخطر یا تنش‌های اجتماعی قرار داده است؛ موضوعی که می‌تواند حتی موقعیت تحصیلی یا شغلی آنان را نیز تهدید کند.

حمایت محدود دانشگاه‌ها و نبود سیاست مشخص دولتی

در واکنش به این بحران، برخی دانشگاه‌های کانادا اقداماتی محدود از جمله تعویق پرداخت شهریه، انعطاف در زمان امتحانات، مشاوره رایگان و صندوق‌های کمک اضطراری در نظر گرفته‌اند.

با این حال، دانشجویان می‌گویند این حمایت‌ها پراکنده، محدود و ناکافی است و همه دانشگاه‌ها چنین امکاناتی ارائه نمی‌کنند.

دولت انتاریو نیز اخیرا در قالب «لایحه ۳۳» اختیارات بیشتری برای مداخله در امور دانشگاه‌ها به دست آورده است؛ اختیاراتی که می‌تواند امکان در نظر گرفتن شرایط ویژه برای دانشجویان کشورهای بحران‌زده را فراهم کند.

با این حال، تاکنون هیچ برنامه مشخص یا سیاست رسمی برای حمایت ویژه از دانشجویان ایرانی اعلام نشده است.

شروین اخلاقی می‌گوید انجمن‌های دانشجویی دانشگاه‌های مختلف انتاریو، از جمله دانشگاه تورنتو، یورک، کویینز و متروپولیتن، تلاش کرده‌اند موضوع را به دولت استانی منتقل کنند، اما پاسخ دریافتی ناامیدکننده بوده است.

«پاسخی تکراری» به بحرانی پیچیده

به گفته شروین، پاسخ وزارت آموزش عالی انتاریو بیشتر شبیه متنی از پیش آماده و غیرشخصی بوده است.

او گفت: «احساس ما این بود که انگار این جواب را با هوش مصنوعی نوشته‌اند؛ چون دقیقا همان پاسخ تکراری را برای انجمن‌های دانشجویی و حتی رسانه‌ها فرستادند.»

وزارت آموزش عالی انتاریو در پاسخ به پرسش‌های ایران‌اینترنشنال، بدون اشاره مستقیم به دانشجویان ایرانی، تنها اعلام کرد دانشگاه‌ها و کالج‌ها «امکانات و حمایت‌هایی» برای دانشجویان آسیب‌دیده از بحران‌های جهانی در نظر گرفته‌اند و دانشجویان باید با موسسات آموزشی خود تماس بگیرند.

100%

اما فعالان دانشجویی می‌گویند مساله فراتر از یک پاسخ عمومی یا ارجاع دانشجویان به دانشگاه‌هاست.

به گفته آنها، دانشجویان ایرانی اکنون هم‌زمان با بحران مالی، فشار روانی، نگرانی مهاجرتی و ترس از بازگشت به ایران روبه‌رو هستند و به سیاست‌های مشخص و فوری نیاز دارند؛ از جمله انعطاف در پرداخت شهریه، کمک‌های اضطراری مالی، خدمات تخصصی سلامت روان و تضمین‌های مهاجرتی برای کسانی که در صورت بازگشت به ایران ممکن است با خطر روبه‌رو شوند.

بحرانی که با وصل شدن اینترنت پایان پیدا نمی‌کند

با وجود اینکه در روزهای اخیر دسترسی به اینترنت در برخی نقاط ایران تا حدی بهتر شده، بسیاری از دانشجویان می‌گویند بحران آنها به این سادگی پایان پیدا نمی‌کند.

کاهش شدید توان مالی خانواده‌ها، اختلال در انتقال پول و ماه‌ها بی‌ثباتی اقتصادی باعث شده مشکلات معیشتی و روانی این دانشجویان همچنان ادامه داشته باشد.

برای بسیاری از دانشجویان ایرانی در کانادا، بحران اخیر فقط به قطع اینترنت یا دشواری انتقال پول محدود نمی‌شود. این بحران اکنون آینده تحصیلی، امنیت روانی و حتی امکان ماندن آنان در کانادا را با ابهام روبه‌رو کرده است.