اینترنت طبقاتی در آینه گوگل ترندز؛ سیم‌کارت سفیدها چه چیزهایی را در اینترنت می‌دیدند

در مقایسه با این مقطع، بررسی سه مقطع زمانی دیگر، دوره زمانی مشابه در سال گذشته، دوره یک ماهه پیش از شروع جنگ و دوره یک سال منتهی به جنگ، نشان می‌دهد که الگوی جست‌وجوی کاربران با آی‌پی ایران در این دوره‌ها، بیشتر متمرکز بر دغدغه‌های عمومی بوده و کلماتی مانند فیلم، طلا، نوروز و رمضان (تقارن زمانی) بیشتر جستجو شده‌اند.

این در حالی است که در ۳۵ روز اخیر که دسترسی عموم مردم در ایران به اینترنت قطع بود و تنها کارت‌سفیدها می توانستند به اینترنت جهانی وصل شوند، قیمت نفت، نهادهای قدرت، چهره‌های سیاسی، اخبار جنگ و محتوای مستهجن بیشتر جست‌و‌جو شده‌اند.

برای درک اهمیت این تغییر معنادار، باید به سازوکار ثبت داده‌ها در موتورهای جست‌وجو توجه کرد.

در شرایط عادی، شهروندان ایرانی برای دور زدن فیلترینگ از ابزارهای تغییر آی‌پی استفاده می‌کنند؛ در نتیجه، جست‌وجوی آن‌ها برای محتوای فیلترشده در پایگاه داده گوگل به نام کشورهای دیگر ثبت می‌شود. اما در زمان قطعی کامل اینترنت، تنها مقام‌ها، مدیران نهادهای خاص، رسانه‌های حکومتی و افراد دارای «سیم‌کارت سفید» مستقیما و بدون نیاز به فیلترشکن در فضای وب جست‌وجو می‌کنند. در این بازه زمانی، تمام ردپای دیجیتالی که با آی‌پی ایران ثبت شده، منحصرا رفتار همین طبقه خاص را بازتاب می‌دهد.

روزمرگی و اضطراب؛ دغدغه مردم پیش از خاموشی

بررسی داده‌های یک سال گذشته (ژانویه ۲۰۲۵ تا ژانویه ۲۰۲۶) نشان می‌دهد که اینترنت برای شهروندان عادی، با وجود فیلترینگ گسترده، ابزاری برای دور زدن بحران‌های اقتصادی و پیگیری زندگی روزمره بوده است. در این دوره، واژه‌هایی مانند «قیمت طلا»، «دلار»، «ثبت‌نام ماشین» و «دیوار» در صدر جست‌وجوها قرار داشتند.

همچنین مقایسه با بازه زمانی مشابه در سال گذشته (اسفند ۱۴۰۳ و فروردین ۱۴۰۴) نشان می‌دهد که جامعه در شرایط عادی بیشترین توجه را به مناسبت‌های فرهنگی و مذهبی مانند «تبریک سال نو»، سریال مناسبتی «پایتخت ۷» و اعمال ماه رمضان داشته است.

با نزدیک شدن به سایه جنگ در یک ماه پیش از قطعی سراسری (فوریه ۲۰۲۶)، اضطراب و تقلای مردم برای دسترسی به اخبار آزاد به اوج رسید.

در این مقطع، عباراتی مانند «اینترنت کی وصل میشه» با رشد ۴۸۰۰ درصدی و جست‌وجوی نام انواع فیلترشکن‌ها از جمله «npv tunnel» (با رشد ۳۸۵۰ درصدی)، «viva vpn» (با رشد ۲۱۰۰ درصدی) و «سایفون» (با رشد ۲۰۰۰ درصدی)، صدر جدول جست‌وجوهای گوگل را تسخیر کردند. این داده‌ها تصویر شفاف جامعه‌ای تشنه اطلاعات در آستانه یک بحران بزرگ نظامی است.

سیم‌کارت‌های سفید؛ از بیت رهبری تا محتوای مستهجن

با آغاز درگیری‌های نظامی و قطع دسترسی ده‌ها میلیون شهروند ایرانی به اینترنت جهانی، استخر داده‌های گوگل در ایران از کاربران عادی خالی شد. داده‌های بازه ۳۵ روزه جنگ (۹ اسفند ۱۴۰۴ تا تا ۱۸ فروردین ۱۴۰۵)، نشان‌دهنده دوگانه عجیبی در رفتار صاحبان سیم‌کارت سفید است: ترس برای بقای سیاسی و فوران غرایز جنسی.

