در حالی که جمهوری اسلامی با تحریمهای گسترده غرب روبهرو است، یک گزارش اطلاعاتی حکایت از آن دارد که ادامه خرید نفت ایران از سوی چین به سپاه پاسداران امکان میدهد با حفظ منابع مالی، فشارهای خارجی را تا حد زیادی خنثی کند.
بر اساس گزارشی اختصاصی که یک نهاد اطلاعاتی غربی در اختیار وبسایت «یوراکتیو» قرار داد، چین همچنان با خرید حجم بالایی از نفت ایران، مهمترین پشتوانه مالی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است.
یوراکتیو جمعه ۲۶ دی به نقل از این نهاد اطلاعاتی نوشت که تقاضای پایدار پکن برای نفت ارزان ایران، نقش تعیینکنندهای در تداوم درآمدهای سپاه، بهعنوان شاخه اصلی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، ایفا کرده و این روند در سالهای اخیر شدت بیشتری گرفته است.
بر این اساس، چین خریدار حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران است و پکن نگرانی چندانی نسبت به خطر تحریمهای ثانویه ندارد.
به گفته یک مقام این نهاد اطاعاتی نیاز بالای چین به نفت خام ارزان باعث شده این کشور از پیامدهای سیاسی و حقوقی این همکاری چشمپوشی کند و حتی برخورد خشونتآمیز حکومت ایران با معترضان داخلی نیز تغییری در این رویکرد ایجاد نکرده است.
جمهوری اسلامی برای انتقال نفت خود از ناوگانی موسوم به «ناوگان سایه» استفاده میکند؛ روشی که روسیه نیز برای دور زدن تحریمها به کار میبرد. در این شیوه، نفتکشها با خاموش کردن سامانههای ردیابی و تغییر هویت، محمولهها را به مقصد میرسانند. با این حال، به گفته مقام یادشده، مسکو و تهران بهتدریج به رقبایی در بازار فروش نفت تحریمشده چین تبدیل شدهاند.
همکاریهای نظامی در ازای نفت
بر اساس این ارزیابی اطلاعاتی، چین در بسیاری موارد بهای نفت ایران را تنها بهصورت نقدی پرداخت نمیکند. این مقام گفت بخشی از پرداختها در قالب «تحویل مستقیم سامانههای تسلیحاتی به سپاه پاسداران »انجام میشود و پکن طی شش ماه گذشته، نقش اصلی در حمایت از بازسازی برنامه موشک بالستیک حکومت ایران را بر عهده داشته است.
در این میان، بخشی از عملیات تدارکاتی جمهوری اسلامی از مسیر دبی در امارات متحده عربی انجام میشود؛ جایی که به دلیل فضای تجاری مساعدتر، انجام مبادلات مالی آسانتر است.
در همین راستا وزارت خزانهداری ایالات متحده چهارشنبه ۲۵ دی، ۱۳ نهاد مرتبط با بانکداری سایه و پولشویی حکومت جمهوری اسلامی را در لیست تحریمها قرار داد. تعدادی از شرکتهای بازرگانی مشمول تحریم در امارات متحده عربی فعالیت میکنند.
حمایت مالی از نیروهای نیابتی
این گزارش تاکید کرد با وجود آنکه اقتصاد ایران در شرایط «سقوط آزاد» قرار دارد، حکومت همچنان منابع مالی کافی برای تامین نیروهای نیابتی خود در منطقه در اختیار دارد. حزبالله لبنان بزرگترین دریافتکننده این کمکها است و برآوردها نشان میدهد این گروه طی سال گذشته بین ۸۰۰ میلیون تا یک میلیارد دلار از جمهوری اسلامی کمک مالی دریافت کرده است.
در پاسخ به پرسش درباره استفاده از نیروهای نیابتی برای سرکوب اعتراضها در داخل ایران، این مقام اطلاعاتی گفت شواهدی در دست نیست که این روند در ابعادی گستردهتر رخ داده باشد.
او افزود سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مقطع کنونی نیروی انسانی کافی برای مهار ناآرامیها در داخل ایران در اختیار دارد و تاکید کرد: «حکومت در درجه نخست به شبهنظامیان شیعه عراقی برای پیشبرد اهداف خود در داخل عراق نیاز دارد.»
این در حالی است که ۱۷ دی ماه گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از اعزام دست کم ۸۰۰ نیروی شبهنظامی شیعه عراقی از اعضای کتائب حزبالله، حرکة النجباء، سیدالشهدا و بدر به ایران داشت. شبکه سیانان نیز در همین رابطه پنجشنبه ۲۵ دی گفت پنج هزار شبهنظامی عراقی از طریق دو گذرگاه مرزی شیب در استان میسان و زرباطیه در استان واسط، به ایران رفتهاند.
مسیرهای جدید تامین مالی
این ارزیابی همچنین نشان داد سپاه پاسداران برای تنوعبخشی به منابع مالی خود، علاوه بر نفت، به دو مسیر معاملات ارزهای دیجیتال و خرید گسترده طلا روی آورد.
بر اساس این گزارش ترکیه در تجارت طلا و قاچاق ارز جمهوری اسلامی نقش قابل توجهی ایفا میکند، هرچند انتقال مستقیم پول نقد از طریق چمدانها کاهش یافته است. با این حال، این مقام گفت چنین انتقالهایی همچنان، بهویژه پس از دشوار شدن مسیر زمینی انتقال پول در پی سقوط اسد در سوریه در سال ۲۰۲۴، ادامه دارد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
