دسترسی شهروندان ایرانی به اینترنت، محدود یا قطع شده است. در مقایسه با جنگ ۱۲ روزه، اینترنت بهطور اسمی قطع نشده، اما در عمل دسترسی به آن امکانپذیر نیست یا بسیار دشوار شده است. عدم قطع کامل اینترنت سبب شده پایشگران اینترنت آزاد، از قطعی اینترنت گزارش ندهند.
پیامهای مخاطبان ایراناینترنشنال از شنبه شب، ۱۳ دیماه، نشان میدهد دسترسی به اینترنت در نقاط مختلف کشور، بهویژه مناطقی که اعتراضات در آنها بیشتر بوده کاهش یافته یا در عمل قطع شده است.
تعداد پیامها از داخل ایران از عصر یکشنبه ۱۴ دیماه به طرز محسوسی کاهش داشته است. معدود کاربرانی که قادرند از مناطقی از ایران که محدودیت اینترنت در آنها اعمال میشود پیام دهند گزارش دادند حتی برای ارسال یک پیام متنی، ساعتها تلاش کردهاند.
شهروندی از اسدآباد همدان گزارش داده اینترنت در این شهر که شدت اعتراضات در آن بالا بوده در عمل قطع شده بود. آنها نتوانستند ویدیو ارسال کنند و به زحمت قادر بودند پیامهای متنی بفرستند.
پیامهای مشابهی از شهرهای کرمانشاه، دزفول، ملکشاهی، ملارد، مرودشت، کوهدشت، برازجان، مشهد، شیراز و نقاطی از تهران نیز به دست ایراناینترنشنال رسیده است.
ویژگی بارز این محدودیتها، اعمال منطقهای آن است. برای نمونه در تهران، در مناطقی که سطح اعتراضات بیشتر بوده، اینترنت نیز محدودیت بیشتری داشته است.
چرا اینترنت در ایران به طور کامل قطع نمیشود؟
مهدی صارمیفر، روزنامهنگار حوزه علم و فناوری، در گفتوگو با ایراناینترنشنال، به رویه قطع و محدودیت اینترنت در ایران پرداخت و گفت در جریان اعتراضات دهه ۹۰ نظیر آبان ۹۸، مراکز اقتصادی فعال در فضای اینترنت به دولت بابت قطع شدن اینترنت فشار آوردند.
او گفت در همین زمان، وزارت ارتباطات و شرکت ارتباطات زیرساخت، برای رفع این مشکل، دسترسی و کاربری شهروندان را طبقهبندی کردند. آنها با توسعه و مدرنسازی فناوری فیلترینگ خود، ترافیک داخلی و بینالمللی را از سطح اوپراتور تفکیک کنند. در همین زمان دسترسیها در سطح استانی و منطقهای نیز تفکیک شد.
به اعتقاد صارمیفر، اکنون وزارت ارتباطات با تجربه آن سالها توانسته است طبقهبندی بهوجود بیارد که در شرایط اعتراض، سطح بیخطر کاربری اینترنت برقرار باشد، اما در همینحال، دسترسی به اینترنت آزاد و پیامرسانها و ویپیانها قطع شود.
صارمیفر با بیان اینکه آنها «شبه اینترنتی» را به دنیا نشان میدهند، گفت: «در نتیجه، در این شرایط نهادهای پایشگر اینترنت آزاد در دنیا، وقتی اوضاع اینترنت در ایران را چک میکنند میبینند کانکشن در ایران برقرار است، اسپید تست در ایران کار میکند، یا نت بلاکس آمار را نشان میدهد، اما کاربران در عمل نمیتوانند برای مثال از تلگرام استفاده کنند.»
این روزنامهنگار حوزه علم و تکنولوژی اضافه کرد: «این اختلال که در واقع قطع کامل نیست، بلکه کاهش شدید کیفیت است، به طور استانی و منطقهای و جزئی در دسترس اعمالکنندگان فیلترینگ قرار دارد.»
او گفت: «بنابراین شما میبینید مثلا وقتی مردم مرودشت اعتراض میکنند، اینترنت آنجا قطع میشود، یا در تهران، وقتی مردم به خیابان میآیند، اپراتورهای همراه اول و ایرانسل اینترنت را قطع میکنند، اما در همان زمان اینترنت خانگی وصل است. »
کیفیت اینترنت ایران به طور عمدی کاهش یافته است
نیما اکبرپور، کارشناس فناوری اطلاعات، نیز در گفتوگو با ایران اینترنشنال درباره شرایط فعلی اینترنت در ایران، با تکیه بر اطلاعات وبسایت رادار کلودفلر، گفت: «اینترنت ایران هماکنون وصل است، اما کیفیت آن پایین است.»
اکبرپور تاکید کرد به نظر میرسد جمهوری اسلامی تا اینجای کار، قصد داشته «هزینه سیاسی» قطع اینترنت را نظیر جنگ ۱۲ روزه نپردازد.
این کارشناس حوزه فناوری اطلاعات تاکید کرد: « آنها به صورت هدفمند ارتباط شهروندان در اینترنت را مختل کردند. برای نمونه پروتکلهایی نظیر QUIC که بسیاری از اپها، مرورگرها و ابزارهای برای عبور از فیلترینگ از آن استفاده میکنند هدف قرار گرفته است.»
به اعتقاد اکبرپور، کیفیت اینترنت در ایران «به طور عمدی» پایین نگه داشته شده است. این کارشناس حوزه فناوری اطلاعات گفت: «به زبان ساده، اینترنت هست اما نمیشود روی آن حساب کرد.»
به اعتقاد او آنچه از ترافیک فعلی اینترنت در ایران مشاهده میشود مربوط به سیستمها و فعالیتهای خودکار است.
اکبرپور گفت: «این معمولا زمانی اتفاق میافتد که اینترنت برای مردم عادی آزاردهنده و غیرقابل استفاده میشود و استفاده روزمره کاهش پیدا میکند.»
موضوع فراتر از قطع اینترنت است؛ تجربه سرکوب از بین رفته
صارمیفر، در گفتوگو با ایران اینترنشنال گفت باید توجه کرد که اینترنت به عنوان یک «مسیر ارتباطی» در شرایط اعتراضات تحت پروتکلهای امنیتی قطع میشود.
او توضیح داد: «این زمانی است که نیروی سرکوب تشخیص میدهد مسیر ارتباطی شهروندان قطع شود. در دهه ۶۰، تلفن بینالمللی و کابلی قطع میشد، در سال ۸۸، تلفن همراه و سرویس پیامک قطع شد و از سال ۹۵، اینترنت به عنوان مسیر ارتباطی قطع شد.»
صارمیفر با اشاره به اینکه بسیاری از تصمیمگیران در سطوح مختلف نیروی سرکوب در جریان حملات به مراکزی نظیر سپاه دیلمان و قرارگاه ثارالله در جنگ ۱۲ روزه کشته شدند، گفت: «بهنظر میرسد آن تجربه انباشته از سرکوب در ۷-۸ سال گذشته و طرز برخورد با اینترنت از بین رفته است.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