در بخش دغدغه‌های حاکمیتی، در حالی که موشک‌ها زیرساخت‌های کشور را تهدید می‌کردند، وابستگان حکومت در حال رصد اخبار حساس داخلی و درآمدهای ارزی بودند.

رشد خیره‌کننده جست‌وجوی کلماتی مانند «قیمت نفت برنت» (با جهش ۲۵۰۰ درصدی) در کنار اسامی چهره‌های کلیدی قدرت نظیر «مجتبی خامنه‌ای» (با رشد ۱۷۰۰ درصدی)، «اعرافی» (با رشد ۲۲۵۰ درصدی)، «اژه‌ای» (با رشد ۹۰۰ درصدی) و عباراتی چون «پاستور تهران» (با رشد ۱۳۵۰ درصدی) و «بیت رهبری» (با رشد ۱۰۰۰ درصد) نشان می‌دهد که در بحبوحه جنگ با آمریکا، پیگیری مناسبات قدرت و مساله جانشینی، دغدغه اصلی این طبقه بوده است.

افزون بر این، جست‌وجوی کلیدواژه «میناب» با رشد چشمگیر (ثبت جهش ۱۲۵۰ تا ۱۵۰۰ درصدی)، تایید می‌کند که این کاربران به دقت در حال رصد فاجعه اصابت موشک به مدرسه دخترانه این شهر بودند.

بخش قابل‌توجه دیگر این داده‌ها، رفتار کاربران سیم‌کارت سفید در جست‌وجوی محتوای جنسی است. از آن‌جا که به نظر می‌رسد این کاربران برای وب‌گردی نیازی به ابزارهای دور زدن سانسور ندارند، برای نخستین بار در آمار گوگل، جست‌وجوهای مستهجن آن‌ها مستقیما با آی‌پی ایران ثبت شده است.

در غیاب مردم عادی، عباراتی نظیر «سوپر» و «فیلم بدون سانسور» که هر دو مستقیما به لیست کلمات برتر و پرجست‌وجو یا TOP راه یافته‌اند، «زناشویی» (با رشد ۱۳۵۰ درصدی)، «زگیل تناسلی» (با رشد ۷۵۰ تا ۹۰۰ درصدی) و «صیغه محرمیت» (با جهش ۱۰۰۰ درصدی و کلمه «صیغه» با رشد ۱۰۵۰ درصدی) در کنار صریح‌ترین کلمات مربوط به آناتومی بدن (نظیر واژن/Vagina با رشد ۵۰۰ درصدی، بیضه/Testicle با رشد ۶۰۰ درصدی و مقعد/Anus با رشد ۴۰۰ درصدی)، به دو زبان انگلیسی و فارسی با رشدهای نجومی در صدر ترندهای گوگل و در کنار نام مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی قرار گرفتند.

«زناشویی»، «زگیل تناسلی» و «صیغه محرمیت» در کنار صریح‌ترین کلمات مربوط به آناتومی بدن، به دو زبان انگلیسی و فارسی با رشدهای نجومی در صدر ترندهای گوگل و در کنار نام مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی قرار گرفتند.

ریاکاری دیجیتال در ساختار اینترنت طبقاتی

آمار گوگل ترندز در این مقطع بحرانی، سندی روشن از عملکرد «اینترنت طبقاتی» در جمهوری اسلامی است. هنگامی که دسترسی مردم عادی به جریان آزاد اطلاعات قطع شد، رفتار واقعی مالکان سیم‌کارت‌های سفید عیان شد.

طبقه‌ای که از یک سو محدودیت، فیلترینگ و پیام‌رسان‌های داخلی را برای جامعه تجویز می‌کند و از سوی دیگر، در امن‌ترین فضاهای خود با رانت اینترنت نامحدود، همزمان در حال رصد معادلات قدرت در «بیت رهبری» و جست‌وجوی آزادانه محتوای مستهجن و واژه‌هایی چون «صیغه محرمیت» است.