یک رسانه بریتانیایی با استناد به دادههای بهدستآمده از قابلیت اعلام مکان حساب کاربران در پلتفرم ایکس گزارش داد شماری از حسابهای شاخص حامی استقلال اسکاتلند در این شبکه اجتماعی که خود را بهعنوان فعالان اسکاتلندی معرفی میکنند، در حقیقت از داخل ایران اداره میشوند.
وبسایت «یوکی دیفنس ژورنال» نوشت برخی از این حسابهای کاربری در جریان جنگ ۱۲ روزه میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، برای مدت کوتاهی از حکومت ایران حمایت کرده بودند.
با این حال، زمانی که جمهوری اسلامی در جریان جنگ اقدام به قطع سراسری اینترنت در ایران کرد، فعالیت این حسابها بهطور همزمان متوقف شد.
این رسانه طی ماههای گذشته چند حساب مرتبط با این شبکه را رصد کرده بود و اکنون دادههای جدید ایکس رفتار سازمانیافته و هدایتشده این شبکه را تایید میکند.
به گزارش یوکی دیفنس ژورنال، این حسابها با استفاده از تصاویر مرتبط با اسکاتلند، واژهها و ارجاعات محلی، میکوشند «عادی» جلوه کنند، اما بررسیها نشان میدهد هدف اصلی این حسابها ترویج پروپاگاندای جمهوری اسلامی است.
حکومت ایران در سالهای اخیر کوشیده است تا با صرف بودجههای کلان برای «ارتش سایبری» خود، فضای افکار عمومی در شبکههای اجتماعی را مهندسی کند.
این ساختار نه تنها بازوی تبلیغاتی نظام بهشمار میرود، بلکه در تولید و بازنشر گسترده اطلاعات نادرست نیز نقش فعالی ایفا میکند.
حسابهای وابسته به حکومت ایران چگونه عمل میکنند؟
یوکی دیفنس ژورنال در ادامه گزارش خود نوشت هر چند در گذشته تحلیلها درباره ارتباط مشکوک برخی حسابهای حامی استقلال اسکاتلند با جمهوری اسلامی «قانعکننده» به نظر میرسید، این ارزیابیها صرفا بر پایه «استنباط» انجام شده بود، زیرا کارشناسان نمیتوانستند محل واقعی گردانندگان آنها را با اطمینان مشخص کنند.
بر اساس این گزارش، قابلیت جدید ایکس برای شفافسازی درباره موقعیت مکانی کاربران شرایط را دگرگون کرده است، زیرا این پلتفرم اکنون بخشی از اطلاعات مربوط به منشا حسابها را نمایش میدهد.
دادههای ایکس حاکی از آن است که این حسابها از ایران به شبکه متصل شده و همزمان ارتباط خود را از مسیر سرورهای ویپیان در هلند برقرار کردهاند.
این الگو در میان آن دسته از حسابهای حامی اسکاتلند که در زمان قطعی اینترنت در جریان جنگ ۱۲ روزه از دسترس خارج شدند و نیز در چند حساب مرتبط دیگر به چشم میخورد.
جزییات ایجاد این حسابها نیز از الگوی یکسانی پیروی میکند؛ هرکدام تنها یکبار در زمان ثبتنام نام کاربری خود را تغییر دادهاند.
الگوی انتشار مطالب آنها نیز تقریبا یکسان است و در فواصل زمانی منظم انجام میشود، به گونهای که با رفتار طبیعی کاربران اسکاتلندی حقیقی تفاوت دارد.
هویت کاربران این حسابها نیز نشانههای روشنی از جعلی بودن دارند؛ از جمله تصاویر پروفایل که با هوش مصنوعی تولید شدهاند و توضیحات بخش معرفی کاربر که اطلاعات غیرواقعی ارائه میدهند.
این حسابها در فاصله چند ثانیه پستهای یکدیگر را بازنشر میکنند، شعارهای مشابهی را تکرار میکنند و بهصورت تقریبا هماهنگ فعالیت دارند.
یوکی دیفنس ژورنال افزود این هماهنگی تصویری ساختگی از یک جامعه فعال و متنوع از حامیان استقلال اسکاتلند به وجود میآورد، در حالی که در واقع این تحرکات بخشی از یک عملیات تبلیغاتی با منشا خارجی است.
«جمهوری اسلامی در پی تضعیف دموکراسی در بریتانیا و اسکاتلند است»
گریم داونی، نماینده پارلمان بریتانیا، در واکنش به دادههای جدید هشدار داد جمهوری اسلامی در کنار کشورهایی مانند روسیه بهطور فعال در تلاش هستند تا دموکراسی و گفتمان عمومی در اسکاتلند و بریتانیا را تضعیف کنند.
او اضافه کرد: «ما هماکنون درگیر نوعی جنگ خاکستری با دشمنانمان هستیم و این یافتهها شواهد بیشتری بر همین واقعیت است.»
داونی ادامه داد: «اگرچه پیگیری استقلال اسکاتلند هدفی سیاسی و مشروع است، اما این گزارش نشان میدهد تا چه اندازه این بحث تحت تاثیر کشورهایی قرار گرفته که نیت دوستانهای نسبت به ما ندارند. برخی از این محتواها حتی از سوی نمایندگان حزب ملی اسکاتلند (اسانپی) بازنشر شده، بیآنکه خودشان آگاه باشند در واقع به دشمنان اسکاتلند کمک میکنند.»
تلاش برای جهتدهی به افکار عمومی از طریق مداخله خارجی، صرفا به موضوع استقلال اسکاتلند محدود نیست.
روزنامه اورشلیمپست گزارش داد قابلیت جدید ایکس باعث افزایش نگرانیها درباره میزان نفوذ خارجی و اصالت حسابهای کاربری فعال در مباحث حساس و جنجالبرانگیز، از جمله مناقشه اعراب و اسرائیل و مساله یهودستیزی، شده است.
از زمان فعال شدن این ویژگی، کاربران ایکس دهها حساب کاربری را شناسایی کردهاند که هویت ادعایی آنها با محل واقعی فعالیتشان مطابقت ندارد.
بر اساس این گزارش، اکنون مشخص شده است که بسیاری از حسابهای بینام با دنبالکنندگان فراوان و محتوای ضداسرائیلی در ایکس، از ترکیه یا پاکستان اداره میشوند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
