رویترز در گزارشی اختصاصی نوشت پنتاگون در تلاش برای کمک به شهروندان ایران بهمنظور دور زدن قطع اینترنت بینالملل از سوی حکومت، بر سر هزینه فعالسازی قابلیت اتصال مستقیم تلفنهای همراه به استارلینک در ایران، با شرکت اسپیسایکس اختلاف پیدا کرده است.
بر اساس این گزارش که سهشنبه پنجم خرداد منتشر شد، طرح مورد بحث میتوانست امکان اتصال مستقیم گوشیهای تلفن همراه در ایران به شبکه ماهوارهای استارلینک را، بدون نیاز به ترمینال زمینی، فراهم کند. این قابلیت که شبیه اینترنت 5G توصیف شده است، در صورت اجرا، میتوانست بخشی از اختلالها، پارازیتاندازیها و توقیف تجهیزات از سوی حکومت ایران را دور بزند.
رویترز گزارش داد که با تشدید جنگ ایران و افزایش تلاشهای واشینگتن برای کمک به شهروندان ایرانی بهمنظور دور زدن قطعیها و اختلالهای ارتباطی، مقامهای پنتاگون گفتوگو با اسپیسایکس را درباره راهاندازی قابلیت اتصال مستقیم تلفنهای همراه در ایران به استارلینک آغاز کردند.
به گفته یکی از افراد آگاه و بر اساس اسناد پنتاگون که رویترز بررسی کرده است، اسپیسایکس برای راهاندازی این قابلیت رقمی تا ۵۰۰ میلیون دلار و برای ادامه فعالیت آن ماهانه ۱۰۰ میلیون دلار درخواست کرده بود؛ ارقامی که موجب نگرانی مقامهای دفاعی آمریکا شد.
رویترز نوشته هنوز مشخص نیست دو طرف در این زمینه به توافق نهایی رسیدهاند یا نه.
بر اساس این گزارش، پس از آنکه در جریان جنگ، حکومت ایران از ضبط کردن شماری از ترمینالهای استارلینک قاچاقشده به داخل کشور خبر داد و برای مختل کردن ارتباطات، در شهرهای بزرگ سامانههای اخلال الکترونیکی را به کار گرفت، مقامهای پنتاگون ظرف یک هفته گفتوگو با اسپیسایکس درباره استفاده از سرویس مستقیم به تلفن همراه را آغاز کردند.
رویترز نوشت این تلاش ادامه اقدامهای پیشین دولت ترامپ برای فراهم کردن اینترنت آزادتر برای ایرانیان بود.
پس از سرکوب خونین اعتراضات دیماه در ایران که به گزارش ایراناینترنشنال به جانباختن دستکم ۳۶ هزار شهروند انجامید، دولت ترامپ بیش از ۶ هزار ترمینال استارلینک را برای فراهم کردن دسترسی شهروندان به اینترنت به داخل ایران منتقل کرده بود.
اما با شدت گرفتن جنگ و افزایش تلاش حکومت ایران برای شناسایی، ضبط یا مختل کردن ترمینالهای زمینی، گزینه اتصال مستقیم تلفن همراه به ماهواره برای پنتاگون اهمیت بیشتری پیدا کرد؛ گزینهای که از نظر عملیاتی میتوانست وابستگی به تجهیزات فیزیکی روی زمین را کاهش دهد.
تنش گستردهتر از مساله ایران است
اختلاف بر سر ایران، بخشی از تنش گستردهتر میان پنتاگون و اسپیسایکس بر سر قیمتگذاری خدمات استارلینک در ماههای اخیر است. رویترز نوشت همزمان با آنکه پهپادهای انتحاری لوکاس آمریکا که با شبکه استارلینک ایلان ماسک هدایت میشدند، در جنگ علیه ایران به دستاوردهای قابل مشاهدهای رسیدند، مقامهای ارشد اسپیسایکس به پنتاگون مراجعه کردند تا به آنها اطلاع دهند که باید برای دسترسی به شبکه وایفای ماهوارهای آنها پول بیشتری بپردازد.
این پهپادها که رویترز آنها را مدلی ارزان و مشابه پهپادهای شاهد ایران توصیف کرده، میتوانند بر فراز منطقه هدف پرواز کنند و سپس با برخورد مستقیم منفجر شوند.
به گفته دو منبع آگاه و بر اساس اسناد پنتاگون، اسپیسایکس به مقامهای دفاعی آمریکا گفته بود ارتش برای اتصال هر ترمینال حدود پنج هزار دلار پرداخت میکند، در حالی که نوع استفاده از این ترمینالها به سطح خدماتی نزدیکتر است که ماهانه حدود ۲۵ هزار دلار ارزش دارد.
