گزارشها و ویدیوهای ارسالی به ایراناینترنشنال در مورد اعتراضات سراسری در ایران در روزهای اخیر، نشاندهنده شرکت گسترده زنان در تظاهرات است. یک فعال صنفی میگوید زنان بهعنوان «نیروی محرک، نماد شجاعت و عامل ایجاد همبستگی اجتماعی» عمل میکنند.
سارا سیاهپور، فعال صنفی و معلم اخراجی، با تاکید بر اینکه زنان در اعتراضات و اعتصابات اجتماعی نقش تعیینکنندهای ایفا میکنند که فراتر از حضور فیزیکی در تجمعات است، به ایراناینترنشنال گفت: «آنها نه تنها بهعنوان شرکتکننده حضور دارند، بلکه بهعنوان نیروی محرک، نماد شجاعت و عامل ایجاد همبستگی اجتماعی عمل میکنند.»
در همین ارتباط، میتوان به زن جوانی اشاره کرد که جلودار اعتراضها در بازار بزرگ تهران بود.
سیاهپور در ادامه سخنانش در مورد حضور گسترده زنان و دختران در اعتراضات افزود: «مطالعات و مشاهدات میدانی نشان میدهد که حضور زنان در صفوف اول اعتراضات باعث افزایش روحیه و انگیزه سایر شرکتکنندگان، بهویژه جوانان و دانشجویان، میشود و این خود موجب گسترش دامنه حرکتهای اعتراضی خواهد شد.»
در ویدیوهایی نیز زنان مشاهده میشوند که در صفوف مقدم تظاهرات حرکت می کنند.
همچنین یک ویدیوی ارسالی به ایراناینترنشنال نشان میدهد زنان با حضور در اعتراضات به افزایش قیمت دلار، همراه با بازاریان معترض، شعار «مرگ بر دیکتاتور» سر میدهند.
زنان، نماد مقاومت و شجاعت
سیاهپور در بخشی از مصاحبه خود با ایراناینترنشنال افزود: «مطالعات و مشاهدات میدانی نشان میدهد که حضور زنان در صفوف اول اعتراضات باعث افزایش روحیه و انگیزه سایر شرکتکنندگان، بهویژه جوانان و دانشجویان، میشود و این خود موجب گسترش دامنه حرکتهای اعتراضی خواهد شد.»
سیاهپور معتقد است که نقش زنان در اعتراضات چند بعد اساسی دارد و اضافه کرد: «از یک سو، آنان با ایستادگی در مواجهه با نیروهای امنیتی و حضور در نقاط حساس تجمعات، نماد مقاومت و شجاعت میشوند، و این نقش الگوساز، دیگر افراد جامعه را ترغیب میکند تا فعالانه در اعتراضات مشارکت کنند.»
او همچنین با اشاره به اینکه «از سوی دیگر، زنان با حضور خود، انسجام و همبستگی میان اقشار مختلف را تقویت میکنند و توان حرکتهای اعتراضی را بهصورت شبکهای و سازمانیافته افزایش میدهند» افزود: «علاوه بر این، دیده شدن حضور زنان در اعتراضات، از طریق رسانهها و شبکههای اجتماعی، صدای اعتراضات را تقویت و جهانی میکند و باعث جلب توجه افکار عمومی داخلی و بینالمللی میشود.»
سیاهپور در پاسخ به این پرسش که تاثیرگذاری پیوستن زنان و دیگر اقشار، مانند معلمان، پرستاران، کارگران و کارکنان ادارات، و همچنین سایر گروههای اجتماعی به اعتراضات، چه خواهد بود، گفت: «اثرگذاری این حرکتها به شکل قابل توجهی افزایش مییابد، میتواند اعتصابات پراکنده را به یک جنبش اجتماعی منسجم، پایدار و تاثیرگذار تبدیل کند، انسجام، اعتبار و قدرت اجتماعی جنبش را تقویت کند و مسیر تحقق اهدافی مانند عدالت، آزادی و برابری را هموارتر سازد.»
او تاکید کرد که این به هم پیوستگی باعث گسترش دامنه اعتصابات، ایجاد هماهنگی میان گروههای مختلف و افزایش فشار اجتماعی و سیاسی خواهد شد.
سیاهپور اشاره میکند که از منظر تحلیل اجتماعی، ترکیب حضور زنان پیشرو با مشارکت سایر اقشار، فرآیند شکلگیری جنبشهای فراگیر را تسریع میکند و ظرفیت جنبش برای تبدیل شدن به یک حرکت اجتماعی منسجم و اثرگذار را افزایش میدهد.
او با تاکید براینکه «زنان به عنوان عامل تکثیر اجتماعی مشارکت عمل میکنند» گفت شجاعت و حضور آنان سبب میشود که دیگر گروهها نیز اعتماد به نفس پیدا کنند و وارد میدان شوند. به باور او این تعامل میان زنان و دیگر اقشار، نه تنها موجب تقویت جنبشهای اعتراضی میشود، بلکه فرصت شکلگیری تغییرات ساختاری و اجتماعی عمیقتر را فراهم میکند.
حضور پرشمار زنان در اعتراضات
مریم دهکردی، روزنامهنگار و عضو تحریریه ایران وایر، در گفتوگو با ایراناینترنشنال در مورد شرکت گسترده زنان در اعتراضات سراسری روزهای اخیر در ایران گفت: «به رغم اینکه خاستگاه این اعتراضات، اساسا در بخش سنتی و مرکزی تهران و در بازار تهران بود که زنان بیشتر خریدار هستند و به طور مستمر در آنجا حضور ندارند، اما شرکت آنها در ویدیوها، نشاندهنده پرشمار بودن تعداد زنان است.»
او با اشاره به اینکه این حضور پرشمار زنان و از جمله در دانشگاهها در شرایطی است که ذرهای از فشار و آزار حکومت بر زنان از زمان اعتراضات سال ۱۴۰۱ تاکنون کم نشده است، گفت آنها از بابت تلاشهای خود همچنان تهدید و احضار میشوند، برایشان پروندههای قضایی تشکیل میشود و حتی مشکلات خانوادگی زیادی را هم تحمل میکنند اما همچنان در صحنه حضور دارند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
