از بصره تا ایران؛ حشد الشعبی و مرزهای مبهم حاکمیت عراق

دولت عراق همواره بر قرار داشتن حشد الشعبی در چارچوب فرماندهی کل نیروهای مسلح تاکید دارد، اما شواهد میدانی نشان می‌دهد این نیروها در عمل، فراتر از الزامات رسمی و بدون توجه به پیامدهای سیاسی و امنیتی اقداماتشان، در مسیر حمایت از جمهوری اسلامی حرکت می‌کنند.

در روزهای گذشته، انتشار تصاویر و گزارش‌هایی از ورود شبه‌نظامیان عراقی در قالب کاروان‌های خودروهای «حامل کمک» به داخل ایران، موجی از نگرانی را برانگیخت.

انتقادهای شدید و هشدارها به دولت عراق در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی سرازیر شد.

از واکنش‌ها می‌توان دریافت که ورود کاروان طولانی نیروهای حشد الشعبی از بصره به ایران، صرفا به‌عنوان مشارکت در «امدادرسانی» پذیرفته نشده است، بلکه در نظر مردم منطقه، انتقال هزاران نیرو به خوزستان در زمانی حساس و در مقیاسی گسترده و آشکار، اهدافی سیاسی و امنیتی را دنبال می‌کند.

شیخ عبدالله الجغیفی، مشاور و عضو کمیته امنیت و دفاع استانداری الانبار، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال ضمن تایید ارسال «کمک‌های مالی» حشد الشعبی به جمهوری اسلامی، اعلام کرد این کمک‌ها «با پرچم‌های عراق و حشد الشعبی وارد ایران شده‌اند».

او این اقدام را «حامل یک پیام عقیدتی و اعلام هم‌بستگی با ایران در برابر ایالات متحده» دانست، اما هم‌زمان نسبت به پیامدهای آن هشدار داد.

به گفته الجغیفی، ورود حشد الشعبی به ایران در شرایط فعلی جنگ، عراق را با موج شدیدتری از تحریم‌های آمریکا مواجه خواهد کرد.

اما در کنار این گزارش‌ها، روایت‌های متفاوتی در رسانه‌های عراقی و عربی مطرح شده است؛ از احتمال انتقال سلاح و آماده‌سازی برای سناریوهای امنیتی گرفته تا گزارش‌هایی درباره انتقال تجهیزات و ماشین‌آلات سنگین به ایران.

صفیان السامرایی، روزنامه‌نگار عراقی و سردبیر سابق «بغداد پست»، با انتشار تصویری از کاروان خودرو‌های شبه‌نظامیان حشد الشعبی در خاک ایران نوشت: «این‌ها کمک‌های غذایی نیستند، بلکه تجهیزات مهم، سلاح‌های سبک پنهان و موشک‌هایی هستند که بر روی خودروهای پیکاپ حشد نصب شده‌اند؛ برای آماده‌سازی جهت جنگ خیابانی در شهرهای ایران.»

او افزود خودروهای منتقل‌شده به ایران دیگر به عراق باز نخواهند گشت.

واکنش رسانه‌های منطقه

ابعاد سیاسی ورود نیروهای حشد الشعبی به خاک ایران زیر ذره‌بین رسانه‌های منطقه رفته است.

مشاری الذایدی، روزنامه‌نگار عربستان سعودی، در مقاله‌ای در الشرق الاوسط نوشت شبه‌نظامیان عراقی هرگز هم‌صفی کامل خود با جمهوری اسلامی ایران را پنهان نکرده‌اند.

الذایدی تاکید کرد این گروه‌ها نه‌تنها به معضلی برای مردم عادی عراق تبدیل شده‌اند، بلکه اکنون عاملی برای ایجاد تهدیدات خارجی علیه کشورهای منطقه هستند.

در داخل عراق نیز دیدگاه مشابهی وجود دارد.

جلیل اللامی، معاون مرکز عراق برای امور استراتژیک در بغداد، در پاسخ به پرسش ایران‌اینترنشنال درباره عواقب سیاسی ورود حشد الشعبی به خاک ایران گفت: «اکنون عراق در موقعیت یک صف‌بندی آشکار قرار گرفته و عملا سیاست توازن میان واشنگتن و تهران پایان می‌گیرد.»

او اضافه کرد: «امروز عراق در نقطه‌ای بسیار حساس قرار دارد که میان باقی ماندن خارج از درگیری یا لغزیدن به قلب آن ناگزیر به انتخاب است.»

در حالی که دولت عراق همچنان بر این موضع تاکید دارد که حشد الشعبی خارج از چارچوب فرماندهی رسمی عمل نمی‌کنند، مجموعه تحولات و روایت‌ها نشان می‌دهد این نیروها بیش از هر زمان دیگری در نقطه‌ای قرار گرفته‌اند که مرز میان نقش داخلی و مداخله منطقه‌ای آن‌ها به‌شدت کمرنگ شده است.

لاوک غفوری، روزنامه‌نگار کرد در اقلیم کردستان، نوشت حشد الشعبی زیر چتر وزارت دفاع عراق با ورود به ایران، هرگونه ابهام درباره بی‌طرفی بغداد در این درگیری‌ها را از بین برد.

انتشار تصاویر کاروان‌های حشد الشعبی در خاک ایران، موجب نگرانی‌هایی در میان بخشی از افکار عمومی ایران نیز شده است.

ریشه اصلی این نگرانی‌ها به گزارش‌ها درباره نقش این نیروها در سرکوب اعتراضات مردمی اخیر ایران بازمی‌گردد.

با این حال، سابقه و عملکرد این نیروها در عراق نیز همواره با سرکوب اعتراضات همراه بوده و در سال‌های گذشته به‌طور گسترده با انتقاد، بی‌اعتمادی و حتی نفی اجتماعی مواجه شده‌اند.

اکنون نخبگان سیاسی و رسانه‌ها در عراق عملکرد حشد الشعبی را نه در راستای منافع ملی این کشور، بلکه در چارچوب اولویت‌های جمهوری اسلامی ارزیابی می‌کنند.

بسیاری این نیروها را بیش از آنکه بخشی از ساختار حاکمیتی عراق بدانند، ابزاری در خدمت سیاست‌های منطقه‌ای تهران می‌بینند، حتی به بهای تضعیف ثبات و حاکمیت عراق.

با این حال، پرسش کلیدی همچنان بی‌پاسخ مانده است: آیا جابه‌جایی نیروها با مجوز رسمی دولت عراق انجام شده است، یا بار دیگر شاهد اقداماتی خودسرانه از سوی گروه‌هایی هستیم که فراتر از چارچوب‌های رسمی عمل می‌کنند، در حالی که دولت در سایه ضعف ساختاری، ناچار به سکوت یا پذیرش وضعیت موجود شده است؟

ابهامی که خود بیش از هر چیز نشان‌دهنده عمق بحران حاکمیت و شکنندگی تصمیم‌گیری در عراق امروز است.