مقامهای پنتاگون با این استدلال مخالف بودند و میگفتند تعرفه ۲۵ هزار دلاری برای هواپیما طراحی شده، نه برای پهپادهای انتحاری که فقط چند دقیقه یا چند ساعت به اتصال استارلینک نیاز دارند.
با این حال، پنتاگون که در حال افزایش حملات خود علیه جمهوری اسلامی بود، در نهایت با افزایش پیشنهادی اسپیسایکس موافقت کرد. به نوشته این خبرگزاری، از آنجا که پنتاگون پیشتر برای خرید هر پهپاد LUCAS حدود ۳۰ هزار دلار پرداخت میکرد، افزودن تعرفه بالاتر اتصال ماهوارهای تقریبا هزینه عملیاتی هر پهپاد را دو برابر کرد.
این اختلاف پس از آن علنیتر شد که ایلان ماسک اول مارس در شبکه اجتماعی ایکس، در واکنش به تصویری از پهپاد LUCAS که به نظر میرسید ترمینال استارلینک روی آن نصب شده، نوشت استفاده از ترمینالهای تجاری استارلینک در سامانههای تسلیحاتی «نقض شرایط خدمات» است و هنگام شناسایی قطع میشود. او افزود شبکه جداگانهای به نام Starshield وجود دارد که از سوی دولت آمریکا اداره میشود.
یک مقام پنتاگون در بیانیهای به رویترز، هرگونه نقض توافق این نهاد با اسپیسایکس را رد کرد.
رویترز نوشت با وجود این اختلافها، پنتاگون همچنان در حال بررسی خرید بیش از سه هزار و ۵۰۰ اشتراک ترمینال Starshield است؛ قراردادی که ۱۰۰ اشتراک با تعرفه گرانتر هوانوردی را شامل میشود و میتواند سالانه صدها میلیون دلار درآمد برای اسپیسایکس ایجاد کند.
رویترز نوشت روشن نیست این توافق نهایی شده یا درباره چه قیمتی مذاکره شده است.
اسپیسایکس به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداد. پنتاگون نیز درباره افزایش قیمتها، تصمیم خود برای پرداخت هزینه بالاتر و طرح ارائه سرویس مستقیم استارلینک به شهروندان در ایران اظهارنظر نکرد.
یک مقام پنتاگون تنها گفت دفتر مسئول خرید ارتباطات ماهوارهای تجاری در تلاش است رقبای دیگری برای این خدمات پیدا کند. او افزود: «وزارت جنگ متعهد است فضای رقابتی برای ارتباطات ماهوارهای تجاری ایجاد کند.»
با این حال، در حال حاضر هیچ شرکت دیگری جایگزینی قابل مقایسه با استارلینک ارائه نمیدهد. شبکه ماهوارهای اسپیسایکس با حدود ۱۰ هزار ماهواره، بیش از ۶۰ درصد ماهوارههای موجود در مدار را تشکیل میدهد و منظومههای رقیب مانند وانوب و آمازون لئو هنوز در مقیاسی بسیار کوچکتر فعالیت میکنند.
وابستگی آمریکا و متحدانش به استارلینک در جریان جنگ اوکراین نیز جنجالبرانگیز شده بود. رویترز پیشتر گزارش داده بود ماسک در سال ۲۰۲۲ دستور داد خدمات استارلینک در بخشهایی از اوکراین قطع شود. این اقدام ضدحمله نیروهای اوکراینی علیه مواضع روسیه را مختل کرد. تابستان گذشته نیز آزمایشهای نیروی دریایی آمریکا با قایقهای نظامی بدون سرنشین، پس از قطعی جهانی استارلینک، با اختلال روبهرو شد.
بر اساس یک ثبت رسمی نزد کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، حدود ۲۰ درصد درآمد اسپیسایکس از دولت آمریکا تامین میشود. رویترز همچنین نوشت استارلینک در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار درآمد داشته است.
این گزارش در آستانه عرضه اولیه سهام اسپیسایکس منتشر شده؛ عرضهای که میتواند یکی از بزرگترین عرضههای سهام در تاریخ باشد. تلاش این شرکت برای افزایش درآمد استارلینک، همزمان با وابستگی فزاینده پنتاگون به خدمات آن، پرسشهای تازهای درباره نقش شرکتهای خصوصی در زیرساختهای حیاتی امنیت ملی آمریکا ایجاد کرده است.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
