عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با انتقاد از رویکرد غرب در قبال پرونده هستهای حکومت ایران اعلام کرد با توجه به تحولات اخیر، توافق قاهره میان تهران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی «کشته شده» است.
عراقچی جمعه ۳۰ آبان در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این ایران نیست که در پی ساختن بحرانی تازه است ... آمریکا و سه کشور اروپایی بهدنبال تشدید تنش هستند. آنها بهخوبی میدانند که خاتمه رسمی توافق قاهره نتیجه مستقیم تحریکات خودشان است.»
او افزود: «همانگونه که اسرائیل و آمریکا دیپلماسی را در ماه ژوئن [در جریان جنگ ۱۲ روزه] مورد حمله قرار دادند، توافق قاهره نیز از سوی آمریکا و تروئیکای اروپایی کشته شد.»
شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی ۲۹ آبان قطعنامه پیشنهادی آمریکا، فرانسه، بریتانیا و آلمان درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی را به تصویب رساند.
این قطعنامه حکومت ایران را ملزم میکند «بیدرنگ» درباره وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده خود و سایتهای هستهای آسیبدیده در جریان جنگ ۱۲ روزه گزارش دهد.
۱۸ شهریور، عراقچی و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در قاهره بر سر سازوکاری تازه برای ادامه همکاریها میان دو طرف به توافق رسیده بودند.
این نخستین بار نیست که مقامهای حکومت ایران از «پایان» توافق قاهره و عدم پایبندی تهران به آن سخن میگویند.
در یکی از این موارد، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، ۲۸ مهر تاکید کرد پس از فعال شدن مکانیسم ماشه، توافق قاهره از نظر جمهوری اسلامی «کان لم یکن» تلقی میشود.
ادامه رویارویی میان جمهوری اسلامی و غرب
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در ادامه پیام خود در ایکس، قطعنامه اخیر شورای حکام را مورد انتقاد قرار داد و ایالات متحده و تروئیکای اروپایی را به «تضعیف» روند دیپلماتیک متهم کرد.
عراقچی نوشت: «وقتی ایران شروع به فراهم کردن دسترسی برای بازرسان آژانس به تاسیسات هستهای خود کرد، و این روند را از سایتهایی آغاز کرد که در حملات خرداد و تیر بمباران نشده بودند، آمریکا و سه کشور اروپایی دست به یکی کردند تا ایران را در شورای حکام آژانس محکوم کنند.»
او این «روند ناپسند» را مسبوق به سابقه دانست و افزود آمریکا و اسرائیل پیشتر نیز در «آستانه دور ششم مذاکرات هستهای»، ایران را هدف قرار دادند.
پیش از جنگ ۱۲ روزه، پنج دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن برگزار شد، اما با تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران، گفتوگوها به بنبست رسید.
پایگاه خبری بلومبرگ ۲۴ آبان نوشت پس از جنگ اخیر، «ابهام هستهای» جمهوری اسلامی افزایش یافته است، زیرا تهران ماههاست اجازه بازرسی از تاسیسات خود را نمیدهد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی ۲۱ آبان در گزارشی محرمانه اعلام کرد از زمان جنگ، امکان راستیآزمایی ذخایر اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی حکومت ایران را از دست داده است.
وزارت خارجه جمهوریاسلامی: قطعنامه غیرقانونی بود
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در واکنش به قطعنامه تازه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، این مصوبه را «غیرقانونی و ناموجه» خواند و اعلام کرد که تهران بهدلیل «رفتار غیرمسئولانه غرب» تفاهم نهم سپتامبر با آژانس را خاتمه داده است.
در این بیانیه آمده است که مصوبه شورای حکام «با سوءاستفاده از برتری عددی غرب» تصویب شده و نزدیک به نیمی از اعضا، از جمله دو عضو دائم شورای امنیت، با آن همراهی نکردهاند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۹ آبان به نقل از منابع دیپلماتیک نوشته بود که این قطعنامه با هدف تمدید و تنظیم دوباره ماموریت آژانس برای نظارت و گزارشدهی درباره ابعادی از برنامه هستهای حکومت ایران صادر شده است.
این قطعنامه از تهران میخواهد پاسخهای مورد نیاز و دسترسیهای لازم را «بدون تاخیر» در اختیار بازرسان آژانس قرار دهد.
به ادعای تهران، این قطعنامه «مبانی معاهده منع اشاعه» را نقض کرده و مطالبات «غیرقانونی» قطعنامههای پیشین شورای امنیت درباره تعلیق غنیسازی را تکرار میکند.
حکومت ایران همچنین میگوید شورای حکام «هیچ صلاحیتی» برای بازگرداندن «قطعنامههای منقضیشده شورای امنیت» ندارد و اقدام سه کشور اروپایی و آمریکا را نشانه «سوءنیت» آنها میداند.
اتهامزنی به آمریکا و سه کشور اروپایی
جمهوری اسلامی در این بیانیه، آمریکا را «مقصر اصلی بحران هستهای» معرفی کرده و ادعا میکند توقف بخشی از فعالیتهای راستیآزمایی آژانس در ایران «نتیجه مستقیم حملات نظامی آمریکا و اسرائیل» به تأسیسات هستهای است.
وزارت خارجه جمهوری اسلامی همچنین آلمان، فرانسه و انگلیس را متهم میکند که با «نقضهای مستمر برجام» و «همراهی در حمله به تأسیسات هستهای ایران در خرداد ۱۴۰۴» مسئول وضعیت موجود هستند.
تهران اقدام این چهار کشور در شورای حکام را «وارونهسازی شرورانه حقایق» خوانده و گفته است آنها مسیر همکاری ایران و آژانس را مختل کردهاند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
