سخنگوی کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اعلام کرد در پی حملات اخیر و پاسخهای متقابل، دستکم ۷۸۷ نفر در ایران کشته شدهاند و نگرانی جدی درباره تلفات غیرنظامیان، سرکوب داخلی، قطع اینترنت و وضعیت زندانیان سیاسی وجود دارد.
سخنگوی کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد روز سهشنبه ۱۲ اسفند اعلام کرد ولکر تورک از پیامدهای گسترده درگیریهای اخیر در خاورمیانه بر غیرنظامیان «عمیقاً شوکه» شده و وضعیت کنونی را کاملاً قابل پیشگیری توصیف کرده است.
راوینا شامداسانی، سخنگوی این نهاد در ژنو، گفت ترس، وحشت و اضطراب میلیونها نفر در منطقه و فراتر از آن «ملموس» است و بحران از زمان آغاز حملات اسرائیل و ایالات متحده به ایران در روز شنبه، پاسخ حکومت ایران علیه کشورهای منطقه و ورود حزبالله به درگیری، هر ساعت بدتر و گستردهتر شده است.
به گفته کمیسر عالی، قوانین جنگ «کاملاً روشن» است و غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی تحت حفاظت قرار دارند. او تاکید کرد همه دولتها و گروههای مسلح باید به حقوق بینالملل بشردوستانه پایبند باشند و از اصول تمایز و تناسب در حملات پیروی کنند. حملات عمدی یا بیتمایز علیه غیرنظامیان میتواند مصداق نقض جدی حقوق بینالملل و حتی جنایت جنگی باشد.
به گفته این سخنگو، بر اساس اعلام هلال احمر جمهوری اسلامی، شمار کشتهشدگان در ایران به ۷۸۷ نفر رسیده است. در مرگبارترین حادثه، دهها دختر دانشآموز در جریان حمله به مدرسه ابتداییشان در میناب در جنوب کشور، در ساعات آموزشی کشته یا زخمی شدند. کمیسر عالی خواستار تحقیق فوری، بیطرفانه و جامع درباره این حمله شده و تاکید کرده مسئولیت تحقیق بر عهده نیروهایی است که این حمله را انجام دادهاند و باید نتایج را منتشر کرده و پاسخگویی و جبران خسارت برای قربانیان را تضمین کنند.
سازمان ملل اعلام کرد نیروهای نظامی ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل صدها موشک و پهپاد به سوی کشورهای منطقه شلیک کردهاند که منجر به کشته شدن غیرنظامیان و آسیب به زیرساختهای غیرنظامی شده است. در شهر بیت شمش در مرکز اسرائیل، اصابت یک موشک به منطقهای مسکونی به کشته شدن ۹ نفر انجامید.
درگیریها تاکنون علاوه بر ایران و اسرائیل، ۱۲ کشور دیگر را نیز تحت تاثیر قرار داده و منازل مسکونی، دفاتر، کسبوکارها، فرودگاهها و زیرساختهای انرژی آسیب دیدهاند. در لبنان نیز پس از حملات موشکی حزبالله به اسرائیل و ضدحملات گسترده اسرائیل از جمله در بیروت، نگرانیها درباره تشدید خشونت افزایش یافته است. گزارشها حاکی از تلفات غیرنظامی و تخریب زیرساختها در جنوب لبنان و حومه جنوبی بیروت است و نزدیک به ۳۰ هزار نفر تنها طی یک شب از مناطق آسیبدیده گریختهاند؛ افزون بر ۶۴ هزار نفری که پیشتر آواره شده بودند.
کمیسر عالی حقوق بشر از همه طرفها خواسته است نهایت خویشتنداری را به خرج دهند، از تشدید بیشتر بحران جلوگیری کنند و تمامی اقدامات ممکن را برای حفاظت از غیرنظامیان، از جمله اتباع خارجی و زیرساختهای حیاتی، انجام دهند. او تاکید کرد بازگشت به میز مذاکره «تنها راه» پایان دادن به کشتار و ویرانی است.
سازمان ملل همچنین نسبت به وضعیت داخلی ایران ابراز نگرانی کرده است. با اشاره به سابقه سرکوب گسترده و مرگبار اعتراضات، کمیسر عالی هشدار داد تهدیدهای جدید مقامهای ارشد حکومت علیه هرگونه ابراز مخالفت نگرانکننده است و مقامات جمهوری اسلامی موظفاند آزادیهای بنیادین شهروندان را طبق حقوق بینالملل حقوق بشر تضمین کنند. نگرانی دیگر، قطع دسترسی بسیاری از ایرانیان به اینترنت است که دسترسی آنان به اطلاعات حیاتی، از جمله برای حفظ ایمنی در شرایط جنگی، را محدود کرده است. سازمان ملل خواستار بازگرداندن فوری خدمات ارتباطی شده است.
همچنین نگرانی عمیقی درباره صدها زندانی سیاسی که بهطور خودسرانه در ایران نگهداری میشوند وجود دارد. کمیسر عالی خواستار اتخاذ همه تدابیر لازم برای حفاظت از آنان و آزادی فوریشان شده است.
در پایان، کمیسر عالی تاکید کرد حقوق بشر نباید ابزار چانهزنی سیاسی قرار گیرد و تجربه تاریخی نشان داده استفاده از زور خارجی چه پیامدهایی برای حقوق بشر دارد. او از همه طرفها خواست به خشونت پایان دهند و منشور سازمان ملل، حقوق بینالملل حقوق بشر و حقوق بشردوستانه را رعایت و از آن دفاع کنند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
