ایراناینترنشنال
در روزهای اخیر، گزارشهای متعددی از بازداشتها در شهرهای مختلف ایران منتشر شده است. این بازداشتها اغلب با یورش شبانه به منازل، تخریب درها، تهدید خانوادهها، بازداشت در اماکن عمومی و نبود پاسخگویی شفاف قضایی همراه بوده و نگرانیهای جدی درباره وضعیت بازداشتشدگان ایجاد کرده است.
یورش به منازل و بازداشت بدون توضیح
به گفته یکی از نزدیکان یک فرد بازداشتشده، حدود ۱۰ مامور در ساعات اولیه صبح به منزل آنها یورش برده، درِ خانه را شکسته و با توهین و ارعاب، فرد مورد نظر را بدون ارائه حکم بازداشت با خود بردهاند. خانواده میگویند ماموران در پاسخ به پرسش درباره محل انتقال و دلیل بازداشت تنها گفتهاند: «بعداً تماس میگیریم».
در پاسخ به پرسش درباره اتهام، ماموران مدعی شدهاند که فرد بازداشتشده در جریان «اغتشاشات» در یکی از خیابانها حضور داشته است؛ ادعایی که خانواده آن را رد کردهاند. ماموران در واکنش گفتهاند: «پهپاد دروغ نمیگوید».
این خانواده میگویند سه روز پیاپی مقابل زندان اوین مراجعه کردهاند اما هر بار به آنها گفته شده که فرد بازداشتشده در این زندان نیست. به گفته آنها، قوه قضاییه و نهادهای مسئول پاسخ روشنی نمیدهند و حتی وکیل خانواده نیز تاکنون موفق به دریافت اطلاعاتی درباره وضعیت پرونده نشده است.
بازداشت گروهی و تهدید به سکوت
در گزارشی دیگر، پنج نفر در جریان یورش ماموران به یک رستوران بینراهی در محدوده پل سفید به زیراب بازداشت شدهاند. یکی از بستگان این افراد میگوید برادر همسر یکی از بازداشتشدگان که از نیروهای بسیج زیراب است، پیشتر توسط فرد بازداشتی در جریان تیراندازی به معترضان در ۱۸ دیماه شناسایی شده بود.
پیگیری خانوادههای این افراد تاکنون بینتیجه مانده و به آنها گفته شده در صورت اطلاعرسانی، «تنها تماسی دریافت خواهند کرد که محل دفن عزیزانشان را اعلام میکند». این تهدیدها نگرانی خانوادهها را بهشدت افزایش داده است.
تفتیش بدنی جوانان در خیابانها
بر اساس گزارشهای رسیده از چند شهر، ماموران امنیتی در معابر عمومی جوانان را متوقف کرده و با بالا زدن لباس آنها بدنشان را بررسی میکنند. به گفته شاهدان، در صورتی که آثار ضربوشتم با باتوم یا زخمهای ناشی از ساچمه بر بدن افراد مشاهده شود، آنها با خشونت بازداشت میشوند.
شهروندانی در مشهد، اصفهان، تهران و رشت این شیوه برخورد را تایید کردهاند و میگویند اکثریت بازداشتشدگان جوان هستند و افراد مسنتر کمتر مورد تفتیش بدنی قرار میگیرند. به گفته شاهدان، این روش برای شناسایی شرکتکنندگان در اعتراضات به کار گرفته میشود، حتی اگر فرد در زمان بازداشت فعالیت روزمره عادی داشته باشد.
افزایش بازداشت کودکان
همزمان، یک وکیل از افزایش نگرانکننده بازداشت کودکان در روزهای اخیر خبر داده و گفته است برخی از آنها از مقابل خانههایشان یا حتی از مدارس بازداشت شدهاند. به گفته این وکیل، تاکنون هیچ اطلاعی از محل نگهداری این کودکان به خانوادهها داده نشده و نگرانیها بهشدت افزایش یافته است.
پهپادها و احتمال «مسلح بودن»
یک فعال کارگری در یکی از شهرهای جنوب ایران اعلام کرده است که در شبهای ۱۸، ۱۹ و ۲۰ دیماه، پهپادها بهطور مستمر بر فراز معترضان پرواز میکردند. به گفته او، علاوه بر تیراندازی تکتیراندازها، این احتمال وجود دارد که از پهپادها نیز به سوی معترضان شلیک شده باشد.
به گفته این فعال، اکنون تعدادی از جوانان شهر با یورش شبانه به منازلشان بازداشت شدهاند و ماموران مدعی شدهاند که آنها در تصاویر پهپادی «مسلح» بودهاند؛ ادعایی که خانوادهها آن را دروغ و بیاساس میدانند.
فعالان حقوق بشری و وکلا تاکید دارند که ابعاد واقعی بازداشتها بسیار گستردهتر از مواردی است که منتشر میشود. همزمان، نگرانیها درباره شکنجه، صدور احکام سنگین و حتی اعدام برخی بازداشتشدگان افزایش یافته است.
در چنین شرایطی، فعالان امنیت دیجیتال هشدار دادهاند افرادی که احتمال بازداشت میدهند، باید تنها با کمک افراد متخصص و قابل اعتماد اقدامات پیشگیرانه برای حفاظت از اطلاعات شخصی خود انجام دهند.
بیخبری خانوادهها از سرنوشت عزیزانشان، نبود پاسخگویی شفاف از سوی نهادهای مسئول، بازداشت کودکان و تفتیش بدنی جوانان در خیابانها، همگی نشانههای تشدید بحران حقوق بشری در ایران است. فعالان حقوق بشر تأکید دارند که اطلاعرسانی مستمر و دقیق درباره وضعیت بازداشتشدگان میتواند نقش مهمی در کاهش خطرات جانی و قضایی برای آنها داشته باشد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